Ad Valvas 1995-1996 - pagina 295

PAGINA 5

AD VALVAS 11 JANUARI 1996

'Wij zijn een broedervolk' Zuidafrikaanse universiteit van Potchefstroom en de VU: 'een gebroken huisgezin'

De Zuidafrikaanse Universiteit vah Potchefstroom was meer dan een eeuw even blanl< als cliristelijk. Nu, onder Nelson Mandela en het ANC, is ruim een kwart van de studenten zwart. Journalist Bart Brandsma bezocht de universiteit die tot twintig jaar geleden nauwe banden met de vu onderhield en een 'vubroeder' heette te zijn. Een universiteit tussen homohaat en zedenverval..

Bart Brandsma

Professor W. Scott begon in de jaren zeventig aan een proefschrift in de theologie. Hij studeerde aan de vu. Als Zuidafrikaan schrok hij wel even van het papiertje dat hij op een ochtend tijdens de lunchpauze onder zijn neus kreeg geduwd: "Wij kondigen aan dat de vu alle banden met de Universiteit van Potchefstroom verbreekt." Scott kwam zelf uit Potchefstroom, de christelijke universiteit die tijdens het apartheidstijdperk nooit officieel blijk heeft willen geven van enige afkeer van het politieke systeem. Een andere 'witte' universiteit, die van Witwatersrand nabij Johannesburg, deed dat bijvoorbeeld wel. Niet alleen Scott, hoofd van de administratie en universiteitsbestuurslid, herinnert zich de vu. Ook de professoren Ignatius Vorster en Francois Venter hebben akelige gedachten bij het Nederland uit die tijd. Vorster, evenals Venter professor in de rechten te Potchefstroom: "Ik herinner me nog dat ik een poster zag hangen van een citruspers waarop door een machtige hand een paar druppels uit een zwart gezicht werd geperst. Dat waren WIJ, en dat ging over ons, over de boycot van onze sinaasappelen! Dat was allemaal heel pijnlijk!" De banden met de vu zijn sinds 1974 verstoord en tot voor kort was er geen oificieel contact. Dat leverde voor de beide junsten problemen op. "We zijn in de boycottijd uitgeweken naar Duitsland", zegt Vorster. "We moesten toch proberen zoveel mogelijk onze research te doen." Venter geeft toe dat ze stiekem nog wel eens langs zijn geweest: "Natuurlijk, bij uitzondering bezochten we nog wel eens de bibliotheek van de Amsterdamse vu, maar we zijn als juristen duidelijk georiënteerd geraakt op het Duitse rechtsdenken. De grondwet van ZuidAfnka, op dit moment in de maak, ziet er nu dan ook anders uit dan wanneer de banden met de vu niet waren verbroken", is de overtuiging van Venter, die als jurist meeschrijft aan de definitieve versie van de nieuwe grondwet. Maar goed - Mandela vrij, vrije verkiezingen - de informele gesprekken tussen vu en Potchefstroom moeten nu toch weer op gang komen? Potchefstroom is in 1869 opgericht door theologen die allen hun opleiding in Amsterdam hadden genoten. De christelijke zending was hier dan ook lange tijd zuiver een vu-aangelegenheid. Vorster vindt hernieuwing van de contacten daarom vanzelfsprekend: "Wij vormen een broedervolk en we waren, laten we zeggen, een üjdje als een gebroken huisgezin." 'Potch' is een stadje dat is opgezet naar Amerikaans model: brede straten

De universiteit van Potchefstroom: 'Het satanisme ligt op de loer' Bart Brandsma

van noord naar zuid, doorkruist met straten van oost naar west. De plattegrond lijkt op grofmazig ruitjespapier. De straamamen tonen de oude banden met Nederland: Potgieterstraat, waar de lijnbus van Johannesburg naar Kaapstad halte houdt. De Kerkstraat, waar ten minste drie verschillende christelijke genootschappen hun Huis van God hebben gebouwd. En net als in de Verenigde Staten doet iedereen hier alles met de auto. Alleen studenten stappen op de fiets. De campus van de PUK (Potchefstroom Universiteit vir Christelike Hoer Onderwys) oogt rustig onder het politieke tumult van de afgelopen jaren. Maar schijn bedriegt, want 'hun' Frederik Willem de Klerk, oud-student van de PUK en president van het land in 1990, opende in zijn beruchte parlementaire openingsspeech de weg naar veranderingen die de PtJK maar nauwelijks kan bijhouden. Alles verandert: wetenschappelijk gezien, maar ook in religieus opzicht. De spanningen lopen de laatste maanden dan ook op. Mogen we christelijk blijven? Mogen we in het Afrikaans les blijven geven? Wat moeten we aan met moslims, met 'homoseksualisme', met abortus?

FailHet Wat doet een christen die niet langer mag uitdragen dat zijn geloof de enige juiste en Ware weg wijst voor het hele land? Hij claimt minimaal het recht op specifiek onderwijs voor de eigen gemeenschap. Juist dat onderwijs wordt nu in Zuid-Afrika geliberaliseerd. Naast bijvoorbeeld islam en jodendom willen ook de inheemse geloven gelijke rechten en omdat er zo'n bonte schakering van geloven en geloofjes bestaat, is er volgens sommigen iets voor te zeggen nog slechts openbaar onderwijs toe te staan. Als elk geloof, en in het verlengde daarvan elke gesproken taal, aanspraak gaat maken op onderwijssubsidies, gaat Zuid-Afrika alleen daaraan al failliet. Geruchten over de grondwet, op dit moment nog in de maak, stellen de PUK dan ook niet echt gerust. Wat laat Mandela heel van artikel 32.c van de (tussentijdse) grondwet? Dat garandeert "elke persoon het reg om, waar dit uitvoerbaar is, onderwysinstellings gebaseer op 'n gemeenskaplike kuituur, taal en godsdiens tot stand te bring, met dien verstande dat daar geen diskriminasie op grond van ras mag wees nie". De grote vraag is nu of in de definitieve versie van de 'Constitution' artikel 32.c overeind blijft. De witte bevolking probeert een aantal rechten zeker te stellen. Naast vrije godsdienst binnen het onderwijs, is het onderwijs in de eigen taal, het Afrikaans, een van de laatste voor-

rechten die overeind moeten blijven. Professor Wannie Carstens, verbonden aan de faculteit Afrikaans en Nederlands, denkt dat het ANC er vanaf wil. "Laat Engels maar de algemene taal van het onderwijs worden, zo lijkt de gedachte. Anders kunnen ten minste elf ambtelijk erkende talen hun eigen universiteit gaan claimen. Toch is na het Zulu en het Xhosa niet het Engels, maar het Afrikaans de derde grootste taal." Carstens noemt onderwijs in eigen taal bovendien geen voorrecht, het is een mensenrecht: "Negeer onze taalrechten en je krijgt problemen. Het Afrikaans was altijd de taal van de onderdrukker, maar daarvan zijn we nu juist bevrijd.

cipieel gezien mogen eisen van mensen die zich uit vrije wil bij ons aansluiten dat zij in hun gedrag het christelijke karakter eerbiedigen, en dit niet te benadeel of in gedrang te bring nie. Een moskee op de campus is dus een vrij moeilijke kwestie. Er is in ZuidAfrika geloofsvrijheid, maar brengen moslims met hun gebed de christelijke levenswijze ook in gevaar?" Voorlopig wordt een aanvraag voor een gebedsruimte niet gehonoreerd.

Zedenverval

IFopad-hoofdredactrice Wilkens is duidelijk. Ze vreest zoals zo velen in Zuid-Afrika de 'glijdende schaal': zedenverval. "Het luidop bidden door moslimstudenten is voor sommige studenten al een regelrechte slag in het gezicht, zegt ze. It upsets them. Moeten christenen alles maar toestaan, ook als hun geloof hun dat verbiedt?" Ook de studentenraad heeft zich verzet tegen het beschikbaar stellen van gelden voor het inrichten van een lokaal ten bate van 'afgoderij'. Elka Pakendorf, rechtenstudente en redactielid komt tussenbeide met een verandering van de laatste jaren die ze toejuicht. Dat moet ook verteld worden: "De mtroductie is nu natuurlijk Voor zeven tot acht miljoen mensen is ook veranderd. Dat vind ik prima. Er wordt niet meer zo streng ontgroend. het Afrikaans een eerste of tweede taal. Laat ons die mensen dan in hun - Dat was voor de zwarten niet te verkroppen. Het was gebruik dat je eigen taal wetenschappelijk onderwijs ouderejaars in de eerste tijd niet aanbieden!" keek. Je had naar de grond of naar je "Onderwijs in het Afrikaans, dat vertenen te kijken. Dat doen we nu niet liezen we misschien, maar christelijk meer. Dat kan niet meer." zullen we blijven. Ook nu de politieke druk op ons steeds groter wordt", zegt Zedenverval. In Wapad bencht een teleurgestelde studente dat ze door Vita Wilkens (23), hoofdredactrice haar vnend is verlaten, maar ditmaal: van Wapad, de universiteitskrant van Potchefstroom. Wilkens, zittend op de "Grote genade - vir 'n MAN. Nie' n blondekop, wat met sterre in haar oë vergadertafel van 'haar' redactiehok na jou staar nie, maar iemand van waar redactieleden in- en uitlopen, diezelfde geslag als jy. Die keuse wat berichtte in het meinummer van het jy gemaak het krap my siel oop en die afgelopen jaar over een demonstratie etter loop daaruit. Hoe kan jy in die van zwarte studenten die protesteerde duister lewe en gelukkig wees. Maar tegen de langzame veranderingen op die ergste van alles - jy bedrieg jouPotch. In een memorandum werd self." gevraagd om "de introductie van tweetaligheid (naast het Afrikaans ook Ook Jaco Eckerman, coördinator van Engels), het einde van de christelijke de campusradio, heeft noodgedwongrondslag en hervormingen van de gen oog voor het behoud van de bestuursorganen". Het definitieve ant- goede zeden. Hij roept op tot verlichwoord op de protestmars is er nog te censuur. "Iedereen die zich aan steeds niet. De universiteitsraad wacht bepaalde muziek stoort, moet mij dat op zekerheid over de ruimte die de melden. Als songs niet stroken met grondwet hem zal bieden. Intussen is onze christelijkheid, dan draaien we ze men bezig met zogenaamde 'bosberaniet meer.' Hij is door schade en den' - men zoekt bijvoorbeeld een schande wijs geworden. De PUKweekend het platteland op - waarbij Radio kreeg het er deze zomer in een over de opstelling van een richtinggeingezonden bnef in de universiteitsvend PUK-2000 document wordt krant behoorlijk van langs: "Ek vdl beraadslaagd. graag 'n klip in die bos gooi na aanleiding van wat ek beleef het op Professor W. Scott heeft daarover een Woensdag om ongeveer 12.00 uur. tussentijds rapport geschreven, waarin Een van die puK-omroepérs het die hij alle argumenten voor en tegen veromstrede leidjie Short Dick Man anderingen heeft willen inventarisegespeel. Ek weet nie hoeveel Pukke ren. Uit 77z« Scott-report: "Algemene bewus is van die liedjie, en die blatangeloofsvrijheid in dit land bijt met de te verkondiging van seks daarin nie." chnstelijke grondslag, terwijl we prin-

'Iedereen die zich aan bepaalde muziek stoort, moet mij dat melden'

De radio-omroeper kon niet anders dan grote excuses aanbieden. Loopt het verval de spuigaten uit? De proef op de som kan misschien het beste worden genomen op een vrijdagavond. PUK-studenten laten zich dan bijvoorbeeld zien in 'Bourbon Street'. Een goede kroeg in Potchefstroom moet aan twee eisen voldoen. De muziek moet er live zijn en de tafels onnoemelijk stevig. 'Bourbon Street' is het wat dat betreft helemaal. Zodra de band verschijnt half tien in de avond - klautert iedereen in afwachting van de eerste noten op het tafelblad. Iedereen danst en stampt tussen de whiskey- en bierglazen, uit voorzorg uitgevoerd in hard plastic. De dames swingen, de heren hebben een voorkeur voor het spelen met een denkbeeldige gitaar in hun handen. De sfeer is niet hitsig, eerder vrolijk. Een fel tegenstander van deze 'losbandigheid' is professor E. Jordaan, verbonden aan de Theologische Hogeschool van de Universiteit, het instituut waaruit de hele universiteit is voortgekomen. "Toen ik studeerde werd een student geschorst als hij in Kaapstad, meer dan vijftienhonderd kilometer hier vandaan, had gedanst. Maar nu? Er is een glijbaan van algemene liberale geest ontstaan, gekenmerkt door tolerantie." Voor Jordaan persoonlijk zijn het droevige feiten: "Ik verwacht geen kloostersfeer, maar homoseksualisme bijvoorbeeld, daar wordt voor zover ik weet niet tegen opgetreden. Ook is er een damesschoonheidscompetitie. Dat is toch dierlijk! Het satanisme ligt op de loer. En nu wordt er deze maand ook nog besloten over een ruimte op de campus waar moslims kunnen bidden! Het christehjk karakter is niet veel meer dan een formaliteit." Jordaan houdt vast dat er meer nodig is om aan het predikaat christelijk te voldoen. De dag wordt nog wel begonnen met gebed, maar "een echte inhoudelijke vormmg van de studenten is jammerlijk afwezig". Daarop laat hij iets van zijn pioniersgeest zien. "Als deze lijn zich doorzet, kom ik rmsschien uitemdelijk voor een keuze te staan die zeer veel overtuigingskracht zal vergen; misschien zit er niets anders op dan ergens anders in dit land weer helemaal van voren af aan te beginnen. Onafhankelijk van overheidssteun. Ik weet niet hoeveel mensen met mij mee zouden doen. Weer klein beginnen, maar wel op de manier zoals het oorspronkelijk bedoeld is." Bart Brandsma is free-lance journalist

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen