Ad Valvas 1994-1995 - pagina 481

ADVALVAS 13 APRIL 1995

PAGINA 5

Persconcentratie niet gevaarlijk voor democratie Bladen verdwijnen, maar alle meningen komen nog aan bod Peter Boerman Het is alweer een poos geleden dat de laatste Waarheid verscheen. Voor een extreem-linkse krant bleek in Nederland onvoldoende markt. En de wetten van de markt zijn hard, ook voor kranten. Maar zijn die harde wetten niet bedreigend voor de meningsvorming in een land? Wanneer er in een land alleen nog maar kranten verschijnen die economisch rendabel zijn, komen dan alle meningen in die samenleving nog wel voldoende aan bod? Ook Carlo Hagemann, politicoloog aan de vu, vroeg zich dit af. De afgelopen jaren deed hij onderzoek naar wat de gevolgen voor de inhoud van een aantal kranten zijn wanneer ze worden overgenomen. Dinsdag promoveerde hij op het proefschrift In andere handen, een onderzoek naar persconcentratie en nieuwsaanbod. Het promotie-onderzoek bestond uit een inhoudsanalyse van vijf kranten die allemaal in het begin van de jaren tachtig van eigenaar verwisselden: de Win-

De werking van de markt zorgt ervoor dat er In Nederland steeds minder kranten verschijnen. Ook de Inhoud van kranten verandert behoorlijk onder druk van het winstbejag. Maar de democratie loopt voorlopig geen gevaar, meent politicoloog Carlo Hagemann. Afgelopen dinsdag promoveerde hij op een inhoudsanalyse van een aantal kranten die van eigenaar wisselden. schoter Courant, het Utrechts Nieuwsblad en de Amersfoortse Courant, die alle drie door het Wegener-concem werden overgenomen, het Brabants Dagblad, dat naar de Nederlandse Dagbladunie overging en het Leidsch Dagblad, dat een fusie aanging met Damiate Pers. Hagemann bestudeerde de redactionele inhoud van alle vijf kranten, zowel voor als na de overname. Hij komt tot de conclusie dat de stelling dat persconcentratie per definitie ten koste gaat van

de veelzijdigheid - de pluriformiteit - in de berichtgeving, gerust overdreven mag worden genoemd. "Een overname leidt niet onvermijdelijk tot een verlies aan pluriformiteit en kwaliteit", stelt Hagemann. "De ontwikkeling van een krant is sterk afhankelijk gebleken van de eventuele strategische positie die de krant binnen het totale concern kan innemen. Het feit dat er steeds minder krantenuitgevers zijn, kan natuurlijk leiden tot steeds minder kranten. Het kan

in dat geval wel zorgwekkend zijn dat de kwaliteit van de meningsvorming mede bepaald wordt door economische wetmatigheden." Voor alle vijf de dagbladen geldt dat zij zich na de overname meer gericht hebben op de wensen van de lezers. "Marketinggedachten spelen blijkbaar een belangrijke rol", concludeert Hagemann weinig verrassend. "Het Leidsch Dagblad en het Utrechts Nieuwsblad hebben een groot aandeel meningsvormend nieuws, met name op landelijk en internationaal niveau. Dit past blijkbaar goed in wat wel 'randstedelijke allure' wordt genoemd." Amersfoort ontwikkelt zich ook steeds meer als een deel van de Randstad, denkt de promovendus. "De Amersfoortse Courant laat het aandeel van berichten over politieke, culturele en sociaal-economische onderwerpen in ieder geval flink stijgen." Slechts bij twee kranten daalt het aandeel meningsvormende berichten na de overname: de Wmschoter Courant en het Brabants

Dagblad. TA] breiden hun aandeel lokale en regionale berichtgeving uit. Daarmee bevestigen de twee kranten volgens Hagemann duidelijk hun aftomst "en dragen zij goed het rurale karakter van hun streek uit". Hoewel het totale aantal dagbladuitgevers in Nederland de laatste tien jaar teruggelopen is van eenentwintig naar twaalf, loopt de democratie voorlopig nog geen gevaar, meent de promovendus. "De motieven van nieuwe eigenaren spelen hierbij een cruciale rol", stelt hij. "Een krant die in de ogen van de nieuwe eigenaar weinig levenskansen heeft, zal hoogstwaarschijnlijk weinig kansen krijgen zich te bewijzen. Maar als de directie een toekomstig rendement ziet in een krant, zal de redactie echt de mogelijkheid wel worden geboden de kwaliteitsontwikkeling te volvoe-

Transseksualiteit zit in de liersenen Dirk de Hoog De bekende hersenonderzoeker prof.dr D . F . Swaab claimt een gebiedje in de hersenen te hebben gevonden dat transseksualiteit bij mensen zou kunnen verklaren. Dit zei hij vorige week woensdag bij een lezing aan de v u voor de faculteitsvereniging van Biologie, Gyrinus Natans. "Het zijn altijd weer die hersenen", zei de onderzoeker bij het Nederlands Herseninstituut tijdens zijn lezing. Swaab kwam een paar jaar geleden in het middelpunt van de belangstelling te staan, omdat hij bewezen achtte dat homoseksualiteit bij mannen door de hersenen is bepaald. Zijn onderzoek wees namelijk uit dat de hypothalamus bij homoseksuele mannen, een onderdeel van de zogenaamde 'seksueel dimorfe kern' in de hersenen significant groter is dan bij heteroseksuele mannen. De hypothalamus zou onder meer functioneren als 'tijdklok' in het lichaam, maar ook een rol spelen bij de sekse-oriéntatie van mensen. "Het was een verrassende ontdekking", vertelde Swaab de vu-biologen, "want de hypothese was dat we bij homoseksuele mannen een vrouwelijke hypothalamus zouden vinden. Die is significant kleiner dan bi) heteroseksuele mannen. Maar we vonden juist een grotere. Daardoor zou je kunnen zeggen dat homoseksualiteit iets eigens is, niet vrou-

welijk, maar ook niet mannelijk." Overigens zei Swaab dat naar hersenen van heteroseksuele vrouwen nog te weinig onderzoek is gedaan om daar conclusies uit te kunnen trekken. Nu meent hi) ook een gebiedje m de seksueel dimorfe kern aan te kunnen wijzen dat transseksualiteit zou kunnen verklaren. Volgens Swaab is tegenwoordig alom aanvaard dat verschillen in seksuele voorkeuren samenhangen met bepaalde delen in de hersenen. Dit wil overigens nog niet zeggen dat iets als homoseksualiteit per defmitie erfelijk zou zijn bepaald. Swaab: "De ontwikkeling van het betreffende hersengebied bij de foetus en vlak na de geboorte wordt beïnvloed door allerlei stoffen, zoals alcohol en nicotine. Ze ontwikkelen zich vooral door het al dan niet op een bepaalde wijze opnemen van de hormonen testosteron en oestrogeen. Dat zou heel goed de seksespecificiteit kunnen verklaren." Overigens zijn er ook onderzoekers die claimen een gen gevonden te hebben die de kans op homoseksuele mannelijke nakomelingen sterk zou bevorderen. De sekseverschillen in de hersenen zijn trouwens niet even groot tijdens het hele leven. Zo rond het zeventigste levensjaar beginnen de hersenen van heteroseksuele mannen redelijk op die van vrouwen te lijken, aldus Swaab.

Hersenonderzoeker Swaab: 'Hersenen van mannen zijn zwaarder dan die van vrouwen'

Peter Welters - AVC/VU

Theoloog Wielenga benoemd op Dom Helder Camaraleerstoel Coen van Basten Dr B. Wielenga is vrijdag 7 april benoemd op de D o m Helder Camaraleerstoel voor vraagstukken van rechtvaardigheid en bevrijding. Wielenga is verbonden aan de T a milnadu Theological Seminary in Madurai, India, als docent sociale analyse en bijbelse theologie. Van april tot en met juni zal hij als gasthoogleraar colleges geven aan de faculteit godgeleerdheid van de v u over armoede, milieucrisis en ontwikkeling. De prestigieuze Dom Helder Camara (wissel-)leerstoel werd in 1988 voor het eerst bezet door de Uruguayaanse theoloog Julio H. de Santa Anna. De Braziliaanse bisschop Dom Helder Camara,

die in 1975 eredoctor werd aan de Vrije Universiteit, had enkele jaren daarvoor gepleit voor de instelling van de leerstoel. In 1980 hield hij een rede aan de vu ter gelegenheid van de herdenking van het honderdjarig bestaan van de universiteit, hi die rede riep hij de VU op tot de oprichting van een leerstoel voor gerechtigheid en bevrijding. Vijf jaar later was deze leerstoel een feit. De Stichting Dom Helder Camaraleerstoel is een initiatief van de Radboudstichting, de vereniging Voor Chnstelijk Wetenschappelijk Onderwijs, de vu, het Nijmeegs Universiteitsfonds en de Interkerkelijke Omroep Nederland. Het doel van de leerstoel is het bieden van de mogelijkheid voor onderwijs en onderzoek op gebieden waar de begrippen rechtvaardigheid en bevrijding van belang zijn. Te denken valt dan aan verschillende disciplines zoals theolo-

gie; sociale wetenschappen, rechtsgeleerdheid en pedagogiek. Overeenkomstig de visie van Dom Helder Camera wordt daarbij bijzondere aandacht gevraagd voor het aspect van geweld en geweldloosheid. Dr B. Wielenga (1936) studeerde godgeleerdheid aan de Theologische Universiteit in Kampen. Na het voltooien van zijn proefschrift ging hij werken bij het 'Christian Institute for the Study of Religion and Society' in de Indiase stad Bangalore. Sinds 1975 is hij verbonden aan het Tamilnadu Theological Seminary in Madurai als docent sociale analyse en bijbelse theologie.

Kritiek De colleges die Wielenga vanaf deze maand zal geven aan de vu en de Katholieke Universiteit Nijmegen zijn bedoeld voor studenten theologie, missio-

logie, antropologie en ontwikkelingsstudies. Hij behandelt de sociale bewegingen in India die zoeken naar een duurzaam alternatief. In de cursus zullen in een historisch perspectief verschillende bijdragen tot de kritiek op het heersende ontwikkelingsbeleid ter sprake worden gebracht. Stemmen van binnen en buiten India, de ecologische beweging en de vrouwen- en arbeidersbeweging worden met vroegere inzichten uit de marxistische en niet-marxistische socialistische traditie en met religieuze tradities in verband gebracht. Hierbij komen economische, culturele, sociale, politieke, religieuze en theologische aspecten aan bod. Doel is dat studenten inzicht verwerven in de relatie tussen sociale en ecologische aspecten van ontwikkelingsbeleid. Dom Helder Camara schetste destijds in zijn rede de situatie waar het meren-

deel van de mensheid in verkeert en die hij met slavernij kenschetste. Enerzijds slaat deze typering volgens hem op de interne verhoudingen biimen de meeste landen in de Derde Wereld; een kleine rijke minderheid met verregaande macht over een arme meerderheid. Anderzijds typeert het begrip slavernij de interstatelijke relatie tussen de geïndustrialiseerde landen en landen m de Derde Wereld als zodanig. Dom Helder Camara pleit voor een radicale omwenteling van deze verhoudingen op een met-gewelddadige manier. Volgens hem kan en moet de kerk bij deze omwenteling een belangnjke rol spelen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen