Ad Valvas 1994-1995 - pagina 107

AD VALVAS 6 OKTOBER 1 9 9 4 1994 ld ro.

5O0

PAGINA 5

Kasteelheer aan de Koningslaan Politiek historicus Van Roon krijgt Grote Kruis van Verdienste van Duitse regering Hij deed baanbrekend onderzoek naar het Duitse verzet in de jaren 1933-1945 en hij leverde een belangrijke bijdrage aan de restauratie van de uitvalsbasis van een Duitse verzetsgroep, het Poolse slot Kreisau. Om die redenen overhandigde de Duitse ambassadeur vorige maand het Grote Kruis van Verdienste aan prof. dr G. van Roon. Een interview met de laureaat. Anne Pek

Het najaar is ditmaal extra melancholiek voor de vu-politicologen. Het wordt hun laatste herfst aan de rand van het Vondelpark. Ook prof. dr G. van Roon, hoogleraar politieke geschiedenis, zal zijn kamer aan de Koningslaan moeten verruilen voor werkruimte in Buitenveldert. "Daar zal ik wel geen bomen meer zien", zegt hij terwijl hij op zijn uitzicht wijst. Aan een van de wanden van zijn binnenkort te ontruimen verandakamer hangt een plan van een parkachtig terrein. "Dat IS Kreisau zoals het vroeger was", zegt Van Roon, "een slot met bijgebouwen rond een binnenhof." Zijn hand wandelt even over de plattegrond van het landgoed. Dan legt hij een aantal foto's op tafel: "En zo zag het eruit toen ik er in 1981 voor het eerst kwam." Beelden van een fors barokslot waar de okergele pleisterlaag van afbladdert en van dakbalken die er bepaald onbetrouwbaar uitzien. "Kreisau is na de oorlog deel gaan uitmaken van een landbouwcoöperatie", legt hij uit. "Het oude binnenhof was volgebouwd met woningen. We hebben eerst de bewoners daarvan nieuwe huizen op een andere plek moeten aanbieden. Plus een nieuwe silo en een stal voor 150 koeien. Ze hebben flinke eisen gesteld, ze dachten natuurlijk 'daar komt het grote geld', maar we hebben aan aüe verplichtingen voldaan. Bovendien hebben we ervoor gezorgd dat Kreisau en de dorpen rond het slot op de waterleiding werden aangesloten.

I

Met EG-subsidie. Want ik had in de NRC gelezen dat er een Nederlandse EGambassadeur in Warschau was neergestreken en daar heb ik dus meteen om steun aangeklopt." In de herfst van 1996 moet alles klaar zijn. Kreisau zal dan een internationaal jeugdontmoetingscentrum zijn met twee jeugdherbergen, een herdenkingsruimte, tentoonstellingszalen, een bibliotheek en kamers voor discussiegroepen. Het vervallen kasteeltje in zuidwestPolen, zestig kilometer beneden Wroclaw in de vervallen industneregio Silezië, was vijftig jaar geleden nog de statige thuishaven van het Duitse geslacht Von Moltke. In de jaren 1942 en 1943 was hun landgoed de ontmoetingsplaats voor een twintigtal tegenstanders van het nationaal-socialistische regime. Vooruidopend op de door hen onvermijdelijk geachte nederlaag van Duitsland brainstormde deze 'Kreisauer Kreis' vanuit christen-socialistische invalshoek over het naoorlogse, democratische Duitsland.

Positief Veel Kreisauers overleefden de nazidictatuur niet: zo werd het middelpunt van de kring, Helmuth James Graf von Moltke, in januari 1945 ter dood gebracht. Nog geen half jaar later stortte het Derde Rijk in. Polen werd door de geallieerden een eind westwaarts verplaatst, Kreisau werd Krzyzowa, Silezië ging Slask heten en een ijzeren gordijn sloot deze Middeneuropese regio af van het Westen.

Prof. G. van Roon: 'Rond de maand mei kan ik geen Duits horen' Peter Wolters AVC/VU

"Toen ik in 1957 geschiedenis ging studeren aan de vu, kozen de meeste studenten nog voor de middeleeuwen", vertelt Van Roon. "Maar ik wilde me vooral met het nationaal-socialisme bezighouden. Ik heb als kind het bombardement op Rotterdam meegemaakt en mijn ouders waren bij het verzet betrokken, vandaar. Toen ik na mijn afstuderen een promotieonderwerp zocht, wilde ik graag een positief onderwerp. Het Duitse verzet sprak me aan. ' ^'''gtyieqgjaPfe'WfBP

omdat dat Duitsland eigenlijk heeft teruggebracht in de kring van vrije democratische landen. En zo kwam ik op de Kreisauer Kreis. "Het was een groep waar nauwelijks iets over bekend was. Een doorlucht instituut in München raadde mij het onderzoek zelfs af omdat er geen bronnen zouden zijn. Maar ik had het geluk dat ik bij een nog levende Kreisauer terechtkwam, die me wel bij de weduwe van Moltke wilde introduceren. Zij bleek nog veel materiaal te bezitten en dat stelde ze mij ter beschikking. In totaal heb ik bijna tweehonderd mensen geïnterviewd, tot aan secretaresses en chauffeurs. Na de promotie vroeg een Nederlandse uitgever me of ik een boek over het hele Duitse verzet kon schrijven. Dat boek is meteen in het Duits vertaald, is in de jaren daarop meermalen bewerkt en is op een gegeven moment weer terugvertaald naar het Nederlands. De zesde druk van Widerstand im Dritten Reich is net verschenen m Duitsland. Het is nog steeds het enige boek over het Duitse verzet in zijn geheel."

Lunapark Aangezien hij door zijn dissertatie internationaal bekendheid had gekregen als Kreisau-kenner en omdat hij al eerder had aangegeven dat hij belangstelling had voor het lot van het Silezische slot, zocht de groep van katholieke Poolse intellectuelen die in 1989 het idee lanceerde om Kreisau te restaureren, contact met Van Roon. Er werd een stichting opgericht, Van Roon werd vicepresident. Een van de leden van de groep was Mazowiécki, de eerste postcommunistische premier van Polen. Het restauratieproject kreeg al snel de internationale wind mee; de Berlijnse Muur viel, Duitsland herenigde zich en Kohl besefte dat een geruststellend gebaar richtmg oosterburen op prijs zou worden gesteld. "Op een zondagochtend emd 1989 keek ik naar de Duitse

Van Roons slot in het Poolse Kreisau

tv en zag plotseling beelden van Kreisau", vertelt Van Roon: "Kohl en Mazowiécki die elkaar op het binnenhof omarmden en beloofden dat het slot een jeugdontmoetingscentrum zou worden. Daarmee werd duidelijk dat ons initiatief subsidie zou krijgen. Dat was een emotioneel moment." Niet dat daarna alles meteen op rolletjes liep. Er waren regelmatig problemen tussen Duitsers en Polen en tussen Polen onderling. Van Roon bleek als Nederlander vaak een brugfunctie te kunnen vervullen. Zo dook er op een gegeven moment een kapitaalkrachtige Berlijnse makelaar op die van ICreisau een lunapark wilde maken. Het provinciehoofd had daar wel oren naar. "Toen mij dat in Amsterdam ter ore kwam, heb ik meteen het bureau van de minister-president in Warschau gebeld en gezegd 'doe wat'", vertelt Van Roon. Hij vervolgt glimderend: "Nog diezelfde dag heeft de minister-president het slot tot monument verklaard. Zo is Kreisau dus via tussenkomst van Amsterdam een Pools nationaal monument geworden." President Richard von Weizsacker zag, kort voor zijn aftreden, in Van Roons onderzoek naar het Duitse verzet en zijn inspanningen voor Kreisau een goede aanleiding om hem het 'Grote Kruis van Verdienste in de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland' toe te kennen. Het is de hoogste onderscheiding die Duitsland kan toekennen aan 'gewone', niet met staatsmacht beklede mensen. Op woensdag 14 september kreeg Van Roon de onderscheiding overhandigd van ambassadeur Haas.

Ambivalent Van Roon legt de onderscheiding, een groot, rood geëmailleerd kruis, voor zich op tafel. Hij merkt op dat het lint nodig gestreken moet worden: "Ik ben uitgenodigd voor de jaarlijkse receptie in de Duitse ambassade, komende maandag, en men heeft mij laten weten dat de ambassadeur het op prijs zou stellen als ik de onderscheiding dan draag. Dat moet dan maar, hè?" Helemaal van harte gaat het niet, geeft hij toe: "Als je je hebt beziggehouden met mensen die hun leven hebben gelaten voor de vrijheid van hun land, dan vind ik het een beetje misplaatst er dan zelf de eer voor te krijgen. Bovendien heb ik door Rotterdam toch altijd nog een beetje een ambivalente houding tegenover Duitsland. Ik raak die beelden niet kwijt. Het lijkt soms zelfs of ze scherper worden. Ik heb veel Duitse vrienden, maar rond de maand mei kan ik geen Duits horen." Hij vindt dat het voor hem na volgend jaar, na de vijftigste herdenking van de Tweede Wereldoorlog, maar eens uit moet zijn met al dat oorlog-en-verzetsgedoe. Hij wil zich nu graag op zijn andere grote interesse richten, het verschijnsel van de pendelbewegingen in de economie en de vraag hoe die zich verhouden tot andere maatschappelijke verschijnselen. "Kreisau blijft natuurlijk mijn oudste onderwerp", besluit hij, "dat laat je niet makkelijk los. Maar er zijn nu genoeg anderen die zich ermee bezighouden. En ik wil dolgraag nog een boek over de Nieuwste Geschiedenis vanuit conjunctuurperspectief schrijven."

Glaasje prik voor politici Liesbeth Klumper

iMet een vriendelijke demonstratie voor Ihet Grand Hotel sloten als paarse spoIken verklede studenten een dag protesIteren af. Het Amsterdams Actie PlatI form (AAP) gebruikte het werkbezoek fdat bijna honderd parlementariërs vori|ge week vrijdag aan Amsterdam brachïten, om te protesteren tegen de bezuiI nigingsplannen van het paarse kabinet. I Als de plannen worden uitgevoerd, I ^omen jongeren nog verder onder het I bestaansminimum", aldus AAP. to hotel The Grand kregen de kamerie. den ter afsluiting van het werkbezoek een borrel met diner aangeboden. Ongeveer veertig studenten vergastten de

parlementariërs voor de ingang van het chique hotel op glaasjes prik. "Het enige dat wij onze gasten straks nog kunnen serveren", aldus Mike Riegel, die namens de vu-studenten aanwezig was. De dag was 's ochtends om half tien begonnen bij de Oude Kerk. Terwijl buiten acht studenten demonstreerden, genoten binnen een kleine honderd parlementariërs van koffie met roomboterkoekjes. De Oude Kerk in het hartje van Amsterdam was de verzamelplaats aan het begin van een informeel dagje in de hoofdstad. Alle parlementariërs kregen een escorte toegewezen zodat zij op pad gingen in kleine groepjes. Behalve hoge ambtena-

ren en een enkele wethouder waren vrouwelijke grachtengordel-coryfeeën van stal gehaald. Het leverde grappige combinaties op. Zo trok kamervoorzitter Deetman die dag op met Marjan Berk en kreeg Adelheid Roosen Yvonne van Rooy onder haar hoede. Het programma van de groepjes parlementariërs varieerde van bijvoorbeeld een wandeling door de Jordaan, tot een bezoek aan een straatjunken-project, de Heineken-brouwerij of de Universiteit van Amsterdam. Een rondgang door de Vrije Universiteit was in eerste instantie ook een keuzemogelijkheid geweest voor de politici, maar ging wegens gebrek aan belangstelling niet door. Terwijl de gesprekken tussen de gele-

genheidsduo's binnen langzaam op gang kwamen, hielden de protesterende studenten hun spandoeken nog maar eens op voor de camera's. Hun doelwit voor die dag was vooral het jonge PvdAkamerlid Sharon Dijksma. Zij zouden haar bij haar dagje Amsterdam (helikoptervlucht en bezoek aan het wijkteam Linnaeusstraat) 'hinderlijk' volgen. "Dijksma heeft ons in de kou laten staan", legt Jurryt van der Vooren van de studentenvakbond Asva uit. "Vorig jaar nog deed zij mee aan onze acties en heeft zij zich heel actief opgesteld. Veel jongeren hebben daarom op haar gestemd, maar nu zij in het parlement zit, laat zij zich volkomen mpakken. Zij heeft een zwijgpHcht opgelegd gekregen

en daar houdt zij zich aan. Zij heeft zich monddood laten maken." Helaas kwam er van het 'hinderlijk volgen' niet veel terecht. De studenten die Dijksma voor de voeten zouden lopen, lieten het al snel afweten zodat de jongste parlementariër ongestoord van een dagje Amsterdam kon genieten. Aan het eind van de dag nodigden de protesterende studenten de kamerleden uit voor een tweede bezoek aan Amsterdam. Want afgelopen vrijdag was er volgens de demonstranten te weinig aandacht voor de jongerenproblematiek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen