Ad Valvas 1994-1995 - pagina 583

ADVALVAS 8 JUNI 1995

PAGINA S

De man van de lange golven Historicus Van Roon zegt VU na dertig jaar vaarwel r-^

Met zijn promotie haaide h!J Sn 1967 het Nos-journaai^ omdat Lou de Jong de oppositie opende. Daarvóór was hij ai gevraagd voor een hoogleraarschap tussen de eskimo's in Canada. Een gesprek met professor Ger van Roon, de man die er begin jaren tachtig in slaagde de koningin op de vu te krijgen voor een conferentie. Vorige week nam hij afscheid.

1 * *

' i.T

. --l-lh-y^iy^-JX^.^

Historicus Van Roon: 'Het bombardement dat ik als kleine jongen meemaakte, heeft een diepe indruk op me gemaakt' Peter Boerman Van Hare Majesteit de Koningin tot Harry Mulisch. Van de Duitse ambassadeur in Den Haag tot de burgemeester van Amsterdam; een blik op het meer dan zeshonderd namen tellende lijstje van genodigden voor het afscheidssymposium van professor Ger van Roon, nu 61 jaar, volstaat om te beseffen met een uitzonderlijk hoogleraar van doen te hebben. Van Roon en de Vrije universiteit maken voor het eerst kennis met elkaar m 1957. D e Rotterdammer van geboorte heeft net vier jaar in dienst gezeten en besluit te gaan studeren. Drieëneenhalf jaar later staat hij weer buiten: nu met een bul en drie lesbevoegdheden in zijn hand. Zijn hoofdrichting: nieuwste geschiedenis. Hij kiest voor het beroep van leraar en vindt zowel in Apeldoorn als in Delft een betrekking. Tegelijkertijd begint hij aan een proefschrift over een deel van de verzetsbeweging die Duitsland in de tweede wereldoorlog kende: de Kreisauer Kreis. "Mijn Rotterdamse achtergrond heeft zeker een rol gespeeld in die onderwerpkeuze", geeft Van Roon grif toe. "Het bombardement dat ik als kleine jongen meemaakte, heeft een diepe indruk op me gemaakt." Hij wordt nog voor zijn promotie gepolst voor een hoogleraarschap Europese geschiedenis in het Canadese Guelph, maar slaat het aanbod af "Ik zat toen nog te werken aan het proefschrift over het Duitse verzet. En dan is het een beetje onpraktisch om tussen de eskimo's te gaan wonen."

Oppositie Omdat in Nederland in die tijd nog wemig historici met het Duitse verzet bekend zijn, wordt Lou de Jong uitgenodigd de oppositie te openen bij Van Roons promotie. Het levert de promovendus een verschijning in het NOSjoumaal op, zeker in die tijd een opmerkelijke gebeurtenis. Van Roons proefschrift, dat direct in West-Duitsland wordt uitgegeven, krijgt vier jaar later ook een Engelstalige editie. Zijn naam lijkt gemaakt. In 1971 zegt Van Roon zijn baan als leraar vaarwel en wordt hij benoemd tot wetenschappelijk hoofdmedewerker in de nieuwe afdeling voor nieuwste geschiedenis aan de vu. Ook zijn functie als voorzitter van de landelijke postacademiale vorming voor geschiedenislera-

ren hangt hij dan aan de wilgen. Hij komt in '71 bij de Faculteit der Letteren binnen, maar begmt ook meteen college te geven aan politicologen. "Ik had wat minder affiniteit met al die talen om me heen", aldus Van Roon. "Bovendien lag het gebied van de politicologen me vrij goed." Twee jaar later verhuist hij definitief naar sociaal-culturele wetenschappen, waar hij in datzelfde jaar een aanvraag voor een hoogleraarschap de mist in . ziet gaan. Mede dankzij een nogal omvangrijke subsidie van het z w o (het huidige Nwo) kan hij in die jaren wel veel onderzoek doen naar de reacties van de Nederlandse protestanten op de ontwikkelingen in het vooroorlogse Duitsland en de invloed hiervan in de eerste fase van de bezettingstijd. Hoewel Van Roons aandacht zich later naar hele andere onderzoeksgebieden verlegt, blijft de vooroorlogse tijd altijd een belangrijke rol spelen in zijn werk. Vorig jaar nog voerde Van Roon in het dagblad Trouw een felle polemiek met een andere vu-hoogleraar, J. de Bruijn, over de rol van de toenmalige ministerpresident Colijn in deze tijd. E n ook de herdenkingstijd is aan Van Roon niet onopgemerkt voorbijgegaan. "Van mei tot juli vorig jaar heb ik veertien gastcolleges in Duitsland verzorgd."

'Mooie tijd' Begin 1976 krijgt Van Roon een zelfstandige leeropdracht voor politieke geschiedenis bij Politicologie. Hi) heeft er dan al twee jaar m de imiversiteitsraad opzitten. "Een mooie tijd", herinnert Van Roon zich twintig jaar later. "Ik maakte deel uit van de progressieve club van de raad en kreeg drie keer zoveel stemmen als de bestuurskandidaat." Van Roon is in die jaren onder meer medeverantwoordelijk voor een minder juridische benadering van de doelstelling van de vu, speelt een rol in de breuk met de Zuidafrikaanse universiteit van Potchefstroom en bemiddelt tussen studenten en het college van bestuur in de 'duizend-guldenkwestie' over de collegegeldverhoging. "Het lukte me zelfs wel eens moties door alle partijen te laten tekenen. Dat was zeker in die tijd een novum." in '77 wordt Van Roon - nog niet eens hoogleraar - gepolst voor een plekje in datzelfde college van bestuur. "Van diverse kanten werd me dat echter afge-

raden", zegt hij, en hij slaat het aanbod dan ook af. Hij geeft te kennen zich liever met de wetenschap bezig te houden. Iets waar hij m dat jaar dan ook alle kans toe krijgt, want hij krijgt een sabbatical toegewezen om zich breder te gaan oriënteren. Van de Alexander von Humboldt-stichting in Botm krijgt Van Roon dan een stipendium, waarmee hij naar M ü n c h e n vertrekt. "En daar wordt de basis gelegd voor de interesse in conjunctuurbewegingen." Hij ontdekt dat allerlei internationale ontwikkelingen parallel lopen aan de economische conjunctuurbeweging. Een ontdekking waar men ook in het buitenland warm voor loopt, zeker na de internationale interdisciplinaire conferenties die Van Roon in Bochum in '79 en '80 over het onderwerp organiseert. Wanneer Van Roon in Duitsland wordt benaderd om een onderzoeksgroep naar deze beweging te gaan leiden, grijpt economiehoogleraar F.L. van Muiswinkel net op tijd in. Hij stelt Van Roon voor samen aan de vu zo'n groep te beginnen, hetgeen ook gebeurt. D e onderzoeksgroep 'Long term fluctuations' wordt het troetelkindje van Van Roon, die al spoedig bij menigeen bekendheid geniet als 'de man van de lange golven'.

Verschuiving "Op den duur ben ik me steeds meer gaan toeleggen op omslagonderzoek", vertelt Van Roon. "Op dat gebied had ik in Nederland nauwelijks concurrentie. Ik probeerde te laten zien hoe je omslagen in de economie kon zien aankomen door te kijken naar niet-economische factoren." Van Roon constateerde dat een economische omslag in de maatschappij voorafgegaan wordt door een verandering van de waarden en normen, gevolgd door een politieke verschuiving. "Vooral voor internationaal georiënteerde bedrijven en banken was dat baanbrekend onderzoek", aldus de scheidend hoogleraar, die over het model dat hij hierover ontwikkelde, nog een boek wil schrijven. Van Roon bouwt met zijn omslagenonderzoek de naam op overal makkelijk geld los te kunnen krijgen. In 1982 en '83 lukt het hem bijvoorbeeld met steun van een aantal overwegend N e derlandse instellingen vier internationale conferenties op poten te zetten over 'Vergelijkend Europees verzet'. Voor de slotbijeenkomst weet hij zelfs koningin

Beatrix naar de vu te krijgen. Van Roon ziet die conferenties als een hoogtepunt in zijn carrière. "Het zag op een gegeven moment zwart van de studenten, al waren die lang niet allemaal van de v u " , blikt Van Roon trots terug. " D e verhoudingen lagen op die dag volledig omgekeerd. Ik stelde de koningin voor aan collegevoorzitter Brinkman. Een week later kreeg ik van haar zelfs nog een bedankje voor het gastvrije onthaal." Voor elk van de vier conferenties weet Van Roon bovendien een ambassadeur als spreker te strikken, van achtereenvolgend België, Joegoslavië, WestDuitsland en Frankrijk. "Daardoor ben ik vaak dicht in de buurt van diplomatie gekomen", erkent hij nu, iets wat hem geen windeieren heeft gelegd. "Al dertig jaar heb ik goede contacten met het ministerie van buitenlandse zaken. Dat is voor een historicus zeer aantrekkelijk. Ik krijg geheime collecties te zien en mijn assistenten hebben nooit moeite gehad om aan een baan te komen. Iedereen staat voor me klaar. Via het diplomatieke kanaal heb ik birmen een week mijn fotokopieën."

Voorbij Het is vooral aan de steun van de grote banken en zelfs D e Nederlandsche Bank te danken dat Van Roons onderzoeksgroep nog altijd bestaat. "Er is een tijd geweest dat we op de Koningslaan een hele verdieping in beslag namen", zegt hij ietwat verontschuldigend. Maar die tijd is voorbij, erkent Van Roon diplomatiek: "Het is niet uitgesloten dat de researchgroep doorgaat na mijn vertrek". Maar hoe, dat weet hij ook met. Naast het verzets- en conjunctuurbewegingenonderzoek is de Derde Wereld een ander speerpunt in Van Roons werk. In 1993 verschijnt als tastbaar bewijs daarvan het vuistdikke 'Europa en de Derde Wereld' (met een voorwoord van vriend en Nobelpnjswinnaar Tinbergen), een uitbreiding van het in '74 verschenen boekje met dezelfde naam. In 1980 begint Van Roon zelfs aan een vierde onderzoeksgebied: de positie van kleine landen in de internationale politiek. Vijf jaar later verschijnt een dikke pil van dit werk. In '94 brengt Van Roon als een van de eerste Nederlandse historici een bezoek aan de pas geopende staatsarchieven in Moskou. "Daarna hehcik de halve vaderlandse pers over me heen gekre-

Peter Wolters - AVC/VU

gen", lacht Van Roon, via het vu-fonds oflïcieel pas sinds '88 hoogleraar. "Ik stuitte op een gegeven moment op een collectie van drieduizend dossiers van de Gestapo. Zo kreeg ik opeens het Holland-dossier op mijn bureau. Dat dat voor een lawine m de pers zorgde, verbaasde me niets." Hij ontvangt in datzelfde jaar ook nog het Grootkruis van Verdienste uit handen van de ambassadeur van Duitsland, vanwege de belangrijke bijdrage die hij geleverd heeft aan de restauratie van het slot Kreisau, uitvalsbasis voor de Duitse verzetsgroep Kreisauer Kreis. Het is de hoogste onderscheidmg die Duitsland toe kan kennen aan 'gewone', niet met staatsmacht beklede mensen. "Ik ben bepaald niet pro-Duits", zegt hij met gevoel voor understatement. "Maar ik heb wel veel Duitse vrienden."

Gestreeld N u is het dan 1995. Van Roon besluit vervroegd de universiteit te verlaten om zich toe te leggen op het schrijven van boeken. Twee afspraken met uitgevers heeft hij al klaar liggen. M e t gepaste trots vertelt hij erdoor gestreeld te zijn dat op zijn afscheid drie hoogleraren verschijnen die ooit bij hem begonnen zijn. D e Utrechtse historicus Jan Luijten van Zanden bijt het spits af. Van huis uit is Van Zanden econoom, maar door Van Roon wordt hij attent gemaakt op de geschiedenis. D e volgende is Hans Keman, in Van Roons eerste jaren aan de vu zijn eerste student-assistent. De laatste is Alfred Kleinknecht, ooit een van de medewerkers van de onderzoeksgroep 'Long term fluctuations', nu een veelbesproken hoogleraar na zijn pleidooi voor een loongolf. Maar ondanks de trots, erkent Van Roon, is het ook een afscheid met gemengde gevoelens. "Ik heb de vu in de loop der jaren een volwaardige universiteit zien worden. De v u is in ieder geval uit haar isolement gekomen. Ik moet zeggen dat ik me er al die tijd wel thuis heb gevoeld."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen