Ad Valvas 1994-1995 - pagina 340

AD VALVAS 9 FEBRUARI 19951

PAGINA 8

'Helaas hebben mijn ouders niet genoeg geld om een corrector om te kopen!' Twintig paar angstige ogen draaien mijn kant op als \k het hoofdgebouw van de universiteit van Tirana binnenwandel. "We wachten op de uitslag van het toelatingsexamen van de faculteit journalistiel<", vertelt Ornella Pajo, een 21-jarige studente politieke wetenschappen. "Toelating betekent mogen studeren in het buitenland. Voor ons de enige manier aan de misère van dit land te ontkomen."

^ts^t''^?\^^r"-^ §i^:|,v„^4ï V > ' '

i'fê^ri!

5.|P»s8i-..^tt. ... '5'.'~ft!n

Harry Linde

Dat het slecht gaat met Albanië is goed te zien. Het universiteitsterrein ademt een naargeestige sfeer uit. De meeste gebouwen zijn in stalinistische stijl ge­ bouwd: lomp, vormloos en lelijk. Een groot aantal ramen is gebroken en het meubilair wordt met plakband en touw bij elkaar gehouden. Het is moeilijk voor te stellen dat dit tot voor kort een van de strakst georganiseerde universi­ teiten ter wereld was. Tot 1991 was Albanië het favoriete land van Big Brother. O ud­partizanen­ leider Enver Hoxha sloot het land her­ metisch af van de buitenwereld en ves­ tigde een rigide stalinistische dictatuur. Toen vier jaar geleden ook hier de muur viel, verscheen er een volledig verarmd land, vrijwel zonder democra­ tische traditie. Het nationaal inkomen ligt ergens in de buurt van ontwikke­ lingslanden als Burkina Faso. Elsona Agnelli (24), een bijna afgestu­ deerde studente Engels, Iaat een foto van haar jaargenoten in schooluniform zien. "Tot enkele jaren geleden heerste er kadaverdiscipline op de universiteit." ledere minuut van de dag werd je ge­ controleerd. De docent was niet alleen verantwoordelijk voor de studieresulta­ ten maar ook voor de 'politieke correct­ heid' van zijn studenten. ledere ver­ keerd uit te leggen opmerking werd doorgegeven aan de partij. De controle op aanwezigheid was strikt. Éénmaal onwettig afwezig, bete­ kende voor een jaar weggestuurd wor­ den. "Je leven werd wat makkelijker als je een 'politieke schutspatroon' had", herinnert Elsona zich. Hij kon sjoeme­ len met de absentielijst, waardoor je toch nog wel eens kon spijbelen.

Haren Gelijkvormigheid werd aangemoedigd, wie afweek had het zwaar. "Ze probeer­ den je persoonlijkheid te vernietigen." Studenten met te lange haren werden voorin de collegezaal belachelijk ge­ maakt. O f er werden karikaturen van hen opgehangen op de campus. In dit opzicht heeft Elsona succesvol met haar verleden gebroken. Met haar zwarte kleding en omgehangen crucifixen lijkt ze sprekend op Madonna. Het ergste was nog dat je je medestu­ denten niet kon vertrouwen. Eén op de tien studenten was informant van de Sigurimi, de gehate staatsveiligheids­ dienst. Dat betekende oppassen wat je zei, je wist maar nooit of de muren oren hadden. Verzet was daarom vnj­ wel onmogelijk. Toch circuleerden er onder de studenten in het geheim enke­ le yellow books. Boeken die door de re­ gering op de zwarte lijst gezet waren. "Nu zijn we vrij om onze eigen tijd in te delen. Dat was vroeger wel anders", vertelt Elsona. Negen maanden per jaar werden besteed aan colleges en exa­ mens. Eén maand was voor verplichte militaire training. De overige twee maanden waren in theorie voor vakan­ tie. In de praktijk werd iedere student geacht 'vrijwillig' en 'uit enthousiasme voor het socialisme' vrijwilligerswerk te gaan doen. Een groot deel van het, ove­

^^^B^Sl Het academiegebouw van de universiteit van Tirana: 'Ze probeerden daar je persoonlijklieid te vernietigen'

rigens gammele, spoorwegnet is door studenten aangelegd. Maar ook in Albanië waren 'sommigen meer gelijk dan anderen'. Studenten met goede resultaten of de juiste poli­ tieke connecties kregen de meest be­ geerde banen in de hoofdstad. De min­ der fortuinlijken werden naar het arme en achterlijke platteland gestuurd. Met de ineenstorting van het oude regi­ me werd ook de universiteit het moeras ingetrokken. Het nationaal mkomen van Albanië daalde tussen 1990 en 1992 met meer dan veertig procent. De universiteit kreeg vrijwel geen geld meer en stortte als een kaartenhuis in elkaar.

Stneerseld Als ik Ornella de tweede dag van mijn verblijf tegen het lijf loop, heeft ze nog niets van haar toelatingsexamen ge­ hoord. Ze vreest het ergste. "Ik heb toch wel een paar fouten gemaakt, denk ik. Helaas hebben mijn ouders niet genoeg geld om een corrector om te kopen!" Mijn verbijsterde reactie maakt weinig indruk. "O mkoping is hier heel ge­ woon. Voor docenten is het de meest populaire bijverdienste." Een studie­ beurs voor populaire landen als Duits­ land en de Verenigde Staten kost al gauw vijftienhonderd Amerikaanse dol­ lar aan smeergeld. Zo wil het geruch­ tencircuit op de campus. Toch zijn dit soort duistere praktijken wel begrijpelijk. Door de torenhoge in­ flatie en het geldgebrek van de overheid kan zelfs een hoogleraar nauwelijks van zijn salaris rondkomen. Sommigen heb­ ben niet meer de fut zich aan de nieu­ we situatie aan te passen. Op mijn vraag of ik één van haar docenten kan interviewen, stelt Ornella mij voor aan een morsige hoogleraar politieke weten­ schappen. De man zetelt in een kaal en ongezellig kantoor. Waar nu een rechthoekige ver­ geelde plek de muur achter zijn bureau ontsiert, hing waarschijnlijk eens een foto van de geliefde leider Enver Hoxha. HIJ wekt niet de mdtuk veel om handen te hebben. Het gesprek vlot niet echt en voortdurend staart hij af­ wezig door het raam. Nauwelijks zijn we weer buiten of ik word aangeklampt door één van zijn collega's. Deze jonge hoogleraar is een ontembare brok energie. De eerstvol­ gende twee uur kom ik niet meer van hem af. Alles wil hij weten. Waar ik ge­ studeerd heb, of de vu interesse heeft

in contacten met zijn faculteit, of er uit­ wisselingsprogramma's zijn tussen Ne­ derland en Oost­Europa, enzovoort, enzovoort. Ornella geeft hoog van hem op. "Hij is vrijwel de enige docent die ook echt aanwezig is als hij college moet geven." De meeste docenten nemen het niet zo nauw meer. Bijverdiensten als vertaal­ werk voor buitenlandse bedrijven zijn veel mteressanter. Dat dit de motivatie van de studenten niet ten goede komt, behoeft geen toelichting. En die motivatie is toch al niet zo best. De werkloosheid onder academici is hoog, bijna vijftig procent. Alleen wie rechten of bedrijfskunde heeft gestu­ deerd maakt een redelijke kans op een baan. De enige big jwonêy­studierichting IS Engels! Bedrijven en vooral de vele in Albanië aanwezige hulporganisaties

Het studentenleven in Albanië: 'Ga uit je dak, ga naar de kerk'

hebben dringend tolken nodig. Zij be­ talen maandsalarissen van rond de tweehonderd Amerikaanse Dollar. Naar Albanese begrippen een kapitaal. Er hangt een manana­sfeer op de cam­ pus. Studenten zitten in groepjes bij el­ kaar. Er wordt weinig gestudeerd. Bij­ baantjes zijn het favonete gesprekson­ derwerp. Als er ergens wat dollars zijn te verdienen, verspreidt het nieuws zich als een lopend vuurtje. Ornella werkt naast haar studie als journaliste bij radio Tirana. "Vorige maand hebben we een programma uit­ gezonden waarin voor het eerst openlijk gepraat werd over relaties en seksuele voorlichting." Daar rust hier nog een groot taboe op. Zelfs onder studenten leven beide seksen stnkt gescheiden. Albanië is voor meer dan vijftig procent islamitisch, en dat is goed te merken. In het café tegenover de universiteit zit­ ten jongens en meisjes apart in groep­ jes. In de binnenstad wordt het straat­ beeld volledig bepaald door mannen. Elkaar in het openbaar kussen is not done. Hand in hand lopen wordt al als zeer gewaagd beschouwd.

In de schaarse studentenflats rond de universiteit wordt dan ook streng over de goede zeden gewaakt. Als we één van Omella's vriendinnen willen bezoe­ ken, word ik meteen tegengehouden. Voor zowel de jongens­ als meisjesafde­ ling staat een bewaker die iedere onge­ wenste bezoeker tegenhoudt. Het is hier dan ook een sport om met aan el­ kaar geknoopte lakens of via de regen­ pijp bij de andere sekse op bezoek te gaan. De kamers zijn oud, slecht onderhou­ den en het stinkt er. De ruimte is be­ perkt en moet ook nog eens door drie studenten gedeeld worden. Het is er koud en de verwarming is zelden bruik­ baar. En dat terwijl in de winter de temperatuur tot min dertig kan dalen! Een handige student legt mij uit hoe hij dat probleem heeft opgelost. "Met dit apparaatje kan ik mijn bedspiraal aan­ sluiten op het stopcontact, zo blijf ik 's nachts lekker warm." De kou was zo hevig dat hij het risico van elektrokutie maar op de koop toenam. Het gebouw is niet groot, want de meeste studenten blijven gewoon bij hun ouders of familie wonen. Voor sommigen betekent dat een flinke reis­ tijd. De trem tussen de grote kustplaats Dürres en Tirana zit 's ochtends vroeg en 's middags vol met studenten. Het is slechts vijftig kilometer, maar de trein doet daar wel bijna twee uur over.

Armoede Thuis studeren vergt een ijzeren disci­ pline want privacy is m het Albanese huishouden ver te zoeken. De kamerin­ deling is in iedere flat dezelfde. Een huiskamer met open keuken, een bad­ cel, een slaapkamer voor de ouders en één voor de kinderen. Tot je twintigste met meerdere broers en zussen op de­ zelfde kamer slapen en studeren is heel gewoon. "Tot voor kort wisten we niet beter", zegt Ornella. "Pas nu we op de tv kunnen zien hoe jullie m het Westen leven, beseffen we in wat voor armoede we hier leven." Het enige dat nog steeds goedkoop is, is het collegegeld. Een jaar studeren kost vijfduizend Leka, ongeveer tachtig gulden. Voor wie dit nog te veel is, kan bij de overheid aankloppen. Studieboe­ ken zijn echter duur en vooral schaars. Aan een boek waarin nog wordt uitge­ gaan van 'de uitemdelijke en onont­ koombare overwinning van het socialis­ me' heb je als student politieke weten­ schappen tegenwoordig niet veel meer. Nieuwe boeken zijn nog nauwelijks ge­

Trudie Visser I

drukt en Westeuropees studiemateriaal is onbetaalbaar. Mogelijkheden tot ko­ piëren zijn schaars. Studenten lossen het vaak op door met z'n drieën een boek te delen of goede afspraken te maken over het uitwisselen van uittrek­ sels.

Kerk Studeren en bijbaantjes vullen ook voot een Albanese student niet de hele dag Het uitgaansleven staat echter op een laag pitje. Tirana is na tien uur 's avonds een uitgestorven stad. Sportver­ enigingen zijn er bijna niet. De enige organisatie waar studenten en masse op af komen is de kerk! Enver Hoxha verbood in 1967 bij wet alle vormen van religie. En alles wat onder het vorige bewind niet toege­ staan was, kan zich nu in de warme be­ langstelling van jongeren verheugen. Wie op zondagmorgen een kerk bin­ nenwandelt, ziet alleen maar jeugd en 65­i­'ers. De rest laat het, cynisch ge­ worden door vijftig jaar communisme, afweten. Als bij het begin van een dienst de keA binnenwandel, zit de stemming er al goed in. Onvermoeibaar wordt het ene opwekkingslied na het andere gezon­ gen. Een Amerikaanse evangelist houdt een preek met veel donder en weer­ licht. "A good christian knows how impor­ tant suffering is in your life." Op de aanwezige jongeren maakt het niet veel indruk. "We zijn hier voor de gezelligheid en omdat we het idee heb­ ben dat de kerk een antwoord heeft op onze vragen", zegt Vangjel, een twintig­ jarige student rechten. Fanatiek zijn zit niet m de aard van de Albanezen. Er is waarschijnlijk geen tweede land waar moslims en christenen op zo'n harmo­ nieuze manier naast elkaar leven. De toekomst ziet er voor de Albanese student echter somber uit. De werk­ loosheid is hoog en veel verbetering zal daar voorlopig niet in komen. Iedereen droomt van een toekomst in het Wes­ ten. Bij ieder afscheid moest ik uitdruk­ kelijk beloven uit te zoeken 'of ik een studiebeurs in Nederland kon regelen' Harry Linde volgt avondonderwijs bestuurskunde aan de VU en IS free-lance journalist

«

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen