Ad Valvas 1994-1995 - pagina 214

AD VALVAS 24 NOVEMBER :

PAGINA 16

1

%%

Vogelvrij

HlfesSi.

i^'£S£S^hiiJ!ï^^£!^m£'S^kê^:.

'Ik word 's middags begraven, want ik ben geen ochtendmens'

{..

Bram de Hollander

'Op mijn begrafenis klinkt muziek van André Hazes'

Ellen van Dalen Het is vijf uur in de avond. Het laatste licht van de dalende zon valt tegen de enige treurwilg die begraafplaats Buitenveldert rijk is. De schaduw van de bewegende takken valt speels op een reeks van oude, groen verkleurde graven. Op de betonnen kruisen zijn de namen van de doden al niet meer te lezen. We hebben afgesproken op het kerkhof en alsof het zo moest zijn: vandaag is het volle maan. "Spannend en mysterieus. Ideaal voor een wandeling over het kerkhof," glundert Heleen Smits (25). De studente culturele antropologie aan de v u IS geintngeerd door de dood. Geregeld wandelt ze tegen de avond na een dagje studeren over een kerkhof, op zoek naar rust en serene stilte. "De dood is m Nederland nog altijd een obscuur onderwerp. Niemand praat er graag over. Liever zwijgen we het letterlijk dood. Wanneer ik mensen vertel over mijn interesse - ik noem het maar geen hobby - reageert iedereen vol afschuw. Ze trekken gezichten alsof ze net bedorven voedsel hebben gegeten, beschuldigen mij van kerkhoftoerisme of vragen of alles wel goed met me gaat." " H u n onbegrip begrijp ik niet. Ieder mens krijgt met de dood te maken. Ook al ben je nu nog jong emgezond. De dood is het enige dat zeker is in een mensenleven. Vreemd is alleen dat niemand de eigen dood accepteert. M e n accepteert het hooguit als men boven de tachtig is. Maar Robert Long zong eens: 'Je sterft al op het moment dat je het leven erft.'" "Bij mij thuis bestond er nooit een taboe rond de dood. We spraken er vaak over en tijdens vakanties namen mijn ouders me wel eens mee naar begraafplaatsen. Verleden jaar nog ben ik speciaal naar Praag geweest om het oudste joodse kerkhof van de wereld te zien." "Kerkhoven hebben me altijd al geboeid. T o e n ik nog klein was, hield ik schildpadden als huisdier. Ook een hobby. Achter in de tuin had ik mijn eigen begraafplaats, het schUdpaddenkerkhof Vaak stierven ze als ze net geboren waren. Elk overleden diertje werd door mij voorzichtig in een luci-

ferdoosje verpakt en begraven." "Op mijn tiende jaar kwam ik voor het eerst in aanraking met de dood van een mens. T o e n overleed mijn opa. Daarna ben ik meer over mijn eigen dood gaan nadenken. Een jaar later vertelde ik mijn ouders dat ik een testament wilde maken. Dat hebben we samen gedaan. Zo wist ik zeker dat de schildpadden ook na mijn dood in goede handen waren." "Ik houd van regelen, snel handelen en onder druk werken. Het lijkt me dan

n VONDEN

!l

ook leuk om na mijn studie uitvaartbegeleidster te worden. N u al werk ik geregeld in de catering bij verschillende Amsterdamse begraafplaatsen. De meeste uitzendbureaus zijn op de hoogte van mijn toekomstplannen en bellen mij altijd als er tijdens een crematie of begrafenis weer koffie moet worden geschonken." "Later wil ik het liefst een eigen multiculturele begrafenisonderneming oprichten. Mijn studie antropologie zal daarbij goed van pas komen. Koffie en cake, zwarte pakken en stijve gezichten zal je bij mij niet meer zien, wel vrolijke dansmuziek of witte gewaden die bijvoorbeeld Ghanezen bij een begrafenis dragen." D e mooiste begraafplaats van Amsterdam vindt de studente begraaiplaats Zorgvlied aan de Amstel. In tegenstelling tot Buitenveldert, waar de graven netjes aangeveegd op een rij liggen, zijn de doden hier geplaatst in een cirkel onder een oude, knoestige boom of langs een hoge heg. Marmeren platen zijn grotendeels vervangen door plexiglas, beeldhouwkunst of kleine tempels. De harde wind heeft bloempotten en vaasjes omgewaaid. Heleen kan het niet laten om een heideplantje recht op een graf terug te zetten. "Uit eerbied voor de dode." "Ik heb een speciale band met Zorgvlied. Mijn moeder kwam er al toen ze vijfjaar oud was." Ze wijst naar een witte villa aan de overzijde van het water. "Kijk, daar woont een tante van mijn moeder. We gingen vaak op be-

zoek. N o g steeds ligt de waterfiets er waarop mijn moeder als kind naar de overkant peddelde. Op het kerkhof speelde ze verstoppertje." Ik heb nu drie begrafenissen meegemaakt: van mijn opa, mijn oma en van een jaargenoot van de marine in D e n Helder. Die marine-opleiding heb ik gedaan voordat ik aan mijn antropologiestudie begon. D e begrafenis van de marinier heeft veel indruk op me gemaakt. De jongen was omgekomen door een auto-ongeluk. Zijn ouders wilden een militaire begrafenis voor hem. Hij kreeg een matrozenpak aan en een Nederlandse vlag om zijn kist met een pet erop. Terwijl om me heen iedereen liep te snotteren, moest ik met een ijzeren gezicht voor het graf van de jongen salueren. Ik vond dat heel moeilijk. Begrijp je dat?" We lopen zwijgzaam langs een graf waar m het midden van het nog rulle zwarte zand een doorzichtige jampot ligt. In het potje zit een foto van een glimlachende jongen, niet ouder dan vijfentwintig jaar. Op het graf staat geen steen, maar liggen verse bloemen, kleine geborduurde prentjes en beeldjes. Verder een stenen leeuw, een gebreid hartje en een porseleinen katje. Op de rand van het graf staat met kleine witte steentjes 'Maarten' in het zand gespeld.

"Ik vind het mooi als je aan een graf kan zien wat voor een mens iemand is geweest. Op mijn graf zal je met lezen: 'Hier rust Heleen Smits.' H o e mijn eigen begrafenis er uit zal zien, weet ik ook al. Ik word 's middags begraven, want ik ben geen ochtendmens. Bovendien zou ik niet willen dat mensen voor mij vroeg moeten opstaan. N a mijn begrafenis krijgt iedereen een borrel of wat fris en op de achtergrond klinkt dan muziek van André Hazes." "Veel mensen geloven me niet, maar ik ben een geboren optimist. Angst voor de dood heb ik met. Ik geloof dat mijn ziel eeuwig blijft leven, ook na mijn dood. Ik ben rooms-katholiek opgevoed, maar of er een hiernamaals is, betwijfel ik." Reïncarnatie dan? "Het zou kurmen, ook al zie ik me niet als poedeltje terugkeren." Als ik morgen doodga, zou ik dat niet erg vinden. Het is hooguit jammer voor de nabestaanden. Overigens sta ik niet elk uur stil bij de dood, maar ik besef wel dat het ieder moment gebeurd kan zijn. Misschien dat ik daarom zo van elke dag geniet. Soms voel ik me subliem gelukkig. Dan zeg ik wel eens tegen mijn ouders: N u wil ik wel dood."

"Universiteiten zullen 'ongehoorzaam' z i j n " (NRC Handelsblad van 12 november 1994)

\ullie helemaal n i d s .

o

sUadsecrdar i s-^\\>

Sinler-3<

Volgende week d o n d e r d a g kunn e n alle spreeuwen opgelucht a d e m h a l e n , v o o r zover ze nog l e v e n . O p die dag eindigt namelijk het jachtseizoen op de spreeuw. Want elk diertje waar d e m e n s volgens zijn bijbels recht over heerst, valt onder een eigen m e n s e n w e t j e . D a t weet ik nu, o m d a t ik in het kader van mijn studie naar de Hollandsche Cultuur n i e t alleen Story Privé lees, m a a r elk subcultureel blaadje dat langs dwarrelt, van Medisch Contact tot Surf Magazine, Rails, het Nieuw Israëlitisch Weekblad, Zondag of Mug, O m m a a r wat te n o e m e n . Mijn p r o b l e e m is alleen dat de wereld te groot i s en mijn bevattingsvermogen te klein. Er wordt zo verschrikkelijk veel geschrev e n over onderwerpjes van een vierkante m i l l i m e t e r , dat het m e e s t e je nooit bereikt. Zo kende ik tot voor kort de Almanak vooi de Jager niet, e e n ernstig gemis. Lees m e e : " O n b e s c h e r m d e dieren welke g e d u r e n d e het gehele jaar m o g e n w o r d e n gevangen en g e d o o d , m e t alle toegestane middelen, zijn m u s , bruine rat, woelrat, m o l , muskusrat, verwilderde nerts en w a s b e e r . H e t d o d e n van d e z e dieren is geen jagen in de zin der jachtwet." D a t betekent dat u , z o n d e r jachtvergunning straffeloos op uw balkonnetje m u s s e n m a g vangen en de nek o m d r a a i e n , zoveel u wilt. Heerlijk! Radbraken of vierendelen zullen wel geen toegestane m i d d e l e n zijn, m a a r laten verhongeren en verdorsten vast wel. D a t is tenslotte ook toegestaan bij fokvee tijdens internationaal vervoer. Alleen, waar vind ik e e n w a s beer? E e n wasbeer vermoorden wil ik namelijk wel e e n s . E n het is ook z o ' n prettig gevoel dat het allemaal m a g van G o d , zie Genesis 1, en ook n o g van de jachtwet. Met uitzondering van de zondagen, de nieuwjaarsdag en de erkende christelijke feestdagen. D a n m a g je die b e e s t e n alleen maar opeten. S E L M A SCHEPEL " O p g a a n , blinken en verzinken. Zo gaat het m e t de m e n s op aard." Deze poëtische woord e n spreekt H a n n e k e Vogelaar, onderwijscoördinator bij Biologie in het okt o b e r n u m m e r van de Nieuiusbrief vrouivennetwerk. T h e m a van de twaalf pagina's hoogglanspapier is 'afscheid van het werk', wat gezien de aangekondigde regeringsplann e n e e n actueel t h e m a lijkt. Maar de w o o r d e n 'bezuinigingen' of 'reorganisaties' k o m e n in de Nieuwsbrief niet v o o r . "We gaan het h e b b e n over het afb o u w e n van je loopbaan en wat daar allemaal bij k o m t kijken", klinkt het op pagina drie. " D e jongere garde heeft er absoluut niet over n a g e d a c h t , de wat ouderen lijken het onderwerp te willen m i j d e n " , blijkt uit e e n omzichtige rondvraag van Marina K a h l m a n n in haar o m g e v i n g . De uitkomst van haar journalistieke onderzoek n o e m t ze 'verrassend'. E n verrassend is het, want de twee regelingen v o o r het afbouwen van je loopbaan bij de VU, te weten de s e n i o r e n - e n de Vut-regeling, lopen volgend jaar april af. D a a r wil de lezeres vast m e e r van w e t e n , maar niets daarover. D e beschikbare r u i m t e in het blad wordt opgeslokt door een r e c e n s i e van een boek van Natalia Ginzburg. NatuurUjk is er e e n lijntje m e t het t h e m a , want Ginzburg schrijft dat 'ouderdom het einde betekent van de verwondering i n o n s ' . M a a r daar blijft het bij.

AltF4

H e t valt klaarblijkelijk niet m e e over het aft>ouwen v a n e e n carrière te schrijven. "Je kunt van tevoren wel allerlei p l a n n e n m a k e n , maar het loopt t o c h altijd w e e r anders d a n je denkt", legt Vogelaar uit. "Ik gebruik m i j n energie liever op e e n andere m a n i e r d a n n u al gaan n a d e n k e n over wat ik over een aantal jaren ga d o e n . " (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen