Ad Valvas 1994-1995 - pagina 194

AD VALVAS 17 NOVEMBER I99J

PAGINA 8

Keniase boeren zoeken de markt Promovendus onderzocht keuze voor het verbouwen van koffie Afrikaanse boeren met een kiein agrarisch bedrijf produceren vaak voornameiïjk voor zichzelf, in veel gevallen is het lucratiever om handelsgewassen te produceren, zoals koffie, thee of tabak. Maar overstappen op handelsgewassen is voor de boeren niet eenvoudig, stelt econometrist C.P.J. Burger. "Van koffie alleen kun je niet leven."

Peter Boerman

De landbouw in Afrika verschilt nogal van die in Nederland. Waar je in Nederland met moeite een boer kunt vinden die gewassen verbouwt voor zijn eigen consumptie, is dat in veel Afrikaanse landen nog gebruikelijk. "Een stukje 'voedselzekerheid' is daar veel belangrijker dan hier", zegt drs C.P.J. Burger. Hij is als onderzoeker verbonden aan het Economisch en Sociaal Instituut van de vu (Esi) en promoveert donderdag op het proefschrift Farm households, cash income and food production. The case of Kenyan smallholdings. In deze dissertatie doet Burger verslag van het onderzoek dat hij heeft gedaan op basis van gegevens van verschillende kleine Keniase boerenbedrijven. "Afrikanen hebben in het algemeen te kampen met een uiterst onbetrouwbare afzetmarkt en een slechte bereikbaarheid van die markt", licht Burger zijn onderwerp toe. "Daarom is vaak een groot deel van de produktie voor de eigen consumptie van de verbouwer bestemd. Overstappen naar een produkt dat economisch gezien aantrekkelijker lijkt, zoals koffie of thee, brengt een bepaald risico met zich mee. Van koffie alleen kun je immers niet leven: die zal je altijd-moeten verkopen."

Dynamiek Burger onderzocht met name het keuzeproces bij Keniase boeren in twee provincies. Waarom stappen sommigen wel over op zogenaamde cash crops, zoals koffie en thee, en waarom blijven anderen achter? Waarom laten sommige boeren hun zoons, die ze ook op het land kunnen gebruiken, verhuizen naar de grote stad? En waarom gaan sommigen ertoe over om buiten het eigen familiebedrijf te gaan werken? Voor zijn onderzoek is Burger zelf overigens niet de grens over geweest. "Ik heb me voornamelijk gebaseerd op al bestaande data van twee mensen uit Oxford en mijn promotor aan de vu, prof dr J.W. Gunning. Op die gegevens heb ik allerlei econometrische modellen losgelaten." Voor Afnkaanse boeren ligt het belang van voedselgewassen niet zozeer in de marktwaarde als in de voedselveiligheid

C.P.J. Burger: 'Opleiding speelt grote rol bij overstap op handelsgewassen' NICO Boink - AVC/VU

die het verbouwen ervan verschaft. Pas als het bedrijf groot genoeg is, komt het verbouwen van marktgewassen aan de orde. Twee aspecten bij de gewaskeuze hebben vooral de aandacht van de promovendus getrokken. "Eén is wat ik 'de dynamiek van de rurale sector' noem. Als een deel van de bevolking kiest voor commercialisatie, dus voor produktie van gewassen die op de markt worden aangeboden, zou je kunnen verwachten dat het andere deel van de bevolking gaat 'proletariseren'. Dat zou dan uiteindelijk zelfs tot gevolg kunnen hebben dat er maar een paar grote bedrijven overblijven. Maar de vrees hiervoor wordt, zeker in de Afrikaanse praktijk, niet gestaafd." Het andere aspect van Burgers speciale aandacht betrof de verdeling van beslissingsbevoegdheden over man en vrouw, een in de economische wetenschap tot voor kort nauwelijks besproken onderwerp. "Zo vallen beslissingen over marktgewassen en over de besteding van het verdiende geld traditioneel onder de man, terwijl voedselvoorziening vaak een taak voor de vrouw is." Belangrijke conclusie van het werk van Burger is de rol van de factor opleiding. "Voor Afrikaanse boeren die willen uitbreiden, staan kort gezegd dne wegen open. Binnen de landbouw kan een boer het zoeken in de overstap naar over het algemeen meer rendabele produkten als koffie, thee of tabak. Daarnaast kan gekozen worden voor buitenshuis werken, bijvoorbeeld bij ie-

wanneer ze meer gaan verdienen. Er wordt wél meer teruggestuurd naarmate de behoefte thuis groter is, dus als er thuis bijvoorbeeld nog geen koffie wordt verbouwd." Een van de opvallendste conclusies van Burgers proefschrift betreft het 'kopieergedrag' van de Keniase boeren. "Dat zou je kunnen omschrijven als social learning. Iemand kiest ergens voor, de omgeving ziet dat dit een goede keus is en kopieert vervolgens het gedrag van de eerste." Vooral de constatering dat rnen eerder het gedrag van de eigen dan van de andere sekse kopieert, is daarbij opmerkelijk. "Het blijkt dat als de vrouw in een bepaald gezin de rol van beslissingsneemster heeft, minder snel voor het verbouwen van koffie wordt gekozen. Dat kan natuurlijk veroorzaakt worden doordat vrouwen een andere risico-inschatting maken dan maimen. Misschien zijn vrouwen wel voorzichtiger dan mannen. Maar er kan ook iets anders spelen. Hoewel het bewijsmateriaal niet erg sterk is, blijkt wel dat de vrouwen die besloten hebben koffie te verbouwen, dat gedaan hebben omdat andere vrouwen in hun naaste omgeving daar ook voor kozen."

mand die al langer koffie verbouwt. Of, nog verder van huis; 'migratie', oftewel het wegzenden van één van de zoons naar de stad om daar bijvoorbeeld bij de overheid te solliciteren. Met name bij de laatste twee mogelijkheden blijkt de hoogte van de opleiding van groot belang. Hoger opgeleiden hebben zowel een grotere kans om op koffie over te stappen als een grotere kans op werk buitenshuis of in de stad."

Inkomen Bij verhuizing naar de stad speelt ook de traditionele rolverdeling tussen man en vrouw in Kenya een belangrijke rol. "Dochters komen niet in aanmerking om naar de stad te gaan, zonen wel. Als de zoon naar de stad gaat, kan hij daar meer verdienen dan bij het gezin. Gemiddeld zijn de inkomens in de stad wel vijf keer zo hoog als m de landbouw." "Maar migratie is wel een onderhandelingsproces. Niet iedere zoon kan zomaar gemist worden. Vader zegt dan bijvoorbeeld: je mag gaan, als je maar zoen zoveel per maand naar ons terugstuurt. Meestal moet de zoon terugsturen wat hij anders thuis zou hebben bijgedragen. Hoe 'waardevoller' thuis, hoe moeilijker het dus wordt om naar de stad te mogen verhuizen", merkt de zeventien jaar geleden aan de UVA afgestudeerde econometrist op. "Het is trouwens niet zo dat mensen die naar de stad verhuisd zijn, een groter deel van hun inkomen terugsturen

Voorlichting

zichten inderdaad wel enkele beleidsveranderingen denkbaar, met name voor de voorlichting aan de boeren." Burgers promotiewerk kreeg vorige week een zwarte rand, toen zijn co-promotor prof.dr J. de Veer kwam te overlijden. De promovendus betreurt het zeer dat de hoogleraar niet meer bij zijn promotie aanwezig kan zijn. "Acht jaar geleden koos ik ervoor om met deze data wat te gaan doen. Maar korte termijnopdrachten staan vaak in de weg van je lange termijnplannen. Steeds pas je je werk aan. Tot je er op een gegeven moment vanaf wil zijn en je ervoor zorgt dat die promotie er komt. Het is dan natuurlijk ontzettend jammer dat die dag voor je co-promotor net te laat is." Burger, die als onderzoeker in vaste dienst is bij het ESI en sinds juni één dag in de week colleges verzorgt voor de vakgroep ontwikkelings- en agrarische economie, wil nu verder gaan op het gebied van micro-economie in de rurale sector in ontwikkelingslanden. Grotendeels op vertrouwd terrein dus "Zeker als je geen AIO bent, moet je een proefschrift zien als een momentopname van lopend onderzoek. Er blijft nog genoeg werk over. Maak je daarover maar geen zorgen."

Deze conclusie zou wel eens belangrijke beleidsconsequenties kunnen hebben. "Hoewel ik met dit proefschrift niet de intentie gehad heb concrete aanbevelingen te doen en eerder een theoretisch werk heb willen leveren, zijn met de in-

Ingezonden Mededelingen

De Vrije Universiteit organiseert i.s.m. het dagblad Trouw

Stichting

Kuy per-voordracht 'Ostpolitik und die Wende'

Cursussen

door prof. Egon Bahr Directeur Institut für Friedensforschung und Sicherheitspolitik aan de Universitat [Hamburg

Wetenschapscorrespondentie

UJJ.H.M:\:H^!hlli'Jj;iiliiJ:HN:tiJJM^IMJJ.'m

woensdag 23 november

3

Een intensieve, praktische schrijfcursus voor academici en HBOers. In een kleine groep onder leiding van ervaren journalisten leer je schrijven over je eigen vak voor een breed publiek. Bij de samenstelling van de cursusgroep wordt een ruime spreiding van vakgebieden nagestreefd. Cursussen sins 1970 elk voor- en najaar, twaalf weken op de zaterdag. Plaats: Amsterdam. Kosten v.a. ƒ 650,-. Belangstellenden voor de voorjaarscursus (van half februari tot half mei) kunnen tot 28 november informatie en een inschrijfformulier aanvragen. Schriftelijk bij: Secretariaat SCW, Wilhelminastraat 97-111, 1054 VZ Amsterdam, telefonisch/per fax op nummer 020-6658260. SCW-cursussen worden mede mogelijk gemaakt door: Ministerie van Economische Zaken, populair-wetenschappelijk maandblad KIJK, Natuur en Techniek, Vlaams Cultureel Centrum.

Tijd: Aanvang 1 5.30 uur Plaats: Aula Vrije Universiteit Info: Commissie Kuyper Katheder, tel. 0 2 0 - 4 4 4 5321 Na afloop is er gelegenheid tot het stellen van vragen. De toegang is vrij. Aanmelding v o o r deelname aan de studiedag die aan de Kuyper-voordracht voorafgaat is NIET meer mogelijk, daar deze is volgeboekt.

i f i j t IJiiKfibiIiJl

iimstetdiim

t

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen