Ad Valvas 1994-1995 - pagina 183

AD VALVAS 10 NOVEMBER 1994

PAGINA 17

'Echte discussie over liet beurzenstelsel heb ik nog niet meegemaakt' Behoud van huidige studiefinanciering heeft voor Felix Rottenberg slechts lage prioriteit De pvdA ligt onder vuur. Voor de verkiezingen werd met geen woord gerept over kortingen op het hoger onderwijs. Na de kabinetsformatie stond een bezuiniging ingeboekt van een half miljard gulden op hoger onderwijs en één miljard gulden op studiefinanciering. Partijvoorzitter Felix Rottenberg voorspelt de toekomst: na een korte 'aanloopperiode' met beurs, moeten studenten straks fors lenen om verder te studeren.

Rottenberg: 'De meningsverschillen over het hoger onderwijs moeten eindelijk eens boven tafel komen.'

Bram de Hollander

Marcel Wiegman Afgelopen zondag kondigde PvdA-voorzitter Felix Rottenberg in Amsterdam de geboorte aan van zijn nieuwste initiatief: het PvdA-forum voor cultuur en onderwijs. Een openbare denktank, waarin partijleden uit de onderwijswereld en aanverwante gebieden debatteren over het beleid voor de komende tien )aar. Twee partijdiscussies over het hoger onderwijs zijn inmiddels achter de rug. De eerste conclusies zijn te verwachten in het voorjaar, na een informeel partijcongres over het onderwerp. "Het wegmasseren van tegenstellingen achter gesloten deuren is ouderwetse politiek", zegt Rottenberg. "Daar moeten we zo snel mogelijk van af. D a n kan de PvdA weer een hartstikke interessante achtergrondregisseur en -makelaar worden voor het onderwijs. Wat we alleen moeten voorkomen is dat het forum een nieuwe belangenlobby wordt, een onderwijskamer in de PvdA. Ik haat dat soort organisaties, omdat ze taboediscussies per definitie uit de weg gaan. De meningsverschillen moeten eindelijk eens boven tafel komen."

Mis Het tegenoffensief is geopend. Terwijl de universiteiten, hogescholen en studenten hun contacten met de overheid op een laag pitje hebben gezet uit woede over de bezuinigingen, nodigt Rottenberg ze uit om het debat aan te gaan. "Er is iets fimdamenteel mis in de relatie tussen hoger onderwijs en overheid", vindt hij. "Je kunt je wel de hele tijd verzetten tegen een overheid die je overal de schuld van kan geven. Maar draai het eens om: denk eens na over de eigen positie die je als instellingen inneemt, wat je zwakke en sterke punten zijn en wat je kunt bijdragen aan de opgave waar we voor staan." Voor de verkiezingen heeft de PvdA in I zijn programma geen bezuinigingen op \ studiefinanciering en hoger onderwijs

aangekondigd. Veel mensen voelen zich belazerd. "Dat vind ik zo'n volstrekt achterhaalde, ouderwetse en statische benadering. Iedereen was opgelucht dat de PvdA niet weer met zo'n treinboekje kwam, waar na afloop toch de helft niet van klopt. Tegelijkertijd kon iedereen zien dat alle politieke partijen tussen de tien en vijftien miljard gulden wilden bezuinigen. Het hoger onderwijs moet dan niet zo naief zijn om te denken dat ze daar buiten valt."

Vesting "Je mag de PvdA best verwijten dat ze de discussie niet is aangegaan, maar de onderwijssector had zelf ook veel alerter moeten zijn. D e overheid blijft behoorlijk van je af, als ze het gevoel heeft dat het onderwijsveld zelf keuzes aandraagt, zelf het initiatief neemt om het onderwijs te moderniseren, het stelsel te veranderen, te kijken wat er af kan. In plaats daarvan bouwt men een grote vesting om het hoger onderwijs heen en denkt vervolgens dat de politiek er wel van af zal blijven. Terwijl met name over de universiteiten echt het idee bestaat dat ze improduktief en inefficiënt zijn." "Eerst eisen dat de bezuinigingen van tafel gaan en pas daarna willen praten, vind ik idioot. Als bestuurders alleen maar njet blijven roepen, worden ze alleen maar kwetsbaarder voor nieuwe aanslagen. Het is beter als ze zelf keuzes maken en aangeven wat er kan veranderen. D e vraag stellen of ze voor h u n financiering afhankelijk willen blijven van een immer inconsistente overheid, of breder willen kijken." "Altijd maar verwachten dat de overheid alles voor je regelt, is iets van de jaren zeventig. Ik zeg: organiseer je eigen onafhankelijkheid. Ga op zoek naar andere manieren van financiering. Als een kabinet het dan in zijn hoofd haalt om in te grijpen kim je terecht zeggen: nu is het godverdomme afgelopen."

In het regeerakkoord wordt met zeer veel nadruk gekozen voor versterking van de 'kennisinfrastructuur', waar universiteiten en research-OT.snrMtón onder vallen. Tegelijkertijd wordt er driehonderd miljoen bezuinigd op wetenschappelijk onderzoek. Kun je een overheid die zo tegenstrijdig opereert nog wel serieus nemen? "Ik geef volledig toe dat dit inconsistent is. Maar in iedere organisatie treden vormen van inconsistentie op, dus zeker in zo'n complexe organisatie als de rijksoverheid. Als er voor wordt gekozen om het basisonderwijs te ontzien, gaat dat ten koste van het hoger onderwijs en onderzoek. Zo simpel is dat. Maar als je daarnaast niet zegt dat je voor versterking van het onderzoek bent, gaan de bezuinigingen nog veel harder."

Lafheid "Er zijn tijdens de kabinetsformatie keiharde besluiten genomen, maar dat wil niet zeggen dat je daar niet op terug kunt komen. Je kunt de PvdA verwijten dat ze niet eerder de discussie is aangegaan over de vraag wat het betekent voor het onderwijs en onderzoek als je kiest voor een versterking van de kennisinfrastructuur. Maar het heeft geen zin om dan alsnog de discussie uit de weg te gaan. Het is lafheid om het nemen van beslissingen alleen aan anderen over te laten." Is het nog wel mogelijk om met meepraten iets te veranderen aan de bezuinigingen? "Ritzen heeft op zijn manier een moedige poging ondernomen om kenbaar te maken dat bezuinigen op hoger onderwijs niet zo simpel is. Hij heeft in september voor elkaar gekregen dat in de ministerraad is genotuleerd dat nader onderzoek nodig is om te kijken of een interventie überhaupt mogelijk is. Dat halve miljard is met rode inkt een taakstelling geworden, maar er is ook een onderzoek aan gekoppeld. Dat

is met geen enkele andere bezuiniging gebeurd." "Ik betreur het dat Nuis de betekenis van dat onderzoek volkomen heeft weggevaagd. Zijn opmerking dat de bezuiniging zijn zaak niet is, heeft averechts gewerkt. Er is een sfeer mee gecreëerd waarin allerlei bewindslieden elkaar de bal gaan toespelen. M e t het gevolg dat men zegt: Ritzen is een onderzoek gestart, omdat hij zich niet aan zijn taakstelling wil houden. Dat is niet bevorderlijk voor het proces dat nu in gang is gezet. De taakstelling wordt er alleen maar scherper mee gemaakt."

I

Toch zal er wat moeten gebeuren als het onderzoek uitwijst dat bezuinigen op hoger onderwijs onmogelijk is zonder grote schade aan te richten. "Daar ga ik dus niet op in. Ik vind het niet interessant om nu al te praten over bedragen. Dat is de methode-Nuis. Laat nu eerst maar eens blijken wat wel en niet kan; wat voor keuzes er gemaakt moeten worden. Ik ben zelf medeverantwoordelijk voor dit lastige probleem en dat verplicht me des te meer om een bijdrage te leveren aan het inhoudelijke proces van afwegingen. Ieder debat wat ik voer over de eindsom leidt daar alleen maar van af."

Behalve op hoger onderwijs, wordt enorm bezuinigd op de studiefinanciering. Er IS veel verwarring over de vraag welke kant de PvdA daar mee op wil. Aan de ene kant wordt gepleit voor volledige leningen. Aan de andere kant wijst minister Ritzen het afschaffen van de basisbeurs en aanvullende beurs af, omdat hij vindt dat dit de toegankelijkheid van het hoger onderwijs in gevaar kan brengen. "Het is begrijpelijk dat Ritzen dat vindt. Hij heeft de politieke toezegging gedaan het stelsel niet wezenlijk te veranderen. In zijn beleving wordt hij natuurlijk volstrekt ongeloofwaardig als hij het dan toch doet. Maar het is mijn taak als voorzitter om verder te kijken

dan morgen. En dan moet ik dat ik de echte discussie over nog niet heb meegemaakt. In is de stellingname van Ritzen één mening."

zeggen het stelsel dat debat slechts

Ouders "Ik denk dat het toegaat naar een stelsel waarin iedere student voor een kortdurende aanloopperiode een beurs krijgt. Daarna kan de eigen verantwoordelijkheid worden opgevoerd met echte leningen. Studenten zijn dan wat ouder en kunnen beter overzien wat de consequenties van h u n keuzes zijn. Dat past goed bij het idee dat we naar een samenleving toe willen waarin mensen zoveel mogelijk him eigen beslissingen nemen. Als je dat combineert met een goed sociaal vangnet voor degenen die niet terug kunnen betalen dan snap ik niet wat daar het bezwaar tegen kan zijn." "Studiefinanciering is niet mijn eerste prioriteit, daar zal ik eerlijk in zijn. Het behoort misschien tot de top-tien, maar zeker niet tot de top-vijf. Wij willen de AOW handhaven, de koppeling tussen lonen en uitkeringen in stand houden, het basisonderwijs ontzien, meer geld uittrekken voor migratie. De bezuiniging is gigantisch, maar de werkloosheid in Nederland is ook gigantisch. Als je moet kiezen, moet je kiezen. Zeker als je ziet dat er studenten zijn die de basisbeurs helemaal niet nodig hebben, omdat h u n ouders best kunnen bijdragen. Ik vind de studiefinanciering ongelooflijk duur. Alleen daarom al zijn we verplicht te kijken naar alternatieven." (HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen