Ad Valvas 1994-1995 - pagina 225

AD VALVAS 1 DECEMBER 1 9 9 4

PAGINA 1 1

Studeren om de strijd te vergeten Filosofiestudent Jasper Schouten bezocht samen met freelance-journaliste Mone Slingerland de Bosnische hoofdstad Sarajevo. Namens het actiecomité 'Vrije Universiteit Steunt Universiteit van Sarajevo' (vusus) legden zij de contacten die nodig zijn om de gehavende universiteit van de stad met geld en goederen te hulp te komen. Studeren in oorlogstijd blijkt een kunst op zich. Een verslag.

Rector in Sarajevo: 'Deze universiteit is een aanklacht tegen deze waanzinnige oorlog'

kelde opstelling, waarmee vloeistofdynamica onderzocht kan worden", vertelt Maida. "Toen de faculteit door zwaar granaatvuur werd getroffen, bleef er niets meer van mijn opstelling over. Het hele gebouw was ingestort." De faculteit werktuigbouwkunde ligt op nog geen honderd meter van het front in Grbavica. Om er te komen, riskeren professoren en studenten hun leven op sniper alley, de sluipschuttersweg. Maida: "Toen ik weer naar de faculteit durfde te gaan, bleek mijn professor naar het buitenland te zijn gevlucht. Een andere professor was bereid mij te helpen bij het afstuderen. Samen hebben we geprobeerd te redden wat er te redden viel, zodat ik nog op de theoretische achtergronden van mijn opstellmg kon afstuderen." Op de dag van de diploma-uitreiking komt Maida te laat op de faculteit: vanwege een beschieting door sluipschutters rijdt de tram niet. De decaan knikt begrijpend. Ook hij heeft er een lange wandeling opzitten. Nadat Maida een negen heeft gekregen voor haar scriptie, vertelt prof.dr Edhem Seferovic: "Tijdens de oorlog zijn vier studenten bij ons afgestudeerd. Gewoonlijk waren dat er tweehonderd per jaar. Maar deze vier hebben gestudeerd, terwijl het tien graden vroor in de collegezalen, zonder boeken en papjer. De onderwijskwaliteit is natuurlijk verre van optimaal, maar als je erin slaagt onder deze omstandigheden af te studeren, dan ben je in zeker opzicht briljant."

Plundering Jasper Schouten "Studeren aan de universiteit van Sarajevo is lang met voor iederéén weggelegd", grapt Mirza Bul)ubasic, tweedejaars geneeskundestudent in Sarajevo. "Veel studenten zijn gemobiliseerd of weggevlucht. Anderen zijn kostwinner geworden, en onderhouden met bijbaantjes hun familie." Toch studeren er nog zo'n zesduizend studenten aan de universiteit, die voor de oorlog met 32.000 studenten tot de grootsten van voormalig Joegoslavië behoorde. Sinds de oorlog in Bosnië begon, nu bijna drie jaar geleden, heeft de hoofdstad vrijwel onafgebroken onder vuur gelegen. Bij de granaataanvallen werden grote delen van de universiteit verwoest en brandde de bibliotheek volledig af Ook voor studenten veranderde het leven ingrijpend. Mirza: "Het was soms moeilijk om tijdens de bombardementen naar de faculteit te komen. Als je dan na aankomst hoort dat de professor het waarschijnlijk met gehaald heeft, denk je wel even: waar ben ik in godsnaam mee bezig?" Toch ondeent hij aan de oorlog ook een extra motivatie om te blijven studeren. "Ik studeer geneeskunde omdat ik graag mensen wil helpen." "Toen ik in februari met tegenzin een lastig tentamen aan het leren was, viel een granaat op de markt in het centrum. Daarbij vielen in één klap mim zestig doden en raakten meer dan negentig mensen zwaar gewond. Hoewel ik me nauwelijks kon concentreren, heb ik nachten doorgeleerd. Ik moest en zou dat tentamen halen, want het tekort aan medisch personeel bleek weer eens enorm." Niet voor iedereen werkt de oorlog motiverend. Het valt niet mee om te studeren zonder boeken, zonder papier en veelal ook zonder docenten. Aan de medische faculteit hebben de studenten een verenigmg opgericht, om gezamenlijk aan de problemen het hoofd te bieden. Voorzitter Adnan Cemalovic was anderhalf jaar lang soldaat aan het front, keerde terug om te studeren en kreeg te horen dat een groot deel van zijn familie bij een bombardement was omgekomen. "Ik studeer om te vergeten", zegt Adnan, "en dat is natuurlijk niet zo'n goede reden. Maar als ik niet zou studeren, zou ik hartstikke gek geworden zijn."

Cynisme Onder zijn leidmg kreeg de vereniging een onderkomen aan de faculteit en werd er een kleine bibliotheek opgezet. In de bibliotheek lenen de studenten elkaar hun eigen boeken uit. "Gezamenlijk hebben we toch nog twee kasten vol", stelt Adnan met enig cynisme vast, "en bovendien kregen we enkele waardevolle boeken van de vakgroep epidemiologie." Deze vakgroep werd opgeheven wegens een gebrek aan wetenschappelijk personeel, en biedt nu onderdak aan de faculteitsvereniging en een bataljon soldaten. Veel universiteitsgebouwen die de oorlog hebben doorstaan, worden door het Bosnische regeringsleger opgeëist voor militaire doeleinden. "Ze hebben ook onze gezelligheidsruimte ingenomen. Dat gaat echt niet langer zo", vindt Adnan. Het bestuur van de faculteitsvereniging is in een speciale zitting bijeen. Eén van de leden, die als soldaat zijn plicht vervulde aan het front nabij Sarajevo, is door zijn hoofd geschoten en zou voor medische hulp naar het buitenland moeten worden gebracht. Hopelijk willen de collega's van Artsen Zonder Grenzen hier snel iets op verzinnen. "Nog een geluk dat hij in zijn kop geschoten is", grijnst een medestudent. "Zijn been hadden ze hier allang afgezet." Sommige studenten hebben weleens geassisteerd op de amputatie-afdeling van het Kosevo-ziekenhuis. En hun zwarte humor is berucht. Tijdens de

De bibliotheek van de universiteit van Sarajevo vergadering doen zich kort na elkaar twee granaatexplosies voor, die de gloednieuwe ruiten in htm sponnmgen doen trillen. Niemand kijkt op. "Waarschijnlijk ergens in Marindvor", zegt Adnan om mij gerust te stellen. "Dat is toch al gauw zo'n zeshonderd meter hier vandaan." Sinds het ultimatum van februari, dat zorgde voor een verbod op zware wapens in het gebied rond Sarajevo, is het dagelijks leven in de stad weer enigszins op gang gekomen. Terwijl in de buitenwijken en de bergen rondom de stad nog flink gevochten wordt, probeert men aan de universiteit het onderwijs weer enigszins op orde te brengen. Bij geneeskunde en economie worden voor het eerst sinds twee jaar weer colleges volgens rooster gegeven. Aan andere faculteiten is dat nog niet het geval; het gebrek aan docenten en professoren is te groot.

Piano's Amra Beganovic, studente musicologie en piano, studeert al twee jaar zonder docenten. Sommigen zijn gevlucht, anderen zijn omgekomen en weer anderen sloten zich aan bij de Bosnische Serviërs. "Mijn favoriete professor kon de oorlog niet meer zo goed aan", vertelt Amra. "Hij zei dat hij geen tijd meer had voor zulke flauwekul als muziek. Eerst eten, dan water, dan brandhout en dan pas muziek. Hij verbrandde zijn boeken om zich warm te houden. Toen is hij naar Amerika gevlucht." Ook de piano's op de faculteit moesten het ontgelden: ze werden gestolen door mensen die er hun kachels mee stookten, denkt Amra. Sindsdien houdt ze zich met zelfstudie aan het werk. "Vorig

Professor Seferovic is zelf geen onbekende in Sarajevo. De kleine man in de witte jas wordt door velen als een held gezien. Sinds het uitbreken van de oorlog is hij iedere dag op de faculteit geweest, om spullen te redden en te beschermen tegen plundenng. Hij was er zelfs tijdens de zwaarste beschietingen en bombardementen. Professor Seferovic daarover: "Mijn zoon vecht aan het front m Vares, ik ben decaan van deze faculteit. Zo draagt iedereen een steentje bij." Dat geldt ook voor de rector van de universiteit van Sarajevo, prof dr Faruk Seleskovic. Onvermoeibaar blijft hij zoeken naar steun en erkenning voor de problemen waarmee zijn universiteit te kampen heeft. "Achtenzeventig procent van de onderwijs- en onderzoekscapaciteit van de universiteit IS verloren gegaan," zegt Seleskovic, "dus zonder hulp vanuit de internationale academische gemeenschap komen we daar nooit meer bovenop. Faculteiten zijn geheel of gedeeltelijk verwoest. Docenten en professoren verdienen te weinig om van te kunnen leven. Meer dan twee miljoen boeken en tijdschriften zijn verbrand." Over de rol van de universiteit tijdens de oorlog zegt hij: "We proberen hier zo goed en zo kwaad als het gaat nog gezamenlijk iets van te maken. Zowel de studenten als de docenten hebben verschillende etnische achtergronden. Moslims, Kroaten en Serviërs; iedereen is welkom. De universiteit is een aanklacht tegen deze waanzinnige oorlog." De rector maakte een rondgang langs verschillende Europese universiteiten, die hem zonder uitzondering hulp beloofden. Ook op de internationale rectorenconferenties werd hem steun toegezegd. Tot op heden is daar echter nog niets van terechtgekomen en dat is heel teleurstellend, vindt Seleskovic. "Kennelijk slaagt men er met m om goede bedoelingen om te zetten in daden. Dat is begrijpelijk, want de ravage aan de universiteit van Sarajevo is vrijwel niet te overzien." brandde uit na een granaatinslag Mone Slingerland Door de blokkade van de Bosnische Serviërs rondom Sarajevo dreigt de universiteit echter steeds verder in een isolement te geraken, waardoor de situatie nog eens verslechtert. "We hebjaar kwam mijn beste vriendin door een granaat ben nauwelijks contacten met het buitenland en om het leven. Eerst dacht ik dat het zinloos was zijn niet op de hoogte van recente ontwikkelingen om nog verder te studeren. Maar nu zie ik het anin de wetenschap. Zo dreigen we op allerlei vakgeders. Ik studeer eigenlijk voor twee." bieden ver achter te raken. Dat is heel frustrerend, Vanwege het tekort aan docenten stond Azur zowel voor docenten als voor studenten." Ajanovic, na zijn studie informatica, meteen weer Seleskovic hoopt dat vusus, de organisatie van m de collegezaal. Hij geeft college over computervu-medewerkers en vu-studenten die de universinetwerken aan derde- en vierdejaarsstudenten, teit in Sarajevo te hulp zijn gekomen, er wel in nauwelijks jonger dan hijzelf. "De elektrotechnislaagt een goed contact tussen Sarajevo en Amsche faculteit stond in Lukavica, een buitenwijk die al aan het begin van de oorlog door de Serviërs sterdam tot stand te brengen. "ledere vorm van hulp is welkom, al is die nog zo beperkt. Voor de werd veroverd. De vakgroep informatica was de toekomst van deze universiteit zijn internationale meest toonaangevende op de Balkan. We hadden contacten van het grootste belang." de modernste apparatuur, nu hebben we niets Geneeskundestudent Mirza kent de vu. Hij zat als meer." kind op de Internationale School in Buitenveldert en fietste dagelijks langs het hoofdgebouw. "Een Vluchten torenflat met een kerk er bovenop", herinnert Naar verluidt hebben de Serviërs voor miljoenen Mirza zich. "Misschien wordt het in Sarajevo wel aan computers naar de universiteit van Belgrado overgebracht. Voor veel professoren was het verlo- net als bij jullie. Voor iedere kerk een andere universiteit." ren gaan van de faculteit reden om ermee op te houden. Anderen moesten bij de verovering van Lukavica vluchten voor hun leven. De faculteit kreeg onderdak bij de collega's van economie. "Sindsdien ben ik de baas van het laboratorium", lacht Azur, terwijl hij een oude sporttas openritst. "Kijk maar: een modem, twee connectors en een verroeste prmtplaat. Da's alles." Ondanks de barre omstandigheden, slagen sommige studenten erin om hun doctoraalstudie tijdens de oorlog af te ronden. Maida Gafic, studente werktuigbouwkunde, was juist aan haar afstudeerproject begonnen toen de oorlog in het voorjaar van 1992 begon. "Ik werkte met een ingewik-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen