Ad Valvas 1994-1995 - pagina 417

AD VALVAS 16 MAART 1995

PAGINA 7

De moderne heksen komen eraan 'We proberen met onze magie altijd iets goeds te doen' "Ik zie het leven als een kringloop", vertelt 'moderne heks' Joke Lankester. "En verder leid ik eigenlijk een heel normaal leven." Joke en haar man Ko zijn twee van de tien sprekers die vanaf volgende week donderdag het thema heksen aan de vu nieuw leven inblazen. "We proberen met onze magie altijd iets goeds te doen."

Peter Boerman "Je kunt niet zeggen dat het leven goed is en de dood slecht, zoals de christenen doen", meent Ko Lankester (47), in het dagelijks leven ambtenaar bij het door het CDA gedomineerde ministerie van Landbouw, maar 's avonds 'hogepriester' in de moderne hekserij. "Zowel goed als kwaad horen bij het leven. Opbouw en afbraak horen volgens ons bij elkaar. Christenen houden het donkere zoveel mogelijk buiten de deur. Wij zeggen juist: het donkere hoort bij de mens. Het is ook veel te makkelijk om van een slecht iemand te zeggen: dat hoort bij die man, dat zou ik nooit doen. Nee, ik erken het donkere m me en probeer daar op een goede manier mee om te gaan." Ko en Joke (48) noemen hun moderne hekserij meestal wicca, een woord dat wordt teruggevoerd op wise craft, de kermis van de wijzen. Ook het Engelse woord voor heks, witch, zit in de term wicca. Het geloof is rond 1940 ontstaan rondom de Amerikaan Gerald Gardner. Sindsdien is de wicca, of het 'moderne heidendom', enorm gegroeid. In de religie staat de natuur centraal. De godin is Moeder Aarde, die ons enerzijds voedt en verzorgt en anderzijds afbreekt wat geen functie meer heeft. De god is de stuwende kracht die de kringloop van het leven steeds weer in gang zet, die de aarde bevrucht. Zonder de god zou de aarde dor en dood zijn. Zonder de godin zou er helemaal geen aarde zijn. "Met name het vrouwelijke aspect, dat in het Christendom gemist wordt, neemt bij ons een belangrijke plaats in", legt Joke uit. "Wij geloven in een god en een godin als polariteiten. Samen maken ze de wereld zoals deze

Doe-mens Hoewel haar ouders atheïst zijn, was Joke al op jonge leeftijd geïnteresseerd in alles wat met 'het spirituele' te maken heeft. "Ik had al heel lang een bepaald beeld voor ogen, al was dat veel meer vrouwelijk dan wat ik in de 'gewone' kerk tegenkwam." Die belangstelling breidde zich uit in de zestiger jaren, 'toen iedereen met dit soort

De instrumenten van de heks - bezemsteel en dampende soep - zijn al in 1600 te zien op een tekening van Jacob de Gheyn II dingen bezig was'. Later werd Joke nog kortstondig lid van de theosofische beweging, maar ook daar kon ze niet volledig aarden. "Ik ben nogal een doemens. Vandaar dat ik nogal blij was dat ik wicca ontdekte." Haar man Ko is van huis uit wel kerkelijk. Maar hij kon het gereformeerde godsbeeld van zijn ouders niet in zijn innerlijk voelen. Reden waarom hij in de jaren zeventig een sollicitatie aan de vu als psycholoog de mist in zag gaan, zegt hij. Momenteel werkt Ko aan een 'wetenschappelijk verantwoord' boek over hun religie. "Wicca kun je natuurlijk niet bewijzen, net zo min als het christendom. Het is meer de manier van werken die mijn boek wetenschappelijk maakt." De magie van de wicca-heksen is, in tegenstelling tot wat het vooroordeel ons wil doen geloven, altijd 'witte' magie; magie gericht op het goede. Magie bedoeld om anderen te schaden, zwarte magie, kom je in wicca-kringen niet tegen. De magie in de wicca bestaat eruit dat in de rituelen het goddelijke in de aanwezigen zelf wordt opgeroepen, een soort energie, die dan gebundeld wordt en ergens op wordt gericht. Als voorbeelden van doelen van de magie noemen de Lankesters het terug-

brengen van een weggelopen poes of het helpen van iemand die erg ziek is. "Mensen moeten van mij wel altijd eerst naar de dokter", lacht Joke. "Als ik zelf iets heb, ga ik ook naar de huisarts, hoor." De magische rituelen worden uitgevoerd in covens, groepen van dertien mensen, een moderne vorm van heksenkring. "Het getal dertien is misschien sjnnbolisch omdat er dertien volle manen in een jaar zitten, maar belangrijker is dat het nog net een werkbare groep is", vertelt Joke. "Magie bedrijven doe je namelijk met je vrienden."

Respect Over de inhoud van een ritueel, wat de heksen precies doen om een poesje terug te krijgen, wil het echtpaar maar mondjesmaat iets kwijt. Het spectrum aan mysteriën dat de moderne hekserij tot haar beschikking heeft, is daarvoor mogelijk ook te breed. Astrologie, tarot, kruidenkunde, divinatie, natuurmagie, heilige plaatsen in Nederland, runen, folklore, noem maar op. "Er is zoveel waar je je in kunt verdiepen", weet Joke. "En je bouwt het ook uit. De één leert het van de ander. Sommigen specialiseren zich op een van de gebieden.

Maar dat hoeft natuurlijk niet." Joke Lankester heeft voor de vervaardiging van wierook, rituele gewaden en ceremoniële voorwerpen een eigen bedrijfje opgericht: 'Circe, occulte benodigdheden'. Zij heeft tevens de leiding van de Nederlandse afdeling van de 'Green Circle', een in 1984 in Engeland opgericht 'open genootschap voor westerse mysteriën, dat in Nederland zo'n tachtig leden telt. Ze voelt maar een magere verwantschap met het stereotype heks uit de middeleeuwen. "Sommigen zeggen dat wicca een voortzetting is van wat met de heksenvervolging is afgedaan. Wij zeggen: de wortels van onze religie, het geloof in de godin, gaan zesduizend jaar terug. De heksen in de veertiende en vijftiende eeuw zijn geen gelooftgenoten. Toen zijn veel vrouwen om bijvoorbeeld politieke redenen op de brandstapel terechtgekomen. Daar hebben wij nu niets mee." Moderne hekserij is ruwweg in te delen in twee groepen. Allereerst is er de uit Amerika overgewaaide feministische variant: vrouwen die vanuit hun nieuwe bewustwording de godin herontdekten en opnieuw gingen vereren. Mannen zijn in deze kringen niet welkom. De Lankesters zijn aanhangers van de ge-

Amstelveense ouderen hebben hoog welbevinden Dirk de Hoog "Tevredenheid zit in je hoofd, geluk in je hart", zei een van de ondervraagde bejaarden tegen Stella Hoff. Zij promoveert deze week aan de faculteit Sociaal Culturele Wetenschappen op de constructie van een vragenlijst voor het meten van het welbevinden van ouderen. Van de bijna driehonderd geïnterviewde Amstelveners tussen de 65 en 80 jaar zegt tachtig procent "gewoon tevreden of gelukkig" te zijn. Maar dit zegt volgens Hoff niet zoveel. "Het is natuurlijk voor Nederland absoluut geen representatieve groep ouderen. Ze zijn bovengemiddeld hoog opgeleid en navenant welvarend. Wat dat betreft kloppen alle vooroordelen over Amstelveen." Bovendien zijn alleen maar thuiswonenden ondervraagd die niet

ouder waren dan tachtig jaar. En de echte problemen, zoals ziekte en invaliditeit komen vaak pas op hoge leeftijd. Maar het doel van het onderzoek was ook niet om het welbevinden in kaart te brengen. Hoff wil namelijk eerst een goed meetinstrument ontwikkelen voor het vaststellen van de mate van geluk en tevredenheid. Zulke schalen bestaan wel, zoals de 'schaal subjectief welzijn ouderen', waarop dr C. Tempelman in 1987 promoveerde, maar daar kleven volgens de promovenda allerlei bezwaren aan. "Het meten van welbevinden is een moeilijke zaak, want het is een onduidelijke term, waar allerlei verschillende begrippen onder vallen. Bovendien is het belangrijk vragen zo te stellen dat je ook werkelijk meet, wat je meten wilt. Respondenten hebben bijvoorbeeld de neiging hun eigen positie positief te beoordelen en denken dat ze er op allerlei terreinen beter aan toe zijn dan anderen."

Ook bestaat het gevaar van sociaal wenselijke antwoorden. Hoff geeft een voorbeeld. "Een vrouw moest tijdens het interview drie keer huilen. Uiteindelijk zei ze toch: schrijf maar op dat ik best wel gelukkig ben, anders staat het zo ondankbaar." Maar volgens de onderzoekster blijkt de invloed van sociaal wenselijke antwoorden bij dit soort onderzoek betrekkelijk klein te zijn.

Regeringsbeleid Hoff ontwikkelde een vragenlijst met items over gezondheid, tijdsbesteding, zelfstandigheid, persoonlijke relaties, financiële situatie, de maatschappelijke ontwikkeling en het ouderenbeleid van de regering. Tevredenheid blijkt vooral te maken te hebben met de mate van zelfstandigheid en de financiële situatie. Geluk hangt meer samen met de gezondheid en de tijdsbesteding. De ouderen zijn in het algemeen weinig te spreken over de maatschappelijke ont-

wikkelingen en het regeringsbeleid ten aanzien van ouderen. Maar deze politieke opvattingen zijn van weinig invloed op het dagehjkse welbevinden. Volgens Hoff is het belang van haar onderzoek dat ze "aanbevelingen heeft gegeven voor hoe op systematische wijze welbevinden bij ouderen kan worden gemeten," Kunnen we nu in de toekomst wereldwijd onderzoek tegemoet zien met de Hoff-schaal als standaard voor geluk en tevredenheid bij ouderen? "Dat zou mooi zijn", zegt ze, "maar ik ben al heel tevreden als mijn proefschrift in Nederland enige navolging krijgt."

mengde variant. Hier kunnen zowel mannen als vrouwen in een coven terecht en hier wordt zowel de god als de godin vereerd. Behalve een hogepriesteres, die hier de leiding heeft, is er ook een hogepriester nodig om de mannelijke aspecten van het goddelijke te representeren. "Onze religie kent geen leken", vervolgt Joke trots. "We krijgen geen preek van een dominee die ons zegt hoe we moeten leven. We kennen ook geen betaald priesterschap. ledere coven is autonoom."

Halloween De basis van de religie van de moderne heidenen is de kringloop van de natuur. In de wicca worden, naast de dertien volle maansfeesten van de Keltische maankalender, ook nog acht jaarfeesten gevierd, zoals een oogstfeest, een vruchtbaarheids- en groeifeest en het uit Amerikaanse fikns bekende halloween, waarbij de levenden in contact kunnen treden met de overgeganen (de meeste heksen geloven in reïncarnatie). Aan het eind van elke bijeenkomst van de heksenknng wordt een viering met koekjes en wijn gehouden, na consecratie door de hogepriesteres en hogepriester. De koekjes vertegenwoordigen de mannelijke god, de wijn de vrouwelijke. "We denken dat dit leven een plezierig leven mag zijn", meent Joke. "Dansen, zingen en vrolijkheid hoort bij onze vieringen en ons dagehjks leven." Dinsdag 28 maart geven Joke en Ko Lankester een lezing op de vu in het kader van de 'Manifestatie van het kwaad' van het Vormingscentrum en het Algemeen Cultureel Centrum van de vu. Naast de Lankesters zullen ook Daniël van Egmond, Hans de Waardt en Margret Brügmann het thema heksen belichten. De lezingen worden steeds gevolgd door voordrachten van kinderboekenschrijvers. Zie pagina 10 voor het volledige programma

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen