Ad Valvas 1994-1995 - pagina 415

,1

AD VALVAS 16 MAART 1995

PAGINA 5

Vakbond moet succes hebben Vooral hoger opgeleiden worden actief in vakbonden Mensen overwegen lid te worden van een vakbond als hun kennissenkring dat ook is, concludeert dr I. van Rijn in haar proefschrift. Ze melden zich echter alleen daadwerkelijk aan als ze ook waar voor hun geld krijgen.

benadering moeten kiezen, denkt ze. "Als ik een vakbond was, zou ik potentiële leden in een organisatie persoonlijk aanspreken." Dat werkt in ieder geval beter dan het bieden van voordeeltjes als korting bij vakanties. "Dat soort dingen doen bonden wel, maar het behoort niet tot hun kerntaken. Als middel om leden te werven werkt het daarom niet. Mensen willen dat hun bond zorgt voor betere arbeidsvoorwaarden, niet voor dat soort voordeeltjes."

Afschaffen

Jan-Jaap Heij In de jaren tachtig zeiden mensen massaal hun Hdmaatschap van vakbonden op De organisatiegraad daalde van ongeveer veertig procent naar zo'n 25 procent. Het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV), na de FNV in grootte de tweede federatie van vakbonden, wilde wel eens weten waar dat precies aan lag. Het startte samen met de v u een onderzoeksprogramma. Het proefschrift Why workers join unions - and leave them. Matters of money and mind, dat dr Ingrid van Rijn deze week verdedigde, is daar een uitvloeisel van. Van Rijn, geboren in Nieuw-Zeeland en op haar zestiende naar Nederland gekomen, keek vooral naar de organisatie-kant van vakbonden: waarom worden mensen lid, waarom blijven ze het - of niet -, wie worden er in een vakbond actief en hoe zou het lidmaatschap van bonden te vergroten zijn. Daartoe hield ze onder andere enquêtes onder vakbondsleden (van het CNV) en onder niet-leden. Van Rijn heeft met expliciet onderzocht waar de dahng van het ledenaantal van vakbonden - dat overigens op dit m o ment redelijk stabiel is - aan te wijten is. Ze vermoedt dat het te maken heeft met veranderingen in de vraag naar arbeid en met de individualisering in de samenleving. "Voor een deel is het ledental gedaald doordat de industriële sector gekrompen is en de dienstensector gegroeid. In de industrie zijn werknemers van oudsher beter georganiseerd. Maar ook de industriële bonden hebben nu minder leden dan vroeger.

De afgelopen decennia is het ledental van de val<bonden flink gedaald. Waarom?

Ik denk dat dat komt omdat mensen tegenwoordig minder vanzelfsprekend lid worden van organisaties. Ze willen waar voor h u n contributie, en als ze die niet zien, worden ze geen lid." Uit haar onderzoek blijkt wel waarom de resterende leden bij een bond zijn gegaan. "Het klinkt een beetje als een open deur, maar mensen worden vooral lid van een bond omdat ze denken er iets aan te hebben", aldus Van Rijn. "Ze vermoeden dat een vakbond voor betere arbeidsvoorwaarden kan zorgen: een hoger salaris, meer medezeggenschap. Veel mensen worden verder lid als ze individueel in problemen komen; bij reorganisaties of als ze ruzie met h u n baas krijgen. D a n voelen ze zich als individu machteloos, en stappen ze naar een vakbond. Uiteraard moeten ze

dan wel het idee hebben dat die stap zin heeft. Een vakbond moet succes hebben met belangenbehartiging."

Karakter Bij het CNV spelen ook religieuze redenen een rol. Van Rijn: "Ik denk zeker dat een deel van de leden zich aangetrokken voelt tot het christelijke karakter van de federatie; een ander deel kiest voor het CNV vanwege het constructieve imago. Binnen de FNV zitten deels mensen die een radicalere instelling hebben." Lang niet alle leden worden ook actief m een bond. Van Rijn komt in haar proefschrift tot de conclusie dat vooral hoger opgeleiden actief zijn in vakbonden. "Mensen doen vaak werk voor een bond omdat ze zich bedreigd voelen en

I k kreeg een LBO-advies'

Peter Hilz/HH

h u n positie willen verdedigen. Hoger opgeleiden gaan vermoedelijk anders met die dreiging om dan lager opgeleiden. Hoger opgeleiden zijn mondig genoeg o m hun positie via een vakbond te verdedigen." Niet iedereen neemt de stap van het vakbondslidmaatschap, zo constateert ze verder: vooral mensen die vakbondsleden kennen, worden lid. "Aan de beslissmg om lid te worden gaat nog een stadium vooraf: mensen gaan overwegen om zich aan te sluiten bij een bond. Uit het onderzoek blijkt dat vooral mensen die vakbondsleden kennen een lidmaatschap in overweging nemen. Die komen blijkbaar eerder op het idee", aldus Van Rijn. Vakbonden die leden willen werven, zullen dan ook vooral een persoonlijke

iiiünfr

rif,

Geen anoniemere achternaam dan Jansen. Ad Valvas geeft de Jansen Janssens van de Vrije Universiteit wekelijks een gezicht. Deze week: Mark Jansen, student rechten. Liesbeth Klumper Mark Jansen studeert rechten. Hij is zesdejaars en moet alleen zijn scriptie nog schnjven. Voor het einde van het studiejaar wil hij klaar zijn. "Ik doe twee richtingen: staats- en bestuursrecht en daarnaast privaatrecht. Ik was na vier jaar bijna klaar en realiseerde me toen dat ik eigenlijk nog niks wist. Daarom heb ik er nog een tweede richting bij genomen." Het heeft er lange tijd niet naar uitgezien dat Mark Jansen ooit op een universiteit zou belanden. Bij de Cito-test aan het eind van de lagere school scoorde hij op LBO-niveau. Een herhaImgstest leverde hetzelfde resultaat op. "Zo'n LBO leidt op voor een vak met je handen, maar ik ben nogal onhandig. Mijn ouders realiseerden zich dat ik met een LBO waarschijnlijk met erg uit de voeten zou kunnen. Zij hebben hemel en aarde bewogen o m m e toch naar de MAVO te krijgen en dat is gelukt." Op de MAVO bleef Jansen één keer zitten. "Ik vond dat erg vernederend. Domme mensen gingen over en sindsdien heb ik ervoor gezorgd dat ik hoge cijfers haalde. H e t is nog erg moeilijk om op de MAVO te blijven zitten, dan moet je echt geen greintje mzet tonen. Het is daar puur stampen en vooral met nadenken." N a de MAVO had Jansen geen idee wat hij wilde gaan doen

en belandde hij uiteindelijk op de HAVO. Met dat diploma op zak kon hij weer geen keus maken en stroomde dus maar door naar het vwo. De geschiedenis herhaalde zich daarna opnieuw. "Er was geen enkele studie die ik echt interessant vond. D u s dan kom je al snel uit bij economie of rechten. D a t zijn van die open studies waarmee je je niet vastlegt. En definitieve keuzes omzeilen, dat doe ik mijn hele leven al. Het is te hopen dat ik straks tenminste een baan vind die me echt grijpt." Ook de beslissing om aan de v u te gaan studeren kwam toevallig tot stand. " D e eerste voorlichtingsdag waar ik naar toe ging was van rechten hier aan de v u en ik dacht na afloop: 'ach, waarom ook niet'. Ik ben nergens anders meer naar toe geweest. Achteraf was het misschien leuker geweest om in het centrum van de stad te studeren, maar hier is het in ieder geval minder massaal dan aan de universiteit van Amsterdam." Jansens verwachtingen over de rechtenstudie waren niet erg hoog gespannen. "Mijn uitgangspunt is dat leren vervelend IS en school was ook nooit leuk. Ik heb dan ook nooit de illusie gehad dat zo'n studie wel leuk zou zijn. Maar dat bleek het wel te zijn. Ik heb natuurlijk heel lang op de middelbare school gezeten en daar word je behandeld als een klem kmd. D a t was hier meteen

Anders ligt dat bij service die wel tot de kerntaken behoort. Van Rijn noemt het voorbeeld van het afschaffen van het algemeen verbindend verklaren van CAO's. " N u IS het zo dat een CAO voor een hele bednjfstak geldt. Als de overheid dat afschaft, gelden de collectieve afspraken tussen de sociale parmers alleen nog voor vakbondsleden. D a t zal een belangnjke stimulans zijn om lid te worden. Hetzelfde geldt voor verzekeringen. Als vakbonden bij verdere bezuinigingen op de arbeidsongeschiktheidsregelingen eigen polissen aan gaan bieden, zal dat zeker leden trekken. Hoewel je je kunt afvragen of bijvoorbeeld verzekermgsmaatschappijen niet beter zijn toegerust voor dat soort voorzieningen." D e beste ledenwervmg is echter nog altijd succes, in de vorm van betere arbeidsvoorwaarden. Zal bijvoorbeeld het recente succes van de FNV in de onderhandelingen over het streekvervoer de FNV-vervoersbond extra leden opleveren? Van Rijn: " O h zeker. Een deel van de mensen die bij een vakbond zitten, zal kiezen voor die bond die de meeste resultaten kan laten zien. Aan de andere kant: het CNV zal in zo'n situatie zeker met leeglopen. De mensen die zich verwant voelen met het CNV, vanwege de religieuze grondslag of het gematigde karakter, zullen niet snel naar de FNV overstappen."

Mark Jansen: 'Definitieve keuzes uitstellen, dat doe ik mijn hele leven al'

voorbij. En dat heeft m e misschien wel gestimuleerd." "Ik heb ook hier nog lang rondgelopen met de studiehouding die ik op de MAVO had: stampen. Dat heb ik moeten afleren en dat gaf een onrustig gevoel. Je doet hier kennis op en geen vaardigheden. D a t had misschien wel gekund. Ik had een cursus pleiten kunnen volgen, maar ik heb naast mijn studie niets extra's gedaan dat met rechten te maken h a d . " "Ik heb veel mensen via mijn studie leren kennen, maar het zijn geen blijvende contacten", vertelt Jansen die kort geleden na zes jaar wachten een tweekamerflat kreeg toegewezen in zijn woonplaats Purmerend. "Ik heb meer contact met mijn vroegere klasgenoten

Peter Wolters AVC/VU

van de MAVO, al ben ik dan ook een

heel andere kant opgegaan dan zij. Sommigen zijn stratenmaker geworden, zijn getrouwd en hebben kinderen, maar wij wonen bij elkaar m de buurt." HIJ heeft er, als wielerenthousiast, bewust voor gekozen om buiten te wonen. "Als ik in Amsterdam een kamer was gaan zoeken, had ik toch in het centrum willen wonen en dan ben je een tijd onderweg als je lekker buiten wilt gaan fietsen." Want wielrermen is Jansens grote passie. Hij fietst jaarlijks maar liefst twintigduizend kilometer. T o e n hi) kort geleden stage liep bij een buurthuis in Amsterdam-Noord, had hij ineens veel minder tijd om op zijn

fiets door Waterland te jakkeren. Hij kreeg prompt last van ontwenningsverschijnselen. "Ik moest gewoon fietsen, want ik kreeg een heel vervelende pijn in mijn benen van al dat stilzitten." Behalve op de fiets is Jansen ook vaak te vinden bij de wedstrijden van Ajax, waar hij al tien jaar een seizoenkaart voor heeft. Hij heeft de sfeer onder het publiek zien veranderen: " D e skinheads zijn weg en er komen steeds meer vrouwen naar de wedstrijden kijken. Smds het Europees kampioenschap van 1988 IS het er ook steeds camavalesker, met van die hoempapa-bandjes. Er is tegen-

woordig geen rottigheid meer." Voor iemand met zoveel belangstellmg voor sport had een studie als bewegingswetenschappen misschien meer voor de hand gelegen. Maar op die suggestie reageert Jansen resoluut: "Nee, want dat is veel te moeilijk. Dat heeft met natuurkunde te maken. Mijn vakkenpakket was in orde. Ik heb meegedaan aan die 'kies exact'-manie, maar ik was beter af geweest met vakken als Frans of geschiedenis."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen