Ad Valvas 1994-1995 - pagina 324

AD VALVAS 2 FEBRUARI 1995

PAGINA 8

De martelaar van het marterhaar Werk van schilder Dick Ket in Arnhem te zien en in proefschrift beschreven

Ben K oster

De schilder Dick Ket had bij zijn geboorte in 1902 een hartaf­ wijking die zijn leven zou bepa­ len, en daardoor ook zijn teken­ en schilderwerk. Deze hartafwij­ king, bekend als 'tetralogie van Fallot', zou zijn veroorzaakt door een medicijn dat Dicks vader, die militair apothekersas­ sistent was, aan zijn toen zwan­ gere vrouw had voorgeschreven. Door deze afwijking aan de hartkleppen werd het bloed niet voldoende rondgepompt en soms zelfs de verkeerde kant op­ gestuurd, zodat Dick Ket blau­ we vingers kreeg van het zuur­ stofgebrek. Het betekende voor Ket zelf het leiden van een kluizenaarsbe­ staan, waardoor hij zijn werk moest beperken tot stillevens van voorwerpen uit zijn onmid­ dellijke omgeving en tot portret­ ten van familie en vrienden en zelfportretten. Rond 1930 vestigden vader, moeder en zoon Ket zich in Bennekom in een huis dat door Dick was ontworpen. Hij hield zich ook bezig met het interieur en ontwierp meubels, een lamp en zelfs kussenslopen. In dit huis bracht hij de tien laatste jaren van zijn leven door. In 1940 blies hij de laatste adem uit terwijl op zijn schildersezel een onafgemaakt dubbelportret van Dick en zijn vader stond. Hij kwam vrijwel nooit buiten, niet alleen vanwege zijn hart­ kwaal, maar ook doordat hij in de loop van de tijd allerlei fo­ bieën, zoals straatvrees en vreemdelingenangst, had ont­ wikkeld. In deze periode kwam bijna zijn gehele artistieke oeu­ vre tot stand. Tevens ontwikkel­ de hij toen zijn eigen stijl: een vorm van realisme die met de term magisch­realisme of neo­ realisme wordt aangeduid. Zijn schilderijen, meest (zelfjportretten en stillevens, zijn heel precies, minitieus uit­ gevoerd en zeer zorgvuldig ge­ componeerd. Veel attributen keren regelmatig terug in zijn werken: een witte aardewerken kom, een apothekersfles, een ge­ blokte droogdoek, emaille scha­ len, een ei of eierschaal, een opengeslagen boek, affiches van Droste en van schepen, een houten paardje.

'Drie kleine zelfportretten van Dick K et ( 1 9 3 7 ­ 1 9 4 0 )

'Stilleven met de hand'; een poging de onbezielde werkelijkheid te combineren met het menselijk leven

Ket past deze tweedeling ook toe op de mensheid: er is een Zijn­type, dat midden in het leven staat, en een Niet­zijn­ type dat slechts indirect, via een omweg, aan het leven kan deel­ nemen. Ket rekende zichzelf tot het laatste type; niet alleen van­ wege zijn isolement, maar ook doordat hij besefte dicht bij de dood te leven. Uit zijn theorie putte Ket de rechtvaardiging van zijn bestaan. Aangezien hij niet kon deelnemen aan het 'ge­ wone' leven, plaatste hij zichzelf in de wereld van het vergeeste­ lijkte leven. Die positie verschaf­ te hem de mogelijkheid een ho­

gere bijdrage aan de^beschaving te leveren. ^^

Verevening Hij wilde dat bereiken door in zijn werk de onbezielde werke­ lijkheid te combineren met het menselijk leven. In het 'Stilleven met de hand' (1933) lukte dat heel goed. Op dit doek kijkt men schuin van boven op een tafel die bezaaid is met voorwer­ pen. Een vel papier bijna zo groot als het tafelblad met daar­ op een opengeslagen boek, een glazen (apothekers)fles met wit poeder erin, een witte kom die op veel van zijn werken terug­

keert, een cactus en twee uitge­ knipte portretten. Rechts op de voorgrond is een gebalde hand te zien. Mede vanwege de cac­ tus, die in de jaren dertig een grote populariteit genoot, was dit werk van meet af aan zeer geliefd. Ottevanger wijst op de eerste natuurkimdige hoofdwet van de thermodynamica die van grote invloed was op Kets filosofie. Deze wet van behoud van ener­ gie definieert de gelijkwaardig­ heid van warmte en energie. Ket gebruikte deze wet als rechtvaar­ diging van zijn levensbeschou­ wing. Deze wet wordt gesjniibo­ liseerd door een zogenoemde sinus­lijn, een golflijn die naar boven en naar beneden even grote golven vertoont. Ket vond deze lijn ook de juiste weergave van zijn levensvoorstelling, na­ melijk een evenwichtstoestand van een besloten geheel waar­ binnen voortdurend veranderin­ gen optreden. Hij meende dat deze sinus­lijn duidelijk maakte dat alles in zijn tegendeel kon verkeren, maar weer zou terug­ groeien tot wat het eerst was. Ottevanger noemt dat 'de wet der verevening'. Ket koos voor het realistisch weergeven van zijn werkelijk­ heid. Hij was dan ook een fan van de Haagse School en vooral van G.H. Breitner, vanwege hun 'pure schilderachtigheid'. Zijn grootse bewondering ging echter uit naar de (Vlaamse) primitie­ ven. De indringendheid van hun werken wilde hij ook in zijn eigen werk realiseren. Volgens de promovendus bedoelt Ket met die indringendheid hetzelf­

de als 'het mysterie van het alle­ daagse'. Ket imiteerde de primi­ tieven niet, maar heeft er tech­ nisch en stilistisch gezien affini­ teit mee.

Breitner In eerste instantie was hij geïm­ poneerd door het technisch ver­ fijnde penseelwerk van de primi­ tieven. Volgens Ket was dat de methode bij uitstek om een zo natuurlijk mogelijke weergave van voorwerpen te realiseren. Dit was van belang omdat hij ervan overtuigd was dat het in­ nerlijk te kennen is via het uiter­ lijk. Later twijfelde hij aan het nut van die precieze schilderwij­ ze en ging zijn voorkeur uit naar de 'breedheid van Breitoer'. Stilistisch bezien ziet Ottevanger duidelijke overeenkomsten tus­ sen Kets werk en de primitie­ ven. Bijvoorbeeld het statische karakter van de voorstellingen, het helder en scherp weergeven van mens en ding, de kleurstel­ ling, compositie en perspectief. De promovendus wijst boven­ dien op de verwantschap tussen de door Ket geschilderde rood en blauw geblokte droogdoeken en de simpele, grafisch aan­ doende tegelvloeren in de interi­ eurs van oude meesters. Behalve indringend, moest zijn werk ook decoratief en een ui­ ting van zijn eigen tijd zijn, voftd Ket. Daartoe maakte hij gebruik van de toen zeer moderne en populaire affiches van A.M. Cassandre. De systematische compositie en de gestileerde, vlakke vormgeving van deze ont­ werper, die een monumentaal effect hadden, bewonderde Ket

ottevanger, A: Dick Ket; vier studies. Het boek IS met in de handel te verkrijgen. Een deel van de inhoud is echter terug te vinden in de catalogus bij de tentoonstelling over Dick Ket, die tot 12 februan in het Gemeente­ museum in Arnhem loopt.

Ingezonden Mededeling

.;­ ' v^­;^<^n?vt4=^JW^;v^$:S1r.f ''' 1 ­ , '

''

/^^.<..^ . , V ^ \ ' ; ;

'^t;)^^^^^^ Je bedrUf loopt voorop In de markt.

'

Hlgh*tecli. Steeds weer nieuwe ontwikke­ lingen. Hevige concurrentie. Wat gisteren nog sclenG»fiction leek, Is vandaag al weer veroudOKl. Toch moet Je verder. En er wordt van Jou verwacht dat je

Filosofie Ottevanger werkt bij de Rijks­ dienst voor Kunsthistorische Documentatie in Den Haag en kon voor dit proefschrift nuttig gebruik maken van de grote hoeveelheid correspondentie die van Dick Ket bewaard is geble­ ven. Het proefschrift diende als basis voor de catalogus bij de tentoonstelling over Dick Ket, die nog tot 12 februari te zien is in het Gemeentemuseum in Arnhem. Ket baseerde zijn stijl van wer­ ken op eenfilosofiedie hij ont­ wikkelde in een briefwisseling met zijn verloofde Nel Schilt. Volgens Ket was er een wereld van 'Het Zijn' en een wereld van 'Het Niet­zijn': het actieve, zor­ geloze leven tegenover een meer reflectieve wereld, waarin een hogere, vergeestelijkte vorm van leven heerst. Naast Hamlets di­ lemma To be or not to be, dat Ket regelmatig in zijn brieven aan­ haalt, is er voor hem geen keu­ zemogelijkheid. Voor Ket be­ staan deze twee werelden naast elkaar. Hij herkende die tweede­ ling in zaken zoals leven en dood, goed en kwaad, geschie­ denis en toekomst, geest en li­ chaam, kunst en wetenschap, te­ lepathie en elektriciteit.

zeer. Hij bouwde zijn schilderij­ en op, zoals Cassandre zijn affi­ ches componeerde. Vaak beeldt hij een affiche op zijn schilderij af. Ket houdt vast aan die drie­ hoekige compositie­figuur of de daarvan afgeleide diagonaal. Ook andere vormgevingsele^ menten als de verbindiiig van voor­ en achtergrond, de ver­ spreiding van attributen over het vlak en het betrekken van rest­ vormen bij de voorstelling, blijft hij bij elk schilderij toepassen. Ottevangers proefschrift is een waardevolle bijdrage aan de kennis van het leven, de levens­ filosofie en het werk van Dick Ket. Het is zeer toegankelijk ge­ ­ schreven en dankzij de vele illu­ straties ook helder. Bovendien blijkt eens te meer de grote waarde van bewaard gebleven correspondentie voor weten­ schappelijk onderzoek. Een klein smetje op dit werk is het feit dat Ottevanger bij het bespreken van een affiche van Cassandre een specht ziet waar een ekster is afgebeeld, een slor­ digheid die de uiterst precieze Ket nooit zou hebben begaan. Diens hang naar nauwgezette detaillering ging zo ver dat hij zichzelf leek te zien als een mon­ nik in dienst van zijn kwast. Ket ondertekende ooit een brief met: 'de martelaar van het marter­ haar'.

bakens in de markt? Visie, daar komt liet op aan. In de prak­ tUk, en tUdens de Intermediair Competition

'' \

in Exceiionce 1995. TOP ACADEMICI Een unieke kans om als 3e, 4e of 5e jaars

x'uy

student in bijvoorbeeld techniek, economie of bedrijfskunde, het bedrijfsleven te tonen wat je waard bent. In een boeiende cüse, die we nog even geheim houden. Als je écht goed bent, ligt hier de mooist denkbare kennismaking met de praktijk. Maar... de selectie is zeer zwaar. BIJ elke ronde vallen er spelers af. Dat begint al bij de mschnjving. Daama volgen een game

/

'

'

'

'

'

en een assessmentcentre. Uiteindelijk wint er

'

slechts één de hoofdprijs; een studiebeurs voor een summercourse aan een prestigieuze buiten­ landse universiteit. De Competition duurt ca. twee dagen en vindt plaats tussen 16 maart en 12 mei. Geef je op, vóór 3 maart. Vraag een inschrijfformulier en meer informatie aan bij Intemiediair. Telefoon: ,

'

"'^

(020) 510 28 40.

y/M%Ü4

CoMiTf VAN AANBEVEUNG IR P R Kwwit { A B N A M R O ) , DRS RA MUL L ER (AKZO NOBEL ), DR

- '

ANDREAE (KL M) IR. G P

­ , '. <f/A..'./. '/^r-'-.y '/vSZ'ti %'. ''/,'/-y

yy"'4i ^'^^.^yA'.'y.v^yy.y,.,. >.

B K

HG

VRIESEMA (DSM) KWAKKE L

(KPMG),

DRS G K D H H

VAN DER SCHOOI (MCKINSEY COMPANV). DR. J P M

(PHILIPS); DRS. J J STEVENS (UNIL EVER); MR L C A.M

X ''./:.

/ 'fi

BE L CKER

VAN L UIPEN

(KPN). PIETERS

SCHÓL VIPCK ( V N U )

|

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen