Ad Valvas 1994-1995 - pagina 447

AD VALVAS 30 MAART 1995

PAGINA 7

'Geschiedenis van de wetenschap gaat niet alleen over vooruitgang' Historicus Snelders belicht Goethes natuurkunde in afscheidsspeech 'Clio's stiefkind'. Zo wordt het vakgebied van prof.dr H.A.IVI. Snelders wel aangeduid. Want de 'gewone' geschiedenis - waarvan Clio de muze is - kijkt vaak wat vreemd aan tegen de geschiedenis van de natuurwetenschappen. Snelders nam afgelopen dinsdag afscheid van de vu waar hij bijzonder hoogleraar was. Eerder nam hij al afscheid in Utrecht, waar hij gewoon hoogleraar was. Zijn afscheidscollege ging over een onbekende kant van de dichter Goethe. Armand Heijnen/U-blad ' Historici kijken )e raar aan, omdat je een geschiedenis beschnjft met een voor hen vaak onbegnjpehjke inhoud," vertelt historicus prof Snelders Afgelopen dinsdag hield hij aan de vu zijn afscheidsrede over natuurkundige mzichten in de achttiende eeuw "Zeker als het gaat om de periode na 1800 haken alfa's af, omdat het dan vreselijk technisch begint te worden En natuurwetenschappers vinden het maar vreemd dat je je leven wijdt aan oud spul H e t was Dijksterhuis' (Snelders' voorganger) ideaal om die kloof te overbruggen, en

m dat streven kan ik mezelf ook thuisvoelen " Hoewel het object van studie de natuurwetenschappen zijn en hoewel hij van huis uit chemicus is, voelt Snelders zich vooral histoncus, en specifieker cultuurhistoncus "Ik werk met de m e thoden van de histoncus Enerzijds kijk ik naar de vakbeoefenmg door geleerden vroeger wat ontdekten ze, hoe bewezen ze h u n stellingen, welke proeven deden ze en dergelijke Maar daarnaast ben ik toch ook met die mensen zelf bezig Je kunt de natuurwetenschap van Galilei met begrijpen als je met ook bijvoorbeeld 's mans geloofsopvattmgen kent "

Het gevaar van projectie ligt constant op de loer natuurkundigen houden zich momenteel bezig met - bijvoorbeeld - elektnciteit, en dan is de verleiding groot de geschiedenis van het onderzoek naar elektriciteit terug te schrijven tot aan de Grieken, ook al waren de G n e ken helemaal niet met elektriciteit bezig en stootten ze toevallig op een ontdekking die wij nu, met onze huidige kennis, weten m te passen in het elektnciteitsonderzoek "Tijdens het eerste college zeg ik dan ook tegen studenten 'Ga je omkleden' Ze moeten als het ware alles vergeten wat sedert de Gneken bekend IS geworden op gebied van de natuurwetenschappen, en als het ware gekleed m een Gnekse tunica kijken naar hoe een Anstoteles of Pythagoras met wetenschap bezig waren Kruip je met op die manier m die voorbije tijd, dan bestaat het gevaar dat je alleen maar een opgaande lijn van ontdekkingen ziet die tot onze huidige kennis van deeltjesversnellers heeft geleid En zo is het natuurlijk niet G e schiedenis IS niet alleen vooruitgang " Die momenten waarop de geschiedenis met zo'n evidente vooruitgang laat zien, hebben zelfs Snelders' voorkeur Meer dan eens heeft hij zich bezigge-

houden met de zijpaden en doodlopende steegjes van het verleden "Aan die grote mannen IS al enorm veel werk gedaan Wellicht IS het voor een Nobelpnjswinnaar aantrekkelijk om zich te spiegelen aan een Newton of een Emstein Maar de meesten van ons zijn geen Nobelpnjswinnaars, wij zijn zeventjes en achtjes, onmisbaar voor onderwijs en onderzoek, maar geen Newtons E n het is die geschiedenis, die ik zo machtig leuk vmd "

;y^^m,.

Zeventjes en achtjes "Er wordt wel van de achttiende eeuw gezegd toen was er niets, dat was een ingedutte penode tussen onze gouden zeventiende en negentiende eeuw m Maar ik begnjp dat 'er was niks' met, er werd in de achttiende eeuw toch ook les gegeven en onderzoek gedaan - door zeventjes en achtjes' Misschien bedreven die mensen een soort wetenschap die WIJ n u absoluut met meer acceptabel vmden, maar toch hebben zij een behoorlijke mvloed uitgeoefend " Illustratief voor zijn aanpak is het jongste boek van Snelders, Wetenschap en intuïtie, over het Duitse, speculatieve onderzoek tijdens de Romantiek D e romantische natuurfïlosofen, waaronder beroemdheden als

Ingezonden Mededeling

Hiel mokken ovet eek piek! "€

J*^-^^ * i.

Kortingsverkoop 3 t/m 7 april

De mok ko.... jp-'^dé gebryik hem in de restaurants, bij punten en tó tfe automaten! Verkooppunten kortingsweek: Hoofdgeboyw mensa koffiepunten ert wereldwinkei Gebouw WN restaurant en kraam m Tim s Corner Gebouw MF restaurant en kraam tn ha! Vanaf ^ april kmï een piasirc bekertje 2Sct extra dus zorg daijede VU mok hebt' Na 7 apri\ kost dB VU mok f2 zms dan te koop bij de lestaurants e» koffiept^nten Ofgasfsaue Universitair M«faeu Ptefofm en Cefeouwendjenst

')»:•

Prof. H.A.M. Snelders: 'De moderne wetenschap is hautain'

NicoBoink AVC/VU

Goethe, Schellmg en Von H u m boldt, zaten op een doodlopende weg, maar ze zijn die weg wel veertig jaar lang blijven bewandelen, en in die tijd oefenden zij een sterke mvloed uit op het toen gangbare wereldbeeld en de geesteshouding "Het IS gemakkelijk", vertelt Snelders "om andere mogelijkheden die uitgeprobeerd zijn om wetenschap te bedrijven, weg te honen Je kunt lachen om new age, maar een religieuze, holistische kijk op de natuur heeft wel mvloed gehad en lange tijd het wetenschappelijk bedrijf bepaald D a t laten zien vind ik de taak van mijn vakgebied De moderne wetenschap is hautain 'Zoals WIJ het doen, dat is de enige weg' Maar het is helemaal met de enige weg, er zijn andere mogelijkheden "

Eigenwijs "Zelfs de moderne wetenschap moet zich serieus afvragen of ze wel zo los is van 'geloof als ze zelf beweert H e t ritselt van de subjectieve aaimames en vooronderstellmgen Wetenschap is per definitie eigenwijs, wü macht uitoefenen, de natuur beheersen D a t IS iets waartegen Goethe bijvoorbeeld zich heftig verzette 'Je moet de natuur met op de pijnbank leggen', schreef hij D a t was naar aanleidmg van een expenment met licht dat door een klem gaatje m een verduisterd raam werd opgevangen en vervolgens gebroken Dat ging hem al te ver Als je dat vergelijkt met Descartes' Die liet een hond levend opensnijden Die zag het diertje louter als machine D e bek het hij dichtbmden, omdat het dier zo raar piepte Het kwam met bij hem op dat het o m pijnkreunen kon gaan " "De moderne wetenschapper zal niet zo ver gaan, hoewel dierexperimenten nog steeds zeer grof kunnen zijn Vanuit ethisch oogpunt IS het dan misschien toch zmvol om eens te kijken naar wat Goethe gezegd heeft over omgang met de natuur Ook al schiet hij door en maakt zijn opvatting het expenment onmogelijk, wat hij gezegd heeft is wel verdiepend, je kimt ervan leren " Uit zijn boek blijkt duidelijk hoe de romantische natuuronderzoekers permanent op zoek waren naar een verbmdmg tussen natuurwetenschap, beschaving en cultuur Is dat een boodschap die Snelders de huidige natuurwetenschappers zou willen voorh o u d e n ' "Ik betreur het dat de oude middelbare school met meer bestaat, en dat studenten Goethe, Pascal of Vondel met meer gelezen hebben H e t leven

heeft immers zoveel meer te bieden dan alleen je vakgebied Ik ben geneigd te roepen 'Lees toch eens een goed boek in plaats van je volledig m beslag te laten nemen door je enge specialisme'' Maar helaas sluit de ver doorgevoerde specialisatie die we n u kennen, deskundigheid op velerlei gebied uit Hoewel ze er nog zijn, de hoogleraren die tevens literair of muzikaal gemteresseerd zijn "

Afleiding "Een probleem is natuurlijk ook dat we te veel afleiding hebben Als je de complete werken van een Kant of een Hegel alleen maar zou willen overschrijven, dan had je daar een dagtaak aan En die mensen hebben het ook nog bedacht D u s het kan niet anders of die zaten uren aan een stuk aan h u n schnjftafels Maar die konden 's avonds dan ook met voor een tv kruipen, die gingen zitten schrijven " Snelders heeft veel opgestoken van zijn leermeester en directe voorganger Hooykaas, een voormalige hoogleraar aan de v u "Die heeft m e gedwongen om alles te lezen waarover ik sprak en met alleen de secundaire literatuur Kwam Newton ter sprake, dan moest ik Newton zelf lezen, en niet alleen boeken over Newton Idem met Plato of Kepler Zo werd ik gedwongen te generaliseren Maar inmiddels is de specialisatie ook m dit instituut doorgedrongen " Aan het werk van Snelders komt met diens ementaat ovengens geen eind "Mijn laboratonum IS een boekenkast En waar je m een lab na je afscheid met meer welkom bent omdat je plaats moet maken voor jongeren, daar blijven boeken je altijd vriendelijk welkom heten Ik ga door tot ik begin af te takelen En ik hoop dat mijn omgeving mij daar dan ook zonder schroom op zal wijzen D a n stop ik " H A M Snelders Wetenschap en intuïtie Baarn uitgevenj Ambo 1994 ISBN 90 263 1294 6 Prijs 59 50 gulden

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen