Ad Valvas 1994-1995 - pagina 109

34

PAGINA 7

AD VA'.VAS 6 OKTOBER 1994

'Voor gekko's is het iedere dag Dierendag' Over gekko's, ratten en slakken op de VU '^«ifc

g^r^^gr^^/^^.^

i

Coen van Basten

Ja Willem, ben je al een beetje ieter?" Piet Hoogland, universitair' |oofddocent bij de vakgroep anatomie i embryologie, kijkt liefdevol naar een ian zijn gekko's. Het reptiel is een Beetje ziek. "JVlaar het komt best in Irde hoor", verzekert hij. "Het zijn pappere beestjes. Ze vechten tot ze er pij neervallen." ^igenlijk geeft Hoogland gekko's geen foepnamen. Ze hebben een nummer. Wellicht een beetje onpersoonlijk, maar Be reptielen zijn dan ook absoluut niet gesteld op aandacht of vnendelijk be­ jloelde aanrakingen. Met deze hagedis­ sen valt met te knuffelen. "Hun aai­ paarheidsfactor is nihil." Toch vindt loogland de gekko een leuk beestje. l'Het is een beest met karakter. Bij alles vat hij doet, gaat hij zijn eigen gang. ^at mag ik wel." Er zitten in de kelder van de medische ïaculteit ongeveer dertig reptielen in de lerrana. Je kunt ze niet zien want ze perstoppen zich in kunststofpijpen die i de bakken zijn geplaatst. Lekker in het donker. Daar voelen ze zich op hun pemak. "Wel handig hoor, die pijpen", neent Hoogland. "Zo kun je de gekko's stressloos verplaatsen." I e koudbloedige beestjes zijn be­ 'hoorlijk agressief. Bijten direct vanneer ze worden opgepakt. "Ze vechten zich liever dood dan dat zij zich laten vangen." Reptielen worden nauwelijks nog ge­ bruikt in Nederlandse laboratoria. Al­ feen de vu meldde in 1991 bij de Vete­ naire Hoofdinspectie dat zij hersenon­ derzoek had gedaan bij 162 reptielen. Oe dieren zijn door hun relatief een­ voudige bouw een veel geschikter aodel om inzicht te krijgen in de sa­ nenhang tussen verschillende delen­ van de hersenen. p Omdat een gekko zich zowel op de Tond als op het plafond kan voortbe­ vegen, is hij interessant voor onderzoek naar oriëntatie in de ruimte", legt 'loogland uit. "Zo'n beest kan op z'n kop lopen. Dan ziet de wereld er heel landers uit. De meeste dieren draaien Ihun ogen 6f kop horizontaal omdat ze landers visuele informatie niet goed Ikunnen verwerken. De gekko doet dat Iniet." |0m hun wijze van oriëntatie in de ruimte te bestuderen, laat Hoogland de reptielen door een doolhof dwalen. Het labyrint, dat uiteindelijk uitkomt op het terranum van de gekko, is met plexiglas

NICO Boink - AVC/VU

'Gekko's zijn dappere beestjes. Ze vechten tot ze erbij neervallen'

doorzichtig gemaakt. Om het verblijf erin onaantrekkelijk te maken, want an­ ders blijft de hagedis uren op dezelfde plek zitten. Nu spoedt de gekko zich zo snel mogelijk door het doolhof naar zijn terrarium. Daar kan hij zich lekker in zijn kunststolpijp nestelen. Ook verricht Hoogland simpele opera­ ties waarbij hij de hersenen inspuit met een kleurstof om te zien welke zenuw­ cellen met elkaar contact maken in de verschillende hersendelen. Van deze proeven ondervinden de dieren volgens de universitair hoofddocent nauwelijk last. "Zo'n naaldje is slechts twee hon­ derdste millimeter dik." De resultaten van de proeven met gekko's worden gebruikt om groter in­ zicht te krijgen in problemen die astro­ nauten en vliegers ondervinden in ex­ treme omstandigheden waarbij ruimte­ lijke oriëntatie belangrijk is. "Een straaljagerpiloot vliegt met een giganti­ sche snelheid door de lucht. Hij moet ieder moment blijven weten wat boven en onder is. Want je kunt natuurlijk niet op de kop landen." Hoogland voelt zich verantwoordelijk voor iedere gekko in zijn lab. "Juist omdat het van die merkwaardige beest­ jes zijn." Heeft hij afgelopen dinsdag op Dierendag zijn hagedissen nog extra verwend? "Ik vind het onzin om een keer per jaar aardig te zijn voor dieren. De reptielen hier krijgen iedere dag te eten. Muizen, meelwormen en insek­ ten. Terwijl zij makkelijk een maand zonder voedsel zouden kunnen. Dus voor gekko's is het iedere dag dieren­ dag." p 4 oktober 'vieren' er jaarlijks ge­ middeld zo'n 20.000 proefdieren O van de Vrije Universiteit Dierendag. Uit een overzicht van de Veterinaire Hoofdinspectie blijkt dat er in 1993 in totaal 20.432 dieren bij proeven zijn gebruikt aan de VU. Het ging om 7692 muizen, 10491 ratten, 1184 cavia's, 570 andere knaagdieren, 354 konijnen, 11 honden, 12 katten, 33 varkens, 10 geiten en/of schapen, 74 amfibieën en een reptiel. In 1992 lag het totaal aan proefdieren op 19.723. Zij worden gebruikt ten behoeve van de wetenschap. Maar niet alles mag. De in 1991 opgestelde richtlijnen van de Dierexperimenten Commissie (DEC),

die de dierproeven beoordeelt, zijn kei­ hard. Zo mogen de dieren niet onnodig lijden. En als het mogelijk is, moeten de experimenten in een reageerbuis worden uitgevoerd. Douwe Tiemers­ ma, secretaris van de DEC: "Wij maken

de ethische afweging tussen het leed wat het dier wordt aangedaan en het belang van de proef." Criteria die bij de toetsing door de DEC aan de orde komen zijn de mogelijkhe­ den voor alternatieven zonder proefdie­ ren, het aantal en de soort van de die­ ren, en het leed dat de proefdieren moeten ondergaan. Klaas Kramer, hoofd­analist van de vakgroep farmacochemie (scheikunde), is het met deze criteria eens. Hij doet onderzoek met cavia's, muizen en rat­ ten. "Ik streef naar het gebruik van zo min mogelijk proefdieren. Bijvoorbeeld door vervangende methoden te ontwik­ kelen. Andere proefmodellen te gebrui­ ken. Of gebruik te maken van slacht­ materiaal, van dieren die al gedood zijn." ramer vindt dat elk proefdier zo optimaal mogelijk gebruikt moet K worden. "Het is toch belachelijk om één stukje dierlijk weefsel te gebruiken en vervolgens het kadaver in de vuilnis­ bak te gooien", verklaart hij haast ver­ ontwaardigd. "Je kunt de organen van het dier ook invriezen. Dan kunnen ze nog een keer gebruikt worden voor on­ derzoek." De analist is vooral met ratten m de weer. Hij traint de knaagdieren. Laat ze zes a tien weken dagelijks zwemmen in een speciaal bassin. "Door deze fysieke training krijgen de ratten te maken met stress", legt hij uit. "Ik kijk naar de in­ vloed van stress op de organen. Wat er gebeurt met hun lichaamsprocessen." Stressonderzoek bij ratten is niet nieuw. Wetenschappers speuren al lang naar een verband tussen stress en een verminderde lichamelijke gezondheid. Sommige onderzoekers wekken stress bij ratten op door ze op een lopende band te laten rennen. Maar ook het zwembad is in dit verband een veelvul­ dig gebruikt instrument. "En een na­ tuurlijker instrument", zegt Kramer. "Een rat is immers een waterdier. Geen sprinter." Een rat wordt aangekocht als hij drie weken oud is. Na zijn vierde week gaat hij voor het eerst het zwembad in. Er is een zender in zijn buik geïmplanteerd zodat de hartactiviteit gemeten kan worden. Onder het bassin is een pomp gemonteerd die het water in verschil­ lende snelheden kan laten stromen. Voor iedere rat is er een stroomsnelheid die hij net niet meer aankan. De com­ puter registreert via laserstralen de ge­ dragingen van het beest. Aan het aantal hartslagen per minuut kun je zien of

het knaagdier gestresst is. "Ik wil fysieke en emotionele stress van elkaar kunnen scheiden", aldus Kra­ mer. "Voor fysieke stress maak ik de rat moe door hem enkele minuten tegen een stroming te laten opzwemmen die hij net met aankan. Emotionele stress wek ik op door hem in een soort dool­ hofje te laten zwemmen. Vervolgens sluit ik een compartimentje in dit laby­ rint af. De rat kan niet ontsnappen en raakt in paniek. De emotionele stress is opgewekt." Na de training en de metingen wordt de rat gedecapiteerd (onthoofd). Zijn organen worden verwijderd en onder­ zocht. Zo wordt inzicht verkregen in de biochemische veranderingen die optre­ den als gevolg van stress­situaties. Vindt Kramer het met moeilijk om het dier te doden nadat hij er toch een aan­ tal weken mee heeft gewerkt? "Ik doe dit werk al jaren, maar nog steeds vind ik het vervelend om een rat te decapite­ ren." Hij prefereert dit proefdier boven cavia's en muizen. "Een rat is een dier dat graag leert. Hij is intelligent. En je kunt hem goed laten wennen aan men­ sen. Wie heeft immers met eens iemand in de stad zien lopen met een ratje op zijn schouder? Met zo'n beestje valt prima te werken. Cavia's en muizen daarentegen zijn veel zenuwachtiger. Heb je ooit iemand zien lopen met een cavia op zijn schouder?" Een emotionele band krijgt Kramer echter niet met zijn knaagdieren. "Daar is de tijd te kort voor", verklaart hij. "Bovendien zou dat niet goed zijn. Ver­ gelijk het met een dokter en zijn patiën­ ten. Hij kan zich al hun leed toch niet gaan aantrekken?" Heeft hij thuis wel­ licht een knaagdiertje om te vertroete­ len? "Nee", glimlacht Kramer, "mijn kinderen zijn allergisch voor huisdie­ ren." e kinderen van Carool Populier, hoofd dierenverzorging (slakken) D bij biologie, hebben daar geen last van. Zij spelen volop met him cavia. Hun vader heeft 'niets' met dat dier. Wel met poelslakken. Al 22 jaar verzorgt hij deze slijmerige beestjes aan de vu. En het zijn er niet een paar, nee het zijn er maar liefst 15.000 die hij dagelijks met zijn collega moet voeden. "Ze eten zich rot", vertelt Populier. "Er gaan zo'n 200 kroppen sla per week doorheen. Verder eten zij hun eigen uitwerpselen en eieren op. En soms doen ze aan kaïmibalisme. Dan eten zij elkaar op. Dode kadavers bedoel ik." Naast het voederen verschoont hij alle

bakken vol slakken. Hij controleert de diertjes, zet nieuwe kweken op en regelt de administratie. De slakken lenen zich bij uitstek voor hersenondeizoek. De hersenen van het dier zijn klein. Ze bevatten 20.000 ze­ nuwcellen, terwijl het aantal cellen van het menselijk brein in de miljarden loopt. Het zenuwsysteem van de poel­ slak is niet alleen eenvoudig en over­ zichtelijk, de hersencellen zijn ook een factor tien groter dan die van zoogdie­ ren. Door die grote zenuwcellen van de her­ senen zijn deze zeer toegankelijk voor tal van experimenten. Zo is bijvoor­ beeld aangetoond dat zenuwcellen van slakken in basale kenmerken identiek functioneren als zenuwcellen van mens en zoogdier. Ook zijn er neuropepti­ den, eiwitten, gevonden m de hersenen van de poelslak die erg veel lijken op het menselijk hormoon insuline. an de vu worden er jaarlijks 50.000 slakken 'doorgedraaid' voor weten­ A schappelijk onderzoek. Populier vindt het belangrijk dat er rekening mee wordt gehouden dat het om levende dieren gaat. "Als het om nuttige proe­ ven gaat die pijnloos zijn voor het beest, vind ik het met zielig." De vu­slakken zijn door de jaren heen echt iets van hemzelf geworden, ver­ klaart hij. "Twintig jaar geleden waren er nog ziektes", herinnert Populier zich. "We gmgen goed op de omstandighe­ den letten. De hygiëne en desinfectie en zo. Sindsdien gaat alles goed." Elke ochtend controleert hij de vele bakken met slakken in de kelder. Hij kijkt of de temperaturen en doorstroomsnelheden in orde zijn. En of er genoeg gegeten is en de kweek goed verloopt. "Als een klein slakje opgroeit tot een grote, zon­ der ziek te worden, beschouw ik dat als een klein wondertje." Eet hij de trage beestjes wel eens? Of verdraagt hij geen slak op zijn bord? "Af en toe bestel ik wijngaardslakken", geeft hij zonder wroeging toe. "Maar ik vind ze niet zo bijzonder. Het i^ vaak het sausje dat het 'em doet."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen