Ad Valvas 1994-1995 - pagina 483

ADVALVAS 13 APRIL 1995

PAGINA T

Een aquatische tijdbom op 4600 meter VU­studenten onderzoeken stabiliteit van op springen staande dam in Nepal In het Himalayagebergte in Nepal staat e e n natuurlijke dam op doorbreken. Als dat gebeurt, kan de vloedgolf van water en modder aan vijfduizend mensen het le ve n kosten. Twee vu-studenten vertrekken over anderhalve week naar het koninkrijk in de Himalaya om de stabiliteit van de dam te onde rzoe ke n en het landschap er omheen in kaart te brengen.

s>^'5 ^>^>^3^^-s-*^^ifc-»^s.,''-'

/^-^

fe ^A.^

"*liS!lK**>lf«iVV«l*^'

De sherpa's van Ro lwaling oefenen het dragen van vijf meter lange buizen naar het Tsho Ro lpameer. Een tocht van acht dagen

Coen van Basten

Hoog in de bergen bevinden zich glet­ sjers. In koude tijden breiden ze zich uit. Daarbij stuwen ze als een bulldozer puin en stenen voor zich uit. Maar de afgelopen jaren trekken de gletsjers zich terug als gevolg van de temperatuurstij­ ging (en wellicht het broeikaseffect). Het afgezette materiaal blijft liggen en vormt zo een natuurlijke dam, een zo­ genaamde morenenwal. Hierdoor kan het smeltwater van de gletsjer niet weg zodat er een meer ontstaat. Vaak is een morenenwal niet zo sterk en baant het water zich erlangs of er­ doorheen een weg naar beneden. Maar soms sluit het gletsjerpuin het dal als een stuwdam af en komt het smeltwater Satellietfoto van het meer Tsho Rolpa (in de cirkel). Aan de bovenzijde van het meer bevindt zich de gletsjer, aan de onderzijde de morenenwal en het Ro lwalingdal

~Ai:ï?i^h;

steeds hoger te staan. En dat is het geval met het Nepalese meer Tsho Rolpa (letterlijk 'ijsmeer'). Dit meer, op veertig kilometer afstand van de Mount Everest, bevindt zich op een hoogte van 4600 meter. In 1960 was het nog maar een kilometer lang. Nu is het 2,5 kilometer lang, honderd meter breed en op sommige plaatsen 130 meter diep. De meeste glaciale meren zijn tien keer zo klein. Het water in het Tsho Rolpameer staat tot een meter onder de rand. Zeventig miljoen kubieke meter water dreigt door de honderd meter hoge morenen­ wal te breken. Deskundigen spreken van een 'aquatische tijdbom'. Nog hooguit drie jaar en de zaak begeeft het, maar he't kan ook morgen zijn. Extra

bedreigend is dat de morenenwal een kern heeft van ijs. Dat smelt en maakt het geheel onstabieler. Als de dam springt, zal een muur van water, ijs en puin zich en weg banen door de vallei. Niet dat deze vloedgolf het koninkrijk in de Himalaya met haar twintig miljoen inwoners totaal zal be­ delven, maar een aantal dorpen, waar­ onder Beding met vijfhonderd inwo­ ners, zal worden vernietigd. Het leven van vijfduizend mensen wordt stroom­ afwaarts bedreigd en een waterkracht­ centrale kan grote schade oplopen. De waterstand in het ijsmeer moet wor­ den verlaagd. Het lijkt simpel, maar het tegendeel is waar. Het geleidelijk laten leegstromen van het meer door de dam af te graven, is te gevaarlijk. Door het graven en spitten zou de dam kunnen bezwijken. Het water wegpompen is ook niet mogelijk. Het meer ligt immers op 4600 meter hoogte ver van de be­ woonde wereld. Er is geen elektriciteit. En helikopters kunnen niet bij Tshp Rolpa komen vanwege de grote hoogte, waar de luchtdruk te gering is om met zwaar materiaal te kunnen vliegen.

Hevelen Er is voor de wet van de communice­ rende vaten gekozen. Op kosten van Wavin, een Nederlandse fabrikant van kunststofbuizen, wordt nog voor de zomer een begin gemaakt met een proefproject waarbij vijf tot acht kunst­ stof hevels het waterpeil in het T sho Rolpameer verlagen. Er is haast, want de moesson zal namelijk van juni tot en met september een extra druk op de dam uitoefenen. Hevelen is dè oplossing. Met een hevel kan vloeistof van de ene plek naar de andere worden gevoerd over een obsta­ kel heen. Denk aan het rietje waarmee je water van het ene glas in een lager gelegen ander glas hevelt. Door aan het rietje te zuigen ontstaat onderdruk. De zwaartekracht doet de rest. Wavin en het aardwetenschappelijk onderwijs in­ stituut rrc willen op deze manier het waterpeil in het ijsmeer enkele meters verlagen. Op termijn moeten 25 tot dertig hevels gedurende dne jaar water wegzuigen. Een veilig geacht watemi­ veau ligt vijftien meter onder het huidi­ ge peil. De buizen zijn al onderweg naar Nepal. Sherpa's (dragers) zullen deze vijf meter lange buizen van 25 kilo in acht dagen op hun rug naar boven brengen. In totaal moet er vijfhonderd meter aan buizen omhoog. Quirijn van Olden (23) en Senta Mod­

der (23), beiden vijfdejaars geologie aan de vu, vertrekken 23 april naar de Hi­ malaya. In het kader van hun afstude­ ren gaan zij een ingenieurs­geomorfolo­ gisch onderzoek doen aan het T sho Rolpameer. "Geomorfologie houdt zich bezig met de vorm van het landschap", legt Modder uit. "Wij gaan de stabili­ teit van de dam onderzoeken. We zul­ len een geomorfologische kaart maken van de dam en de omgeving. We kijken om wat voor materiaal het gaat en hoe zich dat gedraagt. Waar liggen grote blokken steen en waar ligt het kleine puin. AUe gegevens brengen we gedetailleerd in kaart. Zo kun je zien waar de zwakke plekken van de dam zitten. Waar kan er water door de dam heen sijpelen. Dat soort dingen."

Gevarenkaart Beide studenten zullen van april tot en met juni en van september tot en met november bezig zijn met observeren. Met pen en papier in de hand de dam en haar omgeving in kaart brengen. "Eerst maken we een gedetailleerde to­ pografische kaart met een schaal van een op duizend. We gebruiken land­ meetkundige apparatuur", legt Modder uit. "Daarna maken we een geomorfo­ logische kaart van de morenendam en de directe omgeving. Hier worden hy­ drologische en geotechnische kaarten van afgeleid. En zo kom je tot een geva­ renkaart waar stabiele en gevaarlijke zones op worden aangeduid. Ook nemen we monsters die later getest worden in het laboratorium." Modder en Van Olden zijn al anderhalf jaar bezig met de voorbereidmgen van dit onderzoek. "Het is een heel ambiti­ eus project. Je zit immers op 4600 meter hoogte. Uiteraard hebben Qui­ rijn en ik ervaring met werken op grote hoogte. We zijn beiden alpinist. En zoals Quirijn zegt: 'Iedereen kan zo'n hoge berg op, zelfs m'n oma, als je maar rustig aan doet'." En dat is ze zeker van plan. "Ik loop in mijn eigen tempo naar ons basiskamp. Ik ga geen medicijnen innemen tegen hoogteziekte. Dat bestrijdt alleen maar de symptomen. Je moet op tijd je rust nemen. En lukt het niet, dan daal je even af. Ga je gezellig thee drinken bij mensen in een dorpje. Nepalezen zijn erg aardig, heb ik gehoord." Beide studenten krijgen financiële steun van diverse fondsen en stichtingen. Deze variëren van de dienst ontwikke­ lingssamenwerkmg van de vu tot en met het Molengraaff­fonds Delft. Een

Arno van Lieshout

andere sponsor verschaft hen kleding en schoenen en Albert Heyn en Verka­ de zorgen voor een aangenaam verblijf " in de Himalaya met hun chocoladere­ pen, sultana's en noten. "We hebben zo'n tweehonderd kilo aan voedsel bij elkaar gescharreld", lacht Modder. Ze is nog nooit in Azië geweest en kijkt er dan ook vol spanning naar uit. "We gaan dan wel onderzoek doen, maar ik zie het ook een beetje als een lange va­ kantie. We slapen m een tentje in ons basiskamp aan het meer. Het kan heel erg koud worden", zegt Modder en trekt een bibberend gezicht. "In no­ vember vnest het zeker tien graden. Daar zie ik wel tegen op. Vooral omdat er geen café in de buurt is, zodat je even op adem kunt komen." Ze zal de kroeg wel missen af en toe. "Ik ga nu zo vaak mogelijk uit, naar de film of lekker dansen. Ik moet het str­ aks acht maanden zonder doen. Maar daar komen weer andere dingen voor terug. Mooie natuur, culturele indruk­ ken, interessante mensen." Een sherpa, een kok en een 'kitchen­ boy' zijn constant in het basiskamp aanwezig om voor de vu­studenten te zorgen. "Dat betekent dat ik geen korte broek aan kan doen", realiseert Mod­ der zich. "Sherpa's zouden geen respect meer voor mij hebben als ik m'n benen ontbloot. Blijven ze lekker vwt al die maanden." In juli en augustus is het moessonperio­ de in Nepal. "Geen probleem, dan ga ik met een vriendin door het noorden van India reizen. Dan wil ik veel lokale bevolking ontmoeten en alles rustig op me laten inwerken. In ieder geval geen bergen beklimmen", lacht ze. "Want daar zal ik dan wel even genoeg van hebben."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen