Ad Valvas 1994-1995 - pagina 586

ADVALVAS 8 JUNI 1995

PAGINA 8

Paarse coalitie wil hoe dan ook werk maken van differentiatie 'Het Circus heeft aangetoond dat opleidingen veel van elkaar verschillen' Wat het Circus Nuis ooi< heeft opgeleverd, in ell< geval geen duidelijltheid over de differentiatie in studielengte en -niveau die de staatssecretaris zo graag in het hoger onderwijs wil doorvoeren. Toch wil de paarse coalitie er per se werk van mal<en. Door de universiteiten en hogescholen te 'stimuleren' en te 'prikkelen'. Bijvoorbeeld met behulp van verrassing - de geldkraan. Pieter Evelein/HOP

"Het wordt vast een warrige, maar ook een vruchtbare discussie", verwachtte staatssecretaris Aad Nuis bij de start van zijn circus, half maart. Twee maanden en zestien bijeenkomsten met docenten, studenten en werkgevers later is de voorspelling in elk geval half uitgekomen. Warrig was het. Het geeft te denken dat je meerdere keren moet uitleggen dat differentiatie niet betekent: meer specialisaties, maar: verschil in lengte en niveau. Er was een gespreksleider die een half uur tevergeefs probeerde lijn aan te brengen in het debat. Een ander zette een strak schema neer en liet de discussie vervolgens in een chaos ontaarden. Ook de sprekers maakten er soms een potje van. Vruchtbaar? Steeds weer dankte Nuis in zijn slotwoord de deelnemers voor hun nieuwe doorkijkjes, het zicht op blinde hoeken en het neerhalen van muurtjes. Zeker, er werden aardige en soms zelfs originele visies te berde gebracht. Ir G. Koopman, bestuurslid van de hogeschool West-Brabant, kwam met het plan om een soort 'HBO-min' te beginnen: HBO-opleidingen die zijn ontdaan van hun struikelvakken. Ook stelde Koopman voor dat twintig hogescholen de bevoegdheid krijgen om zelf aan de poort te selecteren. Zo waren er meer geluiden. Best grappig, maar vooral persoonlijke stokpaardjes. Dat kunnen geen argumenten zijn om beleid op te baseren. Nuis had graag gewild dat er een open debat zou plaatshebben. Voor 2pver er gesproken werd over onderwerpen als selectie en de bestuursstructuur kon dat. De noodzaak tot bezuinigen verhinderde echter bij voorbaat dat het belangrijkste thema - differentiatie - onbekommerd en zonder remmingen aan de orde kon komen. Alleen waar men niet hoefde te vrezen voor verkortmg van de opleidingen (zoals bij landbouw) werd geanimeerd gefilosofeerd. Maar dan weer niet over de studieduur. Elders speelden zich voorspelbare taferelen af. Nee, er kan beslist geen half jaar vanaf. Er moet eerder tijd bij! En Nuis maar uitleggen dat hij niet vindt eze zomer zal staatssecretaris Nuis D op papier zetten wat er met de stelselwijziging moet gebeuren. Ter

voorbereiding een verklarende woordenlijstje met termen waarvan kennis onontbeerlijk is om het vervolg van het debat te kunnen volgen. Academie drift: hogescholen die hun opleidingen wetenschappelijk willen maken (zie ook: vocational drift). Academische vorming: het aanleren van een bepaalde houding, waarvan de belangrijkste kenmerken zijn: analytische, kritische geest en probleemoplossend vermogen. Autonomie: de vrijheid van hogescholen en universiteiten om het eigen beleid te bepalen. Blauwdruk: term die suggereert dat de staatssecretans inspraak serieus neemt. "Er bestaat geen blauwdruk voor het hoger onderwijs." Breed (uit: een brede opleiding): a. opleiding die bestaat uit een pretpakket; b. opleiding die geen superspecialisatie is. Cascade: Frans voor waterval. Studenten beginnen aan een zo hoog mogelijke opleiding, kurmen die niet aan

Aad Nuis trok met zijn circus door het land. En overal heerste angst voor het bezuinigingsspooic

dat de héle opleiding korter moet. Wel kunnen grote groepen studenten met een andere, kortere opleiding toe. Dat gebeurt in het buitenland immers ook. Waarom dan niet in Nederland? Het was boter aan de galg. Zeker, reageerde de zaal dan, de ene student is de andere niet. Misschien heeft een MBo'er of een vwo'er maar dne jaar nodig om de HEAO af te maken. Uiteraard willen slimme studenten meer en zwaarder. Maar laat ons dat toch vooral zelf regelen. Dat doen we trouwens al.

Techniek Ook van de werkgevers mocht niet worden verwacht dat zij licht in de duisternis zouden bieden. Sommigen hebben behoefte aan heel concreet opgeleide jongeren. Anderen zoeken werknemers met een brede basis die later m diverse functies inzetbaar zijn. Birmen één bcr drijf lopen de wensen vaak al uiteen. Wie het aandurfde generaliserende uitspraken te doen, kreeg de kous op -de kop. Zo hadden de auteurs van het discussiestuk voor de sector techniek geschreven dat studenten uit het vwo en MTO in drie jaar kunnen afstuderen in het HBO. Daags voor de bijeenkomst in Gronmgen viel bij hen een bestraffend briefje van de officiële sectorale kerngroep in de bus. Drie jaar, dat was niet de "de opvatting van de sector". Vier jaar moest het zijn. Nergens is Nuis te weten gekomen hoe er kan worden gedifferentieerd. De voornaamste opbrengst van het circus IS waarschijnlijk geweest dat hij met eigen ogen heeft kunnen waarnemen wat er zoal leeft binnen de diverse sec-

toren, en waarin zij van elkaar verschillen. Dat er iets moet gebeuren, staat echter vast. Ritzen en Nuis moeten fors bezuinigen en de stelselherziening Nuis spreekt alweer enige tijd eufemistisch van stehélverbetenng - is daarvoor als oplossing gekozen. Bovendien is Nuis ervan overtuigd dat het hoger onderwijs nu te uniform is. Er moet en zal meer variatie komen. Daarin wordt hij van harte ondersteund door de paarse coalitie. PvdA-kamerlid W. van Gelder: "Ik ben bij twee bijeenkomsten geweest. Ook uit wat ik over andere discussies heb gehoord, concludeer ik dat er grote verschillen bestaan tussen en zelfs binnen de sectoren. Opleidingen bij letteren zijn heel anders dan lerarenopleidingen, en die verschillen weer erg van techniek. Dat bevestigt voor mij dat je onmogelijk kunt volhouden dat alles overal even lang moet duren. Driejarige, anderssoonige programma's, dat kan volgens mij. Daar moeten we dus met elkaar over gaan praten, zelfs al zou er geen gulden mee hoeven te worden bezuinigd." Ook voor de WD staat vast dat er meer variëteit moet komen, en voor D66 was dat voor Paars er kwam al een feit. De vraag is: hoe? Zelf kan Nuis onmogelijk voorschrijven hoe lang de honderden opleidingen bij de universiteiten en hogescholen moeten duren. Laat staan welke varianten er moeten komen: kort en lang, makkelijk en moeilijk. De relatie tussen opleiding en baan is zeker in het wetenschappelijk onderwijs erg los. Om dan iets te zeggen over de ideale lengte van een studie is al helemaal onmogelijk.

Bovendien weten veel universitaire opleidingen niet of nauwelijks waar hun afgestudeerden terechtkomen. In het HBO zijn daar wel landelijke gegevens over. Daar stellen de opleidingen echter dat zij al regelmatig met het bedrijfsleven om de tafel zitten om te zien wat er aan het onderwijs kan worden verbeterd. Dat heeft ertoe geleid dat hier en daar al kortere opleidingen bestaan. De overheid moet de studierichtingen zoveel mogelijk zelf laten besluiten over differentiatie, vmdt Van Gelder.

Geld WD-kamerlid De Vries denkt daar hetzelfde over. "Wij kunnen dat met voor de opleidingen bepalen", aldus De Vries. Als Nuis en de Kamer met de armen over elkaar blijven zitten, gebeurt er volgens haar echter niets. Er is één middel waarmee de instellingen op de knieèn te krijgen zijn, en dat is geld. De Vries: "Er zijn nu geen prikkels om werk te maken van differentiatie." Van Gelder: "We kunnen de instellingen stimuleren met behulp van de bekostiging." Nuis heeft daar vorige maand al mee gedreigd. Tegen Vnj Nederland zei hij op 8 april: "Maar als er niets gebeurt, zullen we niet aarzelen via het bekostigingsstelsel veranderingen te forceren." Ingewikkeld wordt dat wel. Krijgt een HBO-opleiding met veel MBO'ers en vwo'ers minder subsidie van de overheid? De Vries: "En dan gaan tellen per opleiding? Dat is niet te doen." Om elke opleiding naar verhouding evenveel te laten inleveren, is volgens De Vries evenmin een oplossing. "Het is

Het bezuiningsjargon en zakken steeds verder naar een lagere opleiding. Cursusduur: de ofBciële lengte van een opleiding, nu dus meestal vier jaar. Deurmat (uit: selectie op de deurmat): studenten krijgen aan het eind van de propaedeuse te horen of ze door mogen studeren of niet. Ook genoemd: selectie 'in de hal'. Diep: (uit: een diepe opleiding); (zeer) gespeciaHseerde opleiding. Ook: smal. Diflferentiatie: (uit: differentiatie van de opleidingen): het variëren van lengte en niveau per opleiding. Niet: uitbreiding van het aantal specialisaties per opleiding. Doorstroom (meestal): het percentage studenten dat na de propaedeuse door mag naar het tweede cursusjaar. Financieel kader: bezuinigmg. HBO-min: een gewone HBO-opleiding, maar dan zonder de struikelvakken.

Een uitgeklede opleiding voor kneusjes dus. Positiever: MBO-plus. HBO-plus: een verlengde HBO-opleiding. Voor de bollebozen. Instroom: het aantal studenten dat aan een opleiding begint. Kaneelnota: het rapport over de letterenstudies van de commissie Vonhoff, Men weegt kaneel bij 't lood. Kwaliteit: aan inflatie onderhevige term. Ondanks, soms zelfs juist dankzij bezuinigingen kan de kwaliteit van het onderwijs omhoog, vinden Ritzen en Nuis. Lang (uit: "Er bestaat een hang naar lang"): studenten willen zo lang mogelijk studeren om meer kans te maken op een baan. Opleiding: modem woord voor studie. Het woord studierichting wordt officieel niet meer gebruikt. Oriëntatie: één van de drie functies van de

propaedeuse, naast 'selectie' en 'verwijzing'. In de propaedeuse moet een student een idee krijgen van zijn studie. Hij moet bewijzen dat hij de studie aankan en moet anders naar een andere studie worden verwezen. Poort (uit: selectie aan de poort): een HAVO- of vwo- diploma volstaat niet meer om te mogen studeren. Er wordt een extra drempel ingebouwd. Dat kan zijn: a. een gemiddeld eindexamencijfer; b. een toelatingsexamen; c. een gesprek; d. een combinatie. Projectmanager; staatssecretaris Aad Nuis, die de stelselwijziging regelt. Maar minister Ritzen is meer dan een kritisch volger. Rendement; het percentage studenten dat binnen een bepaalde tijd een opleiding haalt. Stapelaars: studenten die het ene diploma op het andere stapelen.

Bram de Hollander

wel eenvoudig, m^ar dan hadden we nooit aan deze discussie hoeven te beginnen." Hoe hard het dreigement van Nuis ook is, hij (of minister Ritzen) zal het zo laat mogelijk uitvoeren. Ruzie met de universiteiten en hogescholen zal het proces slechts verder vertragen. Van Gelder en De Vries denken dat er niet op stel en sprong knopen hoeven te worden doorgehakt. De eerste bezuiniging als gevolg van de stelselwijziging staat pas mgeboekt voor 2001. Tot die tijd wordt vooral bezuinigd op de studiefinanciering. ^ Nuis gaat deze zomer het nieuwe Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan (Hoop) schrijven. Dat zal vooral gaan over de beoogde differentiatie. Volgens Van Gelder kan Nuis volstaan met het aangeven van hoofdlijnen. De PvdA'er wil de tijd die het bezuinigingsschema nog gunt benutten om met de opleidmgen om de tafel te gaan zitten. Als voorbeeld noemt hij de letterenstudies. "De commissie Vonhoff maakt een onderscheid tussen s- en t-studies, gekoppeld aan een bepaalde lengte. Laten we daar dan eens goed naar kijken." Als universiteiten en hogescholen zich coöperatief opstellen, zullen de coalitiepartijen niet te moeilijk doen, aldus Van Gelder. Wie weet vervliegt het bezumigingsspook dan wel grotendeels.

Stelsel: (uit: het stelsel van hoger onderwijs): het geheel van opleidingen in het wetenschappelijk en hoger beroeps onderwijs. Stelselwijziging: het fundamenteel veranderen van de structuur van het hoger onderwijs. Ook: stelselaanpassing, - hervorming, -ontvdkkeling en verbetering. Eufemistisch; fijnregeling. Uitstroom; het aantal studenten dat, met of zonder diploma, een opleiding verlaat. Verblijfsduur; de tijd die iemand nodig heeft om af te studeren. Vocational drift: universiteiten die praktische, HBO-achtige opleidingen aanbieden. Vouchers; soort knipkaart waarmee iemand een bepaald aantal jaren hoger onderwijs kan volgen, verspreid over een lange periode (bijvoorbeeld tot het veertigste levensjaar). Ook: leerrechten. Wederkerend leren: afwisselend studeren en werken. Ook: permanente educatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen