Ad Valvas 1994-1995 - pagina 181

AD VALVAS 10 NOVEMBER 1994

PAGINA 15

Politiek actief, gevluclit en geliolpen Koerdische alumnus: 'Als wij intellectuelen onze mond niet opendoen, wie doet dat dan wel?' Kamai Amain (39) ontvluchtte Irak, het land waar hij eerder werd vervolgd en was gemarteld. Hij belandde op de vu, waar hij met hulp van de Stichting voor Vluchteling-Studenten, meestal UAF (University Assistance Fund) genaamd, studeerde. I4et verhaal van een vluchteling.

teling gesteld. Allereerst moet hij of zij de Nederlandse taal beheersen. Het UAF steunt namelijk alleen mensen die aan een erkende Nederlandstalige opleiding gaan studeren. Dan moet de vooropleiding in het land van herkofnst voldoende zijn. Mavo-vier is de minim u m eis. En tenslotte wordt aan de hand van het vluchtelingenverdag van Geneve beoordeeld of iemand werkelijk vluchteling is.

Taal Cöen van Basten Vi)f )aar geleden studeerde Kamal JAmam (39) af aan de vu. Hoe hij hier I terechtkwam is een lang verhaal. Amain I werd geboren in het noorden van Irak. I In een stad die bekend stond om de opI positie tegen het autoritaire bewind. Hij [groeide op tussen militairen, artillerie I en inslagen. Als Koerd was hij zich beIwust van zijn identiteit. Een identiteit I die niet werd getolereerd door het regiI me. Hij vocht. Niet met geweer, maar I met pen en papier. JNa 27 jaar verliet Amain zijn geboortejland. Want hij leefde constant in angst. lAngst om te worden opgepakt, gemarIteld, vermoord. "Saddam Hoessein Iheeft met zijn schrikbewind het land [kapot gemaakt", concludeert Amain [met zachte stem. I Irak is voortgekomen uit drie grote proI vmcies met verschillende bevolkingsI groepen. Waaronder soennieten en de I oppositiegroepen: Koerden in het noorIden en sjiieten in het zuiden. In 1932 Iwerd Irak, dat voorheen onder mandaat Ivan Engeland viel, onafhankelijk. VerI schillende militaire regimes volgden elIkaar op. In 1968 kwam de Baath-partij laan de macht. En is dat nog steeds. I "De theorie van deze partij is een kopie Ivan dat van nazi-Duitsland, maar dan lin het Arabisch." lEind jaren zeventig werd Saddam IHoessein president. "Hij is het brein lachter de geheime dienst", vertelt lAmam, "Hij maakte een einde aan alle loppositiegeluiden. Vanaf midden jaren Izeventig tot begin jaren negentig zijn er fzo'n vijfduizend Koerdische dorpen Imet de grond gelijk gemaakt."

len. Het was een hele moeilijke tijd voor mij." In 1982 besloot Amain via Turkije naar Nederland te vluchten. D e reis duurde vijf maanden. "Het was gevaarlijk. Ik heb lijken gezien van Iraakse Koerden met wie ik de vorige avond nog had zitten praten." Eenmaal op Schiphol aangekomen, vroeg hij politiek asiel aan. Hij kreeg een kamertje op Uilenstede en stortte zich op de Nederlandse taal. N a drie maanden kwam hij in contact met het UAF. Deze Stichting voor Vluchteling-Studenten werd in 1948 opgericht toen een groot aantal studenten uit Tsjechoslowakije vluchtte voor de nieuwe communistische machtshebbers. Sommigen kwamen naar Nederland. Als reactie daarop besloten hoogleraren en studenten van alle universiteiten h u n gevluchtte collega's te helpen. Zij richtten het universitair asielfonds op. Tegenwoordig steunt het UAF ook vluchtelingen die willen studeren aan MBO- en HBO-instellingen. Op dit m o ment studeren er zestig (vluchteling)studenten via het UAF aan de Vrije Universiteit. "Vluchtelingen krijgen pas recht op studiefinanciering als zij erkend zijn door het ministerie van Justitie", vertelt Connie de Neef, coördinator studentenbegeleiding van het UAF. "Maar de asielprocedure kan jaren duren. Ondertussen kunnen ze niet studeren. O m dat te voorkomen springt het UAF financieel bij. Wij verstrekken studiebeurzen aan die vluchtelingen die niet op een andere manier aan een beurs kunnen komen. Zo gaan er geen jaren onnodig verloren." Er worden wel drie eisen aan de vluch-

Amain kwam via het UAF bij het Voorbereidend jaar voor Anderstalige Studenten van de vu (Vasvu) terecht. Het Vasvu is in 1980 door de v u opgezet voor vluchtelingstudenten. Zij kunnen in dit jaar onder meer h u n Nederlands, Engels en wiskunde ophalen. Ongeveer zeventig studenten maken jaarlijks gebruik van het Vasvu voor een tarief van maximaal negenhonderd gulden. Sommige universiteiten hebben hun taalcursussen weliswaar iets uitgebreid, maar tot nog toe kent alleen de vu een speciaal overbruggmgsjaar voor metwesterse landen. Amain beheerste zijn Nederlands steeds beter. "De taal is de sleutel om in contact te komen met de mensen hier." Hij wilde niet stilzitten. "Ik wist niet of ik twee jaar in Nederland zou blijven of twintig jaar. Ik moest mijn leven invulling geven. Werken kon niet. Ik had geen papieren. Dus besloot ik te gaan studeren, want ik wilde geen uitkering." N a het voorbereidende jaar startte hij in september 1984 met de studie culturele antropologie. Over het Vasvu is hij erg te spreken. "Het is een goede overbrugging tussen de cultuur van de buitenlandse student en de cultuur van het onderwijsinstituut. Je studeert niet alleen op de vu. Nee, er is meer. Je hebt een bibliotheek, een mensa en andere faciliteiten. Door het overbruggingsjaar raak je vertrouwd met dit soort instanties. En met het hele reilen en zeilen op de v u . " "Ik hoop niet dat een instituut als het Vasvu door bezuinigingen in het onderwijs onder druk komt te staan. Ik heb er zoveel aan gehad. Dankzij het voorbereidend jaar voelde ik me thuis op de

v u . " Ook het UAF is van onschatbare waarde voor de student, vindt Amain. "Het is de eerste instantie die je daadwerkelijk kan helpen als je wilt studeren." Er staan zo'n 1300 cliënten ingeschreven bij deze Utrechtse stichting. Hiervan studeren er achthonderdvijftig. D e rest is zich aan het voorbereiden. "Wij regelen alle financiële zaken voor de studenten met Groningen", verklaart studentenbegeleider D e Neef. "En als de student nog niet de officiële status van vluchteling heeft, maar wel door het UAF erkend wordt, dan krijgt hij van het UAF de financiële middelen om te studeren." Van het geld dat het UAF aan deze groep verstrekt, wordt veertig procent geregistreerd als studieschuld. Zestig procent is een gift.

Grens Mag de Nederlandse student bij aanvang van de studie niet ouder zijn dan 27 jaar, wil hij studiebeurs ontvangen, voor vluchtelingen ligt deze grens bij dertig. "Die normale standaardregel zou voor vluchtelingen erg negatief uitpakken", legt De Neef uit. "Zij hebben al veel meegemaakt als ze hier komen. Bovendien moeten ze eerst Nederlands leren spreken, voordat ze mogen studeren. Dat kost tijd." Gelukkig voor Amain. Op 34-jarige leeftijd behaalde hij zijn bul aan de vu. Naast culturele antropologie heeft hij zich ook in een aantal economische vakken gespecialiseerd. "Ik heb een leuke studietijd gehad", lacht hij tevreden. "Ik had goede contacten met studenten en docenten." N a zijn studie kwam hij al snel als beleidsmedewerker bij de federatie van Nederlandse vluchtelingenorganisaties (VON) in Utrecht te werken. Hij schrijft nu adviezen aan ministeries. Bijvoorbeeld over de positie van vluchtelingen op de arbeidsmarkt of in het onderwijs. Een dag per week geeft hij colleges over het Midden-Oosten op de UVA. En hij publiceert. Geschiedenisboeken over de Koerdische bevolking. En artikelen over de vluchtelingenproblematiek. Amain signaleert een verschuiving in de beeldvorming over de vluchteling. "Vroeger kon je er trots op zijn om als

politiek vluchteling betiteld te worden. Je werd gezien als strijder voor de mensenrechten. Maar nu ziet men een vluchteling als een profiteur. Iemand die de welstand komt afpakken. N a tuurlijk, het percentage vluchtelingen is hoger geworden. Maar de wereld is ook akeliger geworden. In veel landen worden de mensenrechten geschonden. N u zelfs hier in Europa, in het voormaligJoegoslavië."

Wegsturen "Sommige mensen zouden eens een andere bril moeten opzetten", meent Amain. "Kijken naar wat er gebeurt in de wereld. Vluchtelingen die onderdak nodig hebben, kun je niet wegsturen. Een profiteur wel. Soms is het moeilijk onderscheid te maken. Dat geef ik toe. Is een vluchteling uit Joegoslavië een profiteur? Ik denk van niet. Naar mijn menmg kun je je medemens niet wegsturen." Twee jaar geleden bezocht hij voor het eerst sinds zijn komst naar Nederland, elf jaar geleden, zijn ouders die in de vrije zone in het noorden van Irak wonen. Sommige van zijn familieleden zijn net als Amain naar Europa gevlucht. Er was een tijd dat zij, net als vluchtelingen uit Iran op dit moment, de lange armen van de Iraakse geheime dienst vreesden. Maar: "Het Koerdische volk wordt afgeslacht. Waarom zou ik dan bang zijn?", stelt Amain vastberaden. "Ik was bang voor mijn familie. Maar ik ben daar nu helemaal ontworteld. Ik kan me niet meer bezighouden met bang zijn. Als je je mond niet open doet en zaken aan de kaak stelt, ben je egoïstisch bezig. Je hebt verplichtingen naar je volk toe. Het is een roeping. Bovendien als wij intellectuelen onze mond met opendoen, wie doet dat dan wel?"

'Kogel Koerden kwamen in opstand. "Iedereen was erbij betrokken. Thuis werd er veel over de situatie gesproken. Ik herinner me dat er dag en nacht geschoten werd. Als je je buiten begaf, dan kon je twee meter voor je huisdeur al een kogel in je lijf krijgen." Ondanks alles ging Amain landbouwtechniek aan de hogeschool studeren. De eerste twee jaren verliepen prima. Maar toen er roerige tijden aanbraken, vluchtten de studenten naar de bergen. I Sommigen gingen vechten bij de milities van de Koerdische politieke partij. [Amain niet. Hij probeerde in de bergen I zijn studie te voltooien. Terwijl de geI vechtsvliegtuigen over hem heen Ischeerden, verdiepte hij zich in zijn Iboeken. En schreef politiek getinte toIneelstukken die werden opgevoerd. Dat jwerd hem door het bewind niet in dank [afgenomen. IVeel Koerden ontvluchtten het regime Ivan Hoessein. Zij vertrokken naar EuI ropa, "Ik niet. Ik geloofde heilig in de I Koerdische opstand. Ik was nog jong, I wilde de bevolking via mijn toneelstukjken helpen bewust te worden van h u n I identiteit. Voelde me betrokken bij hen. I Ik zag het als een roeping: ik moest opkomen voor de Koerdische zaak." Hij maakte onderdeel uit van een clubje intellectuelen. Zij zochten naar een geweldloze oplossing. Ze filosofeerden, [ lazen boeken en bespraken ideeèn. I WIJ wilden niet onder de wapenen. Ik ben geen man van het geweer, maar een man van pen en papier." Amain werd na zijn studie leraar. Door ^ zijn politiek getinte toneelstukken werd hij bespioneerd door verklikkers van het regime. Politiek actieve vrienden van [ hem werden opgepakt. En o'pgehangen. I Ook Amains beurt kwam. Hij belandde j in de cel. Werd stevig in elkaar geslagen. "Als je iets bekent, betekent dat het einde. Dan word je afgemaakt." Dus hij bekende niets. Na verloop van tijd werd hij vrijgelaten. I Maar sindsdien leefde hij in angst. Hij ' had immers de martelpraktijken van het bewind aan den lijve ondervonden. De geheime dienst verloor hem geen moment uit het oog. "Zelfs je familie kun je niets over deze controle vertel-

1'( Sft

mm

\ ..lüifiiMÜÜ Kamal Amain: 'Twee meter voor je huisdeur kon je al een kogel in je lijf krijgen.'

Bram de Hollander

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen