Ad Valvas 1994-1995 - pagina 244

AD VALVAS 8 DECEMBER 1994

PAGINA 12

Toenemende druk op vakgroepen letteren om te fuseren VU ziet niets in samengaan van opleidingen Pieter Evelein/Jan-Jaap Heij

Zo'n 240 miljoen gulden moeten de universiteiten volgens het kabinet inleveren. De letterenstudies zullen daarbij niet worden gespaard. In een vertrouwelijk memo suggereerden ambtenaren van het ministerie van Financiën in augustus al de opheffing van de westersetalenstudies aan de Rijksuniversiteit , t^<^ Leiden. Tweede Kamerleden praten ' ' hen soms bijna gretig na: zijn "al die kleine vakgroepjes Duits, Frans en Italiaans wel nodig?" Het is niet voor het eerst dat de letterenopleidmgen worden belaagd. In 1991 stelde minister Ritzen al eens voor om opleidingen als Engels, Frans en Duits grotendeels over te hevelen naar het buitenland. Een aparte verkenningscommissie verwees het plan vervolgens naar het rijk der fabelen. De druk hield echter aan. Niet zo vreemd, vindt prof.dr M. Gosman, hoogleraar Romaanse talen aan de Rijksuniversiteit Groningen en oud-decaan van de faculteit der letteren. "De letteren leveren geen harde guldens op, maar 'slechts' cultureel kapitaal waarvan de waarde zich lastig laat omschrijven. Het nut van deze opleidingen wordt dan ook steeds in twijfel getrokken. Ook politici zien de maatschappelijke relevantie niet." Daar komt nog bij dat de belangstelling voor sommige opleidingen zeer gering is, en zelfs nog daalt. Terwijl 'nieuwe' .' letterenopleidingen als bedrijfscommunicatie, algemene letteren en communicatiekunde sterk groeiden, schommelde het aantal nieuwe eerstejaars Duits aan de zes vakgroepen in Nederland vorig jaar tussen de twaalf en 37. Bij de drie Nederlandse vakgroepen Italiaans meldden zich tien, 24 en 37 nieuwelingen. Bij drie van de vijf vakgroepen Frans kwamen er niet meer dan 23, 27 en 30 studenten. Deze matige belangstelling van studenten zet het onderwijs en onderzoek onder druk, omdat de overheid voor Duits, Frans en Italiaans geen extra geld beschikbaar stelt. In 1991 gebeurde dat nog wel bij de 'kleine' of 'exotische' letteren, na een advies van de Commissie Staal. De nijpende situatie bij de letteren- en bij andere alfa-faculteiten was voor de toenmalige staatssecretaris Cohen in

Door de dreigende bezuinigingen neemf de druk op kleine opleidingen bij de letterenfaculteiten toe om te fuseren. Hier en daar beginnen letterkundigen voorzichtig na te denken over fusies, maar ook over omscholing en een betere onderlinge taakverdeling. Van harte gaat het echter nog niet: "Voorlopig zijn we nog vooral concurrenten." juni aanleiding om de commissie Toekomst Geesteswetenschappen in het leven te roepen. Onder leiding van commissaris van de koningin Vonhoff uit Groningen moet de commissie uiterlijk volgend jaar juli adviseren over een samenhangende aanpak van onderwijs en onderzoek. Een belangrijk onderdeel van het advies betreft taakverdeling en profilering tussen de faculteiten. Die is nu slechts schijn, vond Cohen.

Onwil De onrustbarende geluiden die op de letterenstudies afkomen, geven alle aanleiding om een tegenoffensief niet tot het verschijnen van dit rapport uit te stellen, vindt Gosman. Hij wordt daarin bijgevallen door prof dr H. Schultink, die in 1992 voorzitter was van de visitatiecommissie westerse talen. "Het is geen vijf, maar één voor twaalf Als je niet zelf laat zien welke taakverdeling en concentratie mogelijk of juist onmogelijk zijn, nemen anderen de beslissing voor jou. Ik ben bang dat dat plan van Ritzen om opleidingen als Duits, Frans en Engels naar het buitenland over te hevelen nog wel eens terugkomt." Op dit punt van het proces steekt echter een andere traditionele handicap van de letterkundigen de kop op: het blijft angstwekkend stil. Onderzoekers storten zich met nog grotere verbetenheid op hun werk, kruipen weg in een hoekje van de bibliotheek en slaan de deur dicht als het woord 'bezuiniging' valt. Gosman: "Het zijn eenlingen. In Groningen heb ik als decaan geprobeerd een aantal kleine vakgroepen bij elkaar te krijgen, om te praten over samenwerking. Nou, ik heb er mijn nek op gebroken!" Als decaan stuit je op een muur van onwil, heeft Gosman ervaren: "Je hebt veel te weinig macht om zaken aan te

pakken. Een willekeurige grauwe doctorandus in een vakgroep kan blokkades opwerpen. In feite is een faculteit onbestuurbaar. Ik ben het helemaal eens met Cohen dat de democratisering te ver is doorgeschoten." In Groningen heeft de letterenfaculteit in oktober een commissie ingesteld die gaat onderzoeken welke voorzieningen overeind kunnen blijven. Dat heeft niets te maken met de bezuinigingsoperatie van vijfhonderd miljoen gulden. De faculteit stevent sowieso al af op een miljoenentekort door een dalend aantal studenten, de hoge kosten van de wachtgelden en oude bezuinigingen van de overheid. Decaan dr D.F.J. Bosscher heeft al laten weten dat voor 'superspecialisten' geen plaats meer zal zijn. Mobiliteit en flexibiliteit zijn de sleutelbegrippen van de toekomst. Een uitstekende aanpak, vindt Bosschers voorganger Gosman: beter iemand voor vijftigduizend gulden omscholen dan hem tonnen wachtgeld betalen en daar niets voor terug te krijgen. Gosman vreest echter het ergste voor het idee. "Veel wetenschappers zitten vastgebakken aan hun habitus. Je moet pastoor, pater en rabbijn tegelijk zijn om hen op andere gedachten te brengen."

Omscholen Zelf vult Gosman het begrip mobiliteit heel ruirn-in. Hij sluit zeker niet uit dat de zeffvakgroepen Duits hun specialisaties meer kunnen verdelen. In dat geval moet een Groningse hoogleraar bereid zijn "om bijvoorbeeld gedurende een trimester een paar dagen per week op een Amsterdamse hotelkamer te gaan zitten, zodat de hij aan de Universiteit van Amsterdam kan doceren. Ik zou best wiUen." Tenslotte reizen in Italië 'turboprofs' met het vliegtuig heen en weer tussen Milaan en Palermo. Decaan prof dr H.D. Meijering van de

<.Ji

Bas van der Schot

vu-letterenfaculteit heeft geen moeite met deze invulling van mobiliteit: "Hoogleraren zouden best af en toe elders kunnen doceren." Hij heeft wel bezwaar tegen mobiliteit als het er op uitdraait dat goede mensen, die in hun specialisme hoog staan aangeschreven, moeten worden omgeschoold. "Dan verlies je wetenschappelijke kwaliteit." Aan de andere kant hoeft het van Meijering "ook niet zo te zijn dat iemand zich zijn hele wetenschappelijke leven met Duitse literatuur in de achttiende eeuw bezighoudt." Meijering maakt zich vooralsnog niet al te veel zorgen over de dreigende bezuinigingen. "Onze financiële positie is niet geweldig, maar ook weer niet zo slecht dat we ons acute zorgen moeten maken. We houden wel nauwlettend in de gaten wat er gaat gebeuren." Fusies tussen vakgroepen, bedoeld om uit de financiële zorgen te geraken, wijst hij dan ook van de hand.

Obstakels De voorzitter van de vakgroep Diiits van de UVA, prof dr A. von Bormann, heeft eind oktober verklaard dat hij zijn vakgroep wel met die van de vu wil laten fuseren. Meijering ziet daar niet veel heil in. "Er lijkt wat voor te zeggen: er zitten goede mensen bij Duits aan de UVA en wij zelf hebben erg weinig studenten. Ik voorzie echter grote problemen bij een dergelijke fusie. De vakgroep Duits van de vu heeft bij voorbeeld allerlei samenwerkingsverbanden binnen de faculteit. Die kun je kwijtraken als je gaat fuseren. Als er al gefuseerd moet worden, dan heb ik nog liever dat hele faculteiten samengaan. Daar ben ik op dit moment ook niet voor, maar dat zou ik beter vinden dan fusies tussen vakgroepen." Een bestuurslid van de vakgroep Frans van de vu die anoniem wil blijven denkt er anders over. Een fusie met de

collega's van de UVA zou tot "de sterkste vakgroep in Nederland" leiden. Een fusie is daarom alleszins het overwegen waard, vindt hij. "En als een vakgroep zo weinig studenten trekt - in 1993 kreeg Frans aan de vu er 23 studenten bij - kun je je afvragen of elke letterenfaculteit die studie in huis moet hebben." Van een serieus gesprek is het echter nog niet gekomen. De cultuurverschillen zijn te groot, vermoedt het bestuurslid. Prof.dr K.P. Lange, voorzitter van de vakgroep Duits in Leiden, vindt het ook wel een aardig idee om na te gaan of er vakgroepen Duits kunnen fuseren. Meer onderzoekers bij elkaar zetten kan een verrijking van het onderzoek betekenen, zo meent hij. Het onderwijsprogramma kan ook worden uitgebreid, zodat studenten een ruimere keuze hebben. Lange ziet wat zijn eigen vakgroep betreft echter direct obstakels. "Wij bieden hier nog de degelijke, klassieke opleidmg Duits aan. Ik geloof niet dat dit elders ook zo is. Als wij met een andere vakgroep samengaan, zou dat verdwijnen. Dat is ontzettend jammer. We moeten bovendien niet vergeten hoe belangrijk Duitsland is voor Nederland." Het voorbehoud van Lange zal op politici overkomen als een zogenaamde nimby-Teacne. Bezuinigen? Ja, maar not in my backyard. Volgens Lange zijn de germanisten in Nederland inderdaad nog niet zover dat ze met elkaar om de tafel gaan zitten om de zaken eens grondig te door te praten. Toch gelooft hij dat er, heel langzaam, iets verandert. "Een paar weken geleden waren we bij elkaar in het GoetheInstituut. Het idee ontstond om een vereniging van germanisten op te richten. In zo'n verband kunnen we over de bezuinigingen overleggen. De noodzaak dat er tets moet gebeuren wordt erkend." Voor de kerstdagen willen de germanisten weer bij elkaar komen. De eerste aanzet tot een gecoördineerde actie? Lange: "Het onderlinge vertrouwen is niet groot. We beschouwen elkaar toch vooral als concurrenten."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen