Ad Valvas 1994-1995 - pagina 601

ADVALVAS 15 JUNI 1995

PAGINA 7

'Bijbel als standaard voor alle volken' Theoloog uit Irian Jaya promoveert aan VU Het komt niet vaak voor dat iemand uit het verre Irlan Jaya promoveert aan de vu. Benny Giay wordt de eerste. Hij onderzocht hoe de verschillende religies op het Indonesische eiland zich tot elkaar verhouden. Zijn proefschrift werd een pleidooi voor een vreedzame coëxistentie van alle stammen.

Selma Schepel

Dinsdag vond een bijzondere promotie plaats: Benny Giay werd de eerste doctor uit Irian Jaya die de vu ooit afgeleverd heeft. Een tamelijk zuinig aantal, in aanmerking genomen dat dit gebied een paar decennia geleden nog een Nederlandse kolonie was. Nog zuiniger als je weet dat pas tegen het vertrek van de Nederlanders uit dit voormalige Nieuw Guinea de eerste universiteit goed en wel op gang kwam. Giay kwam naar de vu op uitoodiging van professor dr J.W. Schoorl, wiens belangstelling voor hem gewekt was via artikelen die Giay in de Indonesische krant Kompas schreef. Benny Giay, theoloog en nu gepromoveerd op een cultureel antropologisch onderzoek, studeerde op de Filipijnen, want een theologische faculteit is er op Irian Jaya niet. Aanvankelijk studeerde hij psychologie, maar nadat hij tijdens z'n tweede studiejaar tot geloof kwam, als 'bom again christian', begon zijn hart meer naar theologie te trekken. Na z'n bachelors zwaaide hij om. De grote wens van zijn ouders - hun zoon een dominee - waar hij eerst niet veel animo voor had, werd toch vervuld. Om zijn middelbare school te kunnen betalen, waren ze vanuit het centrale bergland regelmatig naar regerings- en zendingsposten gelopen om de oogst uit eigen tuin te verkopen. "Jullie hadden me dit moeten vertellen! Nu wil ik dominee worden", schreef hij zijn ouders enthousiast na zijn bekering. Natuurlijk hadden ze hem van hun geloof verteld, heel ernstig zelfs, en het 'm ook voorgeleefd. Giay: "Maar de diepheid, het mysterie van het geloof is een ervaring die een mens persoonlijk krijgt, die vaak niet via woorden is door te geven."

Etnische spanningen Zo wil Giay zijn herderschap ook invullen: niet alleen door het Woord te verkondigen, maar laten zien wat christenzijn betekent door de manier waarop hij leeft. Vreedzame coëxistentie tussen stammen en landen is waar Giay zich voor in wil zetten. In Jayapura - het HoUandia van voormalig Nederlands Nieuw Guinea - waarheen hij over twee weken terugkeert om weer als dominee te werken, bestaan er onderling hevige emische spanningen tussen mensen afkomstig van de diverse Indonesische ei-

Benny Giay: 'Het mysterie van liet geloof is een ervaring die een mens persoonlijk krijgt' NICO Boink - AVC/VU

landen, met elk hun eigen cultuur, en de verschillende plaatselijke stammen: "Mensen maken altijd muren, terwijl ik bij de komst van Christus juist denk aan het doorbreken van muren." "Ik hoef anderen niet te forceren. Ik wil ze in hun waarde laten, ieder met zijn eigen achtergrond. Ik hoef alleen te vertellen wat ik zelf geloof. En voor mij is de bijbel een licht dat overal overheen schijnt, een andere dimensie, een hoger niveau dat alle plaatselijke culturen overstijgt. Ik neem de bijbel serieus als het Woord van God, dat een standaard is voor alle volken, of het nu de multinationals zijn, de superpowers of de

kleine, geïsoleerd levende stammen met hun begrensde religies en omstandigheden: de bijbel werkt transformerend." In zijn eigen leven heeft Giay die vreedzame coëxistentie tussen stammen en landen inderdaad aardig vormgegeven: zelf is hij lid van de Me, een van de grootste lokale stammen van Irian Jaya, maar getrouwd met een Indonesische van Borneo. En in de tweeënhalfjaar dat zij in Nederland gewoond hebben, leerden hun dochtertjes vloeiend Nederlands. Zelf spreekt Giay beter Engels dan Nederlands: hij zat één week in de eerste klas van de lagere school toen de Verenigde Naties Nederland dwongen zich terug te trekken en het Nederlands als voertaal werd afgeschaft.

Harde hand In Indonesië, en dus in Irian Jaya, zijn vijf godsdiensten officieel toegestaan: de islam, het rooms-kathohcisme, het protestants christendom, het boeddhisme en het hindoeïsme. Lokale religies moeten daaraan aangepast worden. In het verleden is dat met harde hand geprobeerd. Giay: "Maar het werkt niet als je tegen mensen zegt: jullie religie deugt niet; is geïnspireerd door boze geesten. Ze hebben dat geloof al zolang. Het zit zo diep."

Maar de situatie is veel gecompliceerder dan 'de botte ogai hebben de onschuldige autochtonen hun wil opgelegd'. Ogai is een verzamelnaam voor Europeanen, Amerikanen, Indonesiërs en zendelingen, overheidspersoneel, kerkfunctionarissen, ook als ze inheems zijn. Er zijn veel problemen in de stammen, en tussen de stammen. Er is een elite die het Westen verkettert, maar intussen zelf cola drinkt en naar McDonalds gaat en indruk wil maken op het volk dat ze onderdrukt door westerse luxe te etaleren. Andere leiders willen dat hun stam zich afsluit voor westerse invloeden. Giay wil dit doorbreken, of liever door de bijbel laten overbruggen: "Waarom onderscheid blijven maken? De wereld is zo klein geworden. Wie zich in deze tijd afsluit voor de grote wereld, geen kennis wil hebben van de rest van de mensen, doet aan zelfvernietiging, of hij het leuk vindt of niet." Maar de bijbel is in het verleden gelijkgesteld aan dogma's. Die dogma's zijn zelfs belangrijker geworden, kwamen in de plaats van de bijbel en legitimeerden ten slotte onderdrukking. Giay wil de plaatselijke bevolking eindelijk de vrijheid geven om te kiezen. Een vrijheid die ze noch van de ogai, noch van een aantal van hun eigen leiders kregen of krijgen. Kerk, zending, missie en over-

heid hebben ieder hun eigen strategieën en methoden van confrontatie om het volk achter zich te krijgen. In plaats van de mensen iets op te dringen, pleit hij ervoor naar hen te luisteren.

'Vergeef ons' Giays proefschrift is een boek dat wil zeggen: 'Vergeef het ons alsjeblieft. We zijn fout geweest door jullie onze godsdienst op te dringen. We moeten toegeven dat zending en kerk de bijbel misbruikt hebben om jullie te kunnen overheersen.' Daarmee identificeert hij zich met de zendingsorganisatie waar hij voor werkt, de Cama, de Christian and Missionary Alliance, die ook zijn theologische studie betaalde. Dezelfde organisatie die in 1946 de eerste zendeling van eigen bodem - Zakheus Pakage, rond wie Giays proefschrift geweven is - m Makassar liet studeren. Zakheus Pakage ontwikkelde een geheel eigen versie van het christelijk geloof dat hij met vuur en succes predikte onder de verschillende volken van het westelijke centrale bergland van Irian Jaya, die tot die tijd (1950) niets van de ogai moesten hebben. Maar Pakage had zo'n uitstraling, dat mensen van heinde en verre naar hem toekwamen en zich bekeerden. Mede doordat hij het christendom bracht, zonder de lokale religie te verwerpen. Integendeel, veel van de eigen religieuze motieven sloten prachtig aan op de christelijke: ook de Me kenden een God de Schepper die in de hemel woont, een soort tien geboden, een messiaanse figuur, het idee van verlossing en een eindtijdverwachting. Ook stichtte Zakheus Pakage christelijke leefgemeenschappen, de 'Wege-bage', en introduceerde een programma voor het bouwen van schone, gezonde dorpen, waarmee hij de overheid ver vooruit was. Voor de Me, Benny Giays stam - zijn ouders werden ook door Pakage bekeerd - werd hij een soort nationale held, tot schrik van de ogai. Het boek van Giay beschrijft de ontwikkeling van Pakage tot staatsvijand, die ten slotte in een psychiatrische inrichting onschadelijk gemaakt moest worden. 'Bezeten door de duivel', waarschuwde de ene ogai, en een ander: 'De valse messias' of 'complete sell out to the powers of dark-

ness'. Wege-dorpen werden in brand gestoken, gelovigen gevangen gezet. Hier wordt een politiek beschreven die misselijk maakt, vooral omdat het niet de bekende middeleeuwse christelijke missers zijn, maar in onze eigen tijd plaatsvond. Gelukkig staan er ook vrolijke en hoopgevende dingen in dit proefschrift, dat hier en daar leest als een spannende reportage, afgewisseld met plaatselijke religieuze verhalen en uideg van gebruiken en taal. Benny Giay Zakheus Pakage and His Communities, Amsterdam 1995, VU Ultgevenj, ISBN 90-5383-397-8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen