Ad Valvas 1994-1995 - pagina 462

A D V A L V A S 6 APRIL 1 9 9 5

PAGINA 6

Het alternatief voor exploderende AOW Promovendus pleit voor kapitaaldekkingsstelsel pensioenen Het omsiagstelsei van de AOW dreigt volkomen uit de hand te lopen, meent E.A. Breunesse. Steeds minder werkenden moeten voor steeds meer gepensioneerden betalen. Daarom wordt het tijd voor een ommekeer: een kapitaaldekkingsstelsel. "Studenten van nu moeten straks èn hun studieschuld aflossen èn forse Aow-premies betalen, terwijl ze daar zelf waarschijnlijk weinig van terugzien. Dat vind ik nogal krom."

Peter Boerman

"Nee, toen ik twee jaar geleden vanuit marketing overgeplaatst werd naar het pensioenfonds van Shell, had ik nooit gedacht dat het me zo zou boeien", lacht dr Ewald A. Bretmesse. "Maar dat bleek gelukkig mee te vallen." In zijn ruime werkkamer in het fraaie Shellgebouw in het Rijswijkse industrieterrein Broekpolder hangt aan de ene wand een wit schoolbord vol raadselachtige berekeningen. Aan de andere, keurig ingelijst, de omslag van zijn proefschrift Viste op pensioenen in de 21ste eeuw. Donderdag 6 april promoveert de Shell-medewerker erop. "Toen ik zestien jaar geleden aan de vu mijn bul ontving, zei professor Traas tegen me: 'Denk maar niet dat je nu bent afgestudeerd. Dat ben je pas als je promotie erop zit'. Dat heb ik nooit vergeten." Zestien jaar na je bul promoveren lijkt heel wat. Toch heeft het eigenlijke promotiewerk Breunesse maar ongeveer een jaar gekost. "Na mijn studie heb ik eerst allerlei commerciële functies gehad. Toen ik bij het pensioenfonds van Shell terechtkwam, wist ik dan ook helemaal mets van de materie. Dat kun je ook als voordeel beschouwen: je gaat vragen stellen die voor anderen heel vanzelfsprekend zijn. Het eerste jaar pensioenen moest ik vreselijk hard studeren. Gaandeweg kwam ik erachter dat het systeem eigenlijk nogal vreemd in elkaar zit. En ik ging mezelf vragen stellen als: het AOw-systeem, ontworpen in een hele andere tijd, kurmen we daar eigenlijk wel de volgende eeuw mee in? Al die reparaties die je nu ziet gebeuren, dreigen die niet uit te monden in een brei van spaghetti waar niemand meer wijs uit kan? Kun je niet beter opnieuw beginnen?"

Trends Zo rond Kerstmis '93 waren al deze vragen voor Breunesse aanleiding om te proberen een proefschrift over het onderwerp op poten te zetten. Hij ging naar economiehoogleraar Van Muiswinkel met de vraag wie hij daarvoor het beste zou kunnen benaderen als begeleider. Van Muiswinkel liet hem gelijk blijven. "Ik had het geluk dat ik vooraf al een duidelijk plan voor ogen had, waar ik naar toe kon werken. Intuïtief wist ik wel dat mijn werk klopte. Een aantal trends waren me immers al wel bekend." In zijn proefschrift pleit Breunesse ervoor het systeem van de AOW op de helling te zetten. "De AOW is een zogenaamd omslagstelsel", legt de econoom uit. "Dat betekent dat de werkenden van nu betalen voor de gepensioneerden van nu. Zo'n systeem gaat goed zolang er veel werkenden zijn en weinig gepensioneerden. Maar daar is nu geen sprake meer van." Breunesse verwacht de komende decennia dan ook grote problemen voor

Ook gepensioneerde werknemers van de VU krijgen te maken met een uitholling van de AOW

Bram de Hollander

de AOW. Het systeem dreigt onbetaalbaar te worden. Beter is het dan ook om over te stappen naar een kapitaaldekkingsstelsel, meent de promovendus. In zo'n stelsel sparen de werkenden van nu een deel van hun inkomen voor htm eigen pensioen van later. "Zo'n systeem heeft twee grote voordelen. Allereerst snijd je de demografische component uit het systeem. Factoren als vergrijzing en ontgroening hebben dan geen negatieve gevolgen meer. Ieder heeft immers zelf gewerkt voor wat hij krijgt. In de tweede plaats speelt de rentefactor van zo'n stelsel een belangrijke rol. Als je nu een gulden stort, is de waarde daarvan over veertig jaar door de rente meer dan verdubbeld." Om de onbetaalbaarheid van een omslagstelsel uit te leggen, verwijst Breunesse naar de recente problematiek rondom de studiefmanciering. "Toen ik studeerde waren er weinig beursstudenten. Daar wilden de werkenden best voor betalen, temeer daar ze zelf ook vaak student geweest waren. Maar zodra de groepen steeds groter worden, wordt de spoeling natuurlijk dunner. Zowel de AOW als de studiefinanciering zijn daardoor geëxplodeerd."

Solidariteit Zowel het stelsel van studiefinanciering als de AOW zijn gebaseerd op een 'sociaal contract', meent Breimesse. "De solidariteit tussen de burgers was in de tijd dat die stelsels ontworpen zijn, veel groter dan nu. Er was veel minder individualisering. De AOW kon een aantal jaren goed draaien op basis van de verwachting dat een werkende zelf ook pensioen zou krijgen als hij gepensio-

neerd is. Maar daarbij is geen sprake van een spijkerhard recht, al doen veel bejaarden dat nu wel zo geloven." Breunesse erkent dat er iets wringt tussen de huidige stelsels van studiebeurzen en pensioenen. "Ik ben er niet tegen dat studenten moeten lenen voor hun studie. Ik ben er wel tegen dat studenten moeten lenen, terwijl ouderen niet hebben te hoeven sparen. Ik ben ervoor dat iedere generatie voor zichzelf zorgt. Studenten van nu moeten dadelijk èn him schuld afbetalen èn een flinke AOW-premie betalen, tenvijl ze er zelf nauwelijks uitzicht op hebben dat ze ooit iets van die premies terug zullen zien. Dat vind ik nogal krom."

FaiUiet De promovendus kan dan ook bijna niet wachten om een kapitaaldekkingsstelsel in te voeren. "Alleen in Nederland en Engeland wordt al veel gespaard voor de oude dag; door pensioenregelingen van bedrijven en de populaire lijfrentepolissen. De rest van Europa zit bijna compleet op een omslagstelsel. En die gaan achter elkaar failliet. Italië moet nu zelfs al bijlenen om aan zijn pensioenverplichtingen te kunnen voldoen." Van de ene op de andere dag de twee systemen inwisselen is echter niet mogelijk. Dat weet elke econoom. De groep gepensioneerden van nu zou dan immers met niets achterblijven, omdat ze niet de kans gehad hebben iets op te bouwen. Daarom pleit Breunesse voor een geleidelijke overgang. In zijn proefschrift stelt hij voor om vanaf het jaar 2000 iedereen die een jaar later geboren wordt twee procent minder recht

op AOW te geven. In vijftig jaar ben je dan van het hele omslagstelsel af. Intussen kun je begiimen met het opbouwen van spaarmogelijkheden. "Voorwaarde is voor mij wel dat voor iedereen duidelijk is en blijft waar hij of zij aan toe is. Dat perspectief moet je mensen geven. Je kunt niet langer zo blijven doormodderen." Een kapitaaldekkingsstelsel kent een aantal nadelen. Breunesse denkt ze allemaal ondervangen te hebben. Zo bouw je normaliter in een dergelijk stelsel alleen kapitaal op als je werkt. Niet-werkenden lijken dan buiten de boot te vallen. Maar daar is wel iets op te vinden, denkt de promovendus. "Het Fonds Voorheffing Pensioenverzekering is ooit ingesteld om een pensioenplicht te realiseren, maar dat is er nooit van gekomen. In de toekomst zou dat wel mogelijk zijn. In dat fonds kim je voor iedereen die niet werkt een bijdrage doen, met het grote voordeel dat het systeem onafhankelijk blijft van de demografische ontwikkeling."

Pech Ook de niet te schatten levensduur kan bij een kapitaaldekkingsstelsel problemen opleveren. Als je het systeem volledig individueel houdt, zal degene die langer leeft na zijn pensioen minder per jaar te besteden hebben dan degene die nog maar kort leeft,TMaar hoe weet je hoe lang je nog te leven hebt? Breunesse: "Daarom stel ik ook een pensioenverzekering voor. Dan pool je de risico's van lang leven en vooroverlijden. Wanneer je veel kapitaal hebt opgebouwd en snel overlijdt, zullen je erfgenamen het niet erg vinden, maar zelf heb je er

weinig aan. Beter is dan ook die risico's te delen met leeftijdsgenoten." Met een fraai voorbeeld laat Breunesse zien dat zo'n verzekering overigens niet voor iedereen even vanzelfsprekend is. "De socialisten voor de oorlog vonden een pensioenverzekering maar vreemd. Een brandverzekering komt tot uitkering als je de pech van brand hebt. Bi) pensioenen is het andersom: daar profiteert de groep gelukkigen die lang leeft van degenen die de pech hebben snel te overlijden. Maar ja, wie snel overlijdt, heeft aan geen enkele uitkering wat." Ondanks dat de promovendus het volste vertrouwen heeft in de voordelen van zijn plan, durft hij de kans dat het er werkelijk van komt moeilijk in te schatten. "Technisch is het verhaal doortimmerd en ik denk dat de publieke opinie er ook rijp voor is. Een contract met een werkgever komt voor velen betrouwbaarder over dan een contract met de overheid. Maar zelf heb ik nog wel mijn reserves bij de besluitvormingsprocedures in onze consensuscultuur. Ik verwacht dat daar de bottleneck zal zitten." Ewald A Breunesse- Vtsie op pensioenen m de 21ste eeuw, Woerden, eigen uitgave, 1995, 281 biz., ISBN 90802412 1-0

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen