Ad Valvas 1994-1995 - pagina 535

AD VALVAS 11 MEI 1995

PAGINA 7

Mens kan niet veel ouder worden "Oud zijn hoeft niet per definitie gepaard te gaan met ziekten en gebreken", zei prof.dr GJ. Ligthart vorige week bij de aanvaarding van de leerstoel klinische geriatrie bij de medische faculteit en het ziekenhuis van de VU. Veel ziekten komen niet door ouderdom als zodanig, maar door ongezonde levenswijzen en omgevingsfactoren als milieuverontreiniging. Toch zal de gemiddelde leeftijd van mensen niet veel meer stijgen. Maar het doel van de geriatrie is ook niet het leven als zodanig te rekken, maar de kwaliteit van de oude dag te verbeteren. Dirk de Hoog

"Oud is niet synoniem met gebrekkig en gezond ouder worden is wel degelijk mogelijk", zei prof.dr G J Ligthart vorige week woensdag bij de aanvaarding van de leerstoel klinische geriatrie aan de vu. Volgens een langlopend onderzoek in Zweden zijn mensen van zeventig jaar nu gezonder dan hun leeftijdsgenoten tien jaar geleden. Met het stijgen van de gemiddelde leeftijd waarop mensen sterven, neemt volgens Ligthart wel degelijk de duur van het vitale leven toe en niet alleen het aantal jaren dat ziek en gebrekkig moet worden doorgebracht. De gezondheid van oudere mensen kan volgens de nieuwe hoogleraar geriatrie (letterlijk medische zorg,voor ouderen) nog flink toenemen. "Vroeger had je niet zoveel hoogbejaarde mensen. En artsen zijn er onvoldoende in getraind om problemen van oude mensen te onderkennen. Het gebeurt regelmatig dat artsen, maar ook de patiënt en zijn of haar omgeving, allerlei fysieke klachten aan de ouderdom als zodanig toeschrijven. Daarom vindt niet altijd een adequate behandeling plaats." Ligthart noemt een voorbeeld. "Veel symptomen van een schildklieraandoening lijken op verouderingsverschijnselen, zoals wat krakerig gaan praten, haaruitval, pafferigheid, trager bewegen en kouwelijkhëid. Als een arts dan bij oudere mensen de schildklieraandoening niet onderkent, vindt ook geen behandeling plaats." Zo zijn er nog meer voorbeelden. Depressies als gevolg van het verlies van een partner worden bijvoorbeeld wel eens voor dementie aangezien.

Dosering Bovendien reageren oudere mensen anders op medicijnen dan jonge mensen, maar daar is nauwelijk onderzoek naar gedaan. "Tot mijn grote verbazing", voegt Ligthart er aan toe. "Ouderen krijgen soms een te hoge dosering geneesmiddelen. En vaak ook te veel verschillende soorten. Bovendien duurt de medicatie nu en dan te lang. Stoppen of minderen met bijvoorbeeld slaap- of kalmeringsmiddelen kan een heel positief effect hebben." Een nog belangrijker gezondheidseffect is volgens Ligthart te behalen door het aanpakken van ongezonde leefwijzen en ongezonde omgevingsfactoren. "De belangrijke aandoeningen als hart- en vaatziekten en longkanker zijn niet alleen een gevolg van de ouderdom als zodanig, maar grotendeels een gevolg van roken, drinken, ongezond eten en te weinig lichaamsbeweging." "Door preventie is dus heel wat te doen aan een gezonde oude dag. Maar er

Prof. Ligthart: 'Mensen kunnen

hooguit 115 tot 1 2 0

jaar oud worden'

Peter Wolters- AVC/VU

komen ook factoren van buiten op de mens af." Luchtverontreiniging, stress, slechte sociaal-economische omstandigheden hebben een negatieve invloed op de gezondheid, aldus Ligthart. In zijn vorige baan aan de universiteit van Leiden deed hij onder andere onderzoek naar klachten bij hoogbejaarden boven de 85 jaar. Hart- en vaatziekten komen in deze leeftijdsgroep het meest voor (32 procent). Daarna volgt gewrichtsslijtage met twintig procent, hersenattacks troffen dertien procent van de onderzochten. Bijna één op de tien bejaarden leidt aan suikerziekte en bij nog eens vijf procent komen kwaadaardige aandoeningen voor, oftewel kanker. Volgens Ligthart zijn er twee kwalen die echt aan ouderdom gerelateerd zijn en waar nog weinig over de oorzaken bekend is en er dus ook geen behandeling voor bestaat. Dat zijn dementie en gewrichtsslijtage. Maar volgens hem vmdt daar nu veel wetenschappelijk onderzoek naar plaats, zodat hopelijk ook daar in de toekomst iets aan gedaan kan worden.

nentie, een kwart heeft geestelijke stoornissen en zeventien procent leidt aan stabiliteitsstoomissen zoals duizeligheid en vallen. Nederland telde in 1982 twee miljoen 65-plussers, waarvan 160 duizend mensen boven de 85 jaar. In 2020 zal dit respectievelijk drie miljoen en driehonderdduizend zijn. Dan zal één op de acht inwoners van Nederland tot de senioren behoren. Ze zullen ook een groot beslag leggen op de gezondheidszorg, namelijk op een kwart van de tijd van de huisartsen, en zullen eenderde van alle ziekenhuisbedden bezetten. Hoe ouderdom ontstaat, is volgens Ligthart wetenschappelijk nog een raadsel. "Op bio-medisch gebied wordt nog steeds aangenomen dat veroudering optreedt omdat de cellen in het lichaam maar een beperkt aantal keren kunnen delen. De oorzaak hiervan is nog niet duidelijk. Enerzijds kan er sprake zijn van een programma dat vastligt in het erfelijk materiaal en dat na een aantal delingen van een cel wordt geactiveerd om het verder delen van de cel te belemmeren."

Zelfredzaamheid

Beschadiging

Ligthart vindt overigens het lijstje met de meest voorkomende ziekten bij hoogbejaarden niet het belangrijkste gegeven voor de geriater. "Waar het vooral om gaat is de zelfredzaamheid, want het alledaags en sociaal functioneren is het meest belangrijke voor de kwaliteit van leven. In de geriatrie moeten wij dus behalve diagnoses en het voorkomen van fiincdebeperkende aandoeningen zeker ook nog de zelfredzaamheid onderzoeken. Zij is de resultante van het lichamelijke, het geestelijke en het sociale functioneren tezamen." Ligthart maakte ook een lijstje met de meest voorkomende functiebeperkende aandoeningen bi) bejaarden boven de 85 jaar. De helft heeft klachten over het gezichtsvermogen, 44 procent over het gehoor, 26 procent leidt aan inconti-

"Anderzijds kan er sprake zijn van een continue maar willekeurige beschadiging van cel-elementen, onder meer van het DNA, misschien door een toenemend falen van de reparatiemechanismen van de cel, tot een kritische grens is bereikt en de cel niet meer goed functioneert, niet meer kan delen of afsterft. Veroudering leidt zodoende tot een verlies van cellen en van celfunctie, en daardoor tot een verlies van functie van organen", legt Ligthart in zijn oratie uit. Mensen kunnen volgens hem hooguit 115 tot 120 jaar oud worden. "Er zijn wel claims van oudere mensen, maar bij nauwkeurig wetenschappelijk onderzoek blijkt geen bewijs van de precieze geboortedatum te bestaan." In Nederland is de gemiddelde leeftijd van mannen nu 74 jaar en van vrouwen 81.

Minister onderstreept belang geriatrie Ter gelegenheid van de oratie van., prof dr G.J. Ligthart vond woensdag 3 mei de eerste vu-geriatriedag plaats. De minister van Volksgezondheid, mevrouw dr E. Borst-Eilers opende de dag, die jaarlijks moet terugkeren. "Geriatrie is nodig en werpt zijn vruchten af, ook voor oudere patiënten in het algemeen. Uit recent onderzoek blijkt dat in ziekenhuizen waar een geriater aanwezig is andere specialisten minder problemen ervaren bij opname van oudere patiënten", zei de minister. "Om een goede klinische geriatrische zorg te waarborgen moet er een goed fundament zijn, een plek waar geriatrische kennis gebundeld wordt en waar

Minister Borst sprak bij de oratie van hoogleraar Ligthart Jan Admiraal

geriatrische patiënten zo nodig opgenomen kunnen worden. Daarvoor is een geriatrische afdeling in een ziekenhuis het meest aangewezen", volgens Borst-Eilers. Maar ze voegde eraan toe "uit alle adviezen is me ook duidelijk geworden dat we niet alleen moeten kijken naar de klinische zorg. Ook de afstemming tussen ziekenhuis, verpleeghuis, Riagg, huisartsen en thuiszorg is van groot belang. Bij de eerste opnamedag in het ziekenhuis moet doorgaans al gekeken worden of en onder welke voorwaarden een geriatrische patiënt weer naar huis kan." (DdH)

Ligthart verwacht niet dat die gemiddelden nog erg zullen stijgen. "Als we de hart- en vaatziekten en kanker onder de knie krijgen, zullen de leeftijden nog iets omhoog lopen. Bij mannen naar zo'n 76 jaar. Bij vrouwen naar 85. Maar ik denk niet dat het veel hoger zal komen. Want mensen krijgen dan weer andere kwalen. Individueel vallen er natuurlijk wel heel wat jaren te verdienen door gezond te leven en niet te roken." Ligthart voegt eraan toe dat er biologisch ook geen noodzaak bestaat voor mensen om veel ouder te worden. "Bij

Meer aandacht nodig voor geriatrische patiënten de meeste diersoorten begint de sterfte na de periode van vruchtbaarheid. Dan is het voortbestaan van de soort veilig gesteld en daar gaat het tenslotte om in de natuur. De mens krijgt er net als de olifant nog heel wat jaartjes bovenop. Misschien wel omdat opa's en oma's belangrijk zijn voor het opgroeien van de kleinkinderen." Waarom vrouwen ouder worden dan mannen is ook nog steeds een raadsel. "Er zijn steeds meer vrouwen die er net zulke riskante levensgewoontes als mannen op na houden, maar toch blijft er een leeftijdsverschil bestaan. Hoe dat komt, weten we niet." Ook bestaan er grote verschillen tussen mensen onderling in de manier waarop ouderdomsverschijnselen zich voordoen. "Soms begint het al heel vroeg, rond het twintigste levensjaar. En topsporters zijn rond hun dertigste over het hoogtepunt heen. Je hebt mensen van zestig jaar die fysiek heel oud zijn, maar ook mensen van tegen de negentig die nog heel vitaal blijven. Ook die verschillen kunnen wetenschappers niet verklaren", zegt Ligthart. Daarom vindt hij dat de kalenderleeftijd geen goede maatstaf is om mensen te beoordelen. "Leeftijd op zich is geen reden voor welke beslissing dan ook, of het nu gaat om pensionering of om het al dan niet overgaan tot een medische behandeling. De biologische leeftijd is belangrijker. Helaas hebben we hier nog geen betere maat voor dan het subjectieve oordeel." Over één oorzaak van verouderingsverschijnselen bestaat wel duidelijkheid. "De organen in het menselijk lichaam hebben op jeugdige leeftijd een duidelijke reservemarge. Maar die verdwijnt bij het ouder worden. Dat maakt mensen kwetsbaar en daardoor kan een relatief kleine gebemtenis ernstige gevolgen hebben." Ondanks dataudeidomals zodanig

geen ziekte is, kun je volgens Ligthart wel spreken over geriatrische patiënten. "Dat is een biologisch oude patiënt, die door een veelvoud aan stoornissen in lichamelijke en of geestelijke functies en of een ontregelde sociale situatie een complex ziektebeeld vertoont en waarbij een dreiging van permanent functieverlies bestaat", luidt zijn definitie. Ligthart pleit ervoor dat in ziekenhuizen aparte afdelingen komen waar deze patiënten onderzocht en behandeld worden. "Zorgvuldige diagnostiek bij deze patiënten vraagt deskundigheid en vooral veel aandacht en tijd. De artsen op 'gewone' afdelingen missen vaak de mogelijkheden voor zo'n onderzoek. Geriatrie kan dan ook efficient zijn binnen het ziekenhuis, om te voorkomen dat de spreekuren bij andere specialisten overbelast raken."

Immuumsysteem Overigens zijn er steeds meer ziekenhuizen, waar geriatrie een apart specialisme is. Daarnaast vindt Ligthart dat in het medisch onderwijs meer aandacht moet komen voor de ouderenzorg. "Huisartsen bijvoorbeeld hebben veel met ouderen te maken, maar tot voor kort bestond er in de opleiding nagenoeg geen aandacht voor. Gelukkig is dat nu aan het veranderen." Ook is nog veel wetenschappelijk onderzoek nodig. Ligthart wil zich onder meer bezig houden met de werking van het immuunsysteem bij ouderen, een onderwerp waar hij al eerder aan gewerkt heeft. Daarbij ontdekte hij dat een dubbele dosis van het griepvaccin ouderen net zo weerbaar maken tegen deze virusziekte als jongeren. Een voorbeeld van onderzoek wat volgens hem bewijst dat research ook snel toepasbaar kan zijn in de praktijk. Ligthart sprak in zijn oratie over 'de unieke situatie voor geriatrie aan de Vrije Universiteit'. Dat komt volgens hem omdat interdisciplinair samenwerken op dit terrein buitengewoon belangrijk is. En aan de vu bestaat al aandacht voor ouderen bij de Valeriuskliniek en op het gebied van sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast vindt ook onderzoek plaats naar bepaalde ouderdomskwalen, zoals de ziekte van Alzheimer. Bovendien werkt de vu nauw samen op het gebied van geriatrie met het Slotervaartziekenhuis, waar ook al een opleiding bestaat voor klinische geriatrie. "Deze aanwezige multidisciplinaire deskundigheid is uniek", zei hij. Maar er zijn ook nog enige beperkingen. "Veel geld is er nog niet beschikbaar en ik geloof dat er naast mij ruimte-is om ongeveer twee artsen op het gebied van ouderdom aan te stellen in het ziekenhuis. Dus we zullen scherp prioriteiten moeten stellen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen