Ad Valvas 1995-1996 - pagina 124

AD VALVAS 5 OKTOBER 1995

PAGINA 16

Een escapist

/ l

Lodewijk IJlst: "Ze zien me altijd bezig met de vreemdste opstellingen"

Peter Wolters - AVC/VU

'Vroeger noemden ze m e WiUy Wortel' De betonnen geweiven van de vu iijlten oii|»ei^Winl}|l<< Maar iii;^e«gen> tiaüiers enii^te»itel%al|ettei>iiiniènteR^ ffit^eweiMei^ eli tf<a«élit^l»ifi #»fnefn af. Zo fm:èmrt Iedereen e ^ e f ^ « pïelc t e ¥iiiden. In de# zeven van Het Terrttortan» s t a ^ de ruimte met mest bifzondere naam van deuniversltelt oeirtraal: de gesteenteiv-t^raakkanier, wericterreln van uttvinder Lodewijk IJlst. E sbeth Vernout

V.

Het 'martelkamertje' van de vu, noemt Lodewijk IJlst (56), hoofd mineraalscheiding bij de faculteit aardwetenschappen zijn dagelijkse werkplek. En inderdaad, bij de naam gesteenten-kraakkamer komen allerlei vreemde associaties naar boven. Worden hier overtollige personeelsleden op

I «^' ! I territorium'

de pijnbank gelegd, net zo lang tot ze vrijwillig ontslag nemen? Of kraakt men hier stramme wervelkolommen van studenten die te lang in één houding hebben gestudeerd? In het lokaal, in de kelder van de aardwetenschappers, staan indrukwekkende machines aan weerszijden opgesteld. IJlst praat ertegen alsof het levende monsters zijn, die nodig weer wat te eten moeten hebben. "We gaan hem voeren", zegt hij terwijl hij wijst op een gevaarte van zwaar metaal, dat 'kaakbreker' blijkt te heten. "Dit lust hij graag", is zijn commentaar als hij een brok steen tussen de kaken van de ma'" chme werpt. Met een oorverdovend geratel komt de machine in beweging. De steen komt er gemalen weer uit. "De kaakbreker kan niet al te grote stenen vermalen", zegt IJlst bezorgd. "Als zijn mond vol is, loopt hij vast." De zorgzame toon waarop IJlst over de machines praat, is niet zo vreemd. Al t"'" meer dan dertig jaar werkt hij op het lab voor mineraalscheiding, dat pas de laatste vijf jaar bij de vu hoort. Hij heeft de meeste machines om gesteenten te breken, te vermalen en mi-

neralen van elkaar te scheiden zelf uitgevonden. "Toen ik in 1962 op dit lab kwam werken, bestond er alleen een zeef om verschillende deeltjes uit een gesteente te scheiden. Het vakgebied is zo specifiek, dat er geen machines voor zijn ontwikkeld. Daarom ben ik dit zelf gaan doen. Ik bedenk de opstellingen, die vervolgens door de werkplaats van Aardwetenschappen worden uitgevoerd." IJlst is niet zo maar in het lab van Aardwetenschappen terecht gekomen. In zijn jeugd was hij al gefascineerd door het sorteren en scheiden van verschillende stoffen. Zijn vader las altijd het stripverhaal De zoete smkerbol voor. "Het verhaal gaat over een bakkersvrouw, die voor straf handmatig een kamer vol witte en bruine bonen van elkaar moet scheiden. Door dat verhaal is mijn interesse voor de technische kant van mineraalscheiden begormen", aldus IJlst. Na een HBO-opleiding scheikunde belandde hij bij het lab dat nu bij de vu hoort en dat hij sindsdien niet meer heeft verlaten. Naast het ontwikkelen van nieuwe machines, begeleidt IJlst ook aio's en oio's bij hun onderzoek. "Het contact met mensen die aan het begin van hun carrière staan, vind ik heel leuk. We

bouwen echt samen iets op. Zij doen het onderzoek; ik help ze met de praktische kant ervan." Een andere taak van het hoofd mineraalscheiding is het rondleiden van scholieren op de open dag van Aardwetenschappen. "Vooral van de machines waar je stenen mee plet, zijn ze zwaar onder de indruk. Ik probeer er smeuïg over te vertellen, zodat ze interesse opvatten voor het vak." Niet alleen de gesteenten-kraakkamer spreekt tot de verbeelding, ook de namen van de andere ruimten in de kelder van Aardwetenschappen zijn niet alledaags. Bi) elke machine in de kamers heeft IJlst een ander verhaal. In de 'afslibkamer' wordt het fijne zand uit het 'martelkamertje' gewassen. Ook staan daar microscopen en een scheidingstafel: een metalen plaat die al trillend verschillende deeltjes sorteert. In de 'centrifugekamer' vindt de scheiding van zware en lichte mineralen plaats. Door de talloze stangen, kranen en metalen bakjes heeft deze het karakter van een intensive care-afdeling van het ziekenhuis. IJlst noemt zichzelf een techneut, geen wetenschapper. "Ik kan niet lyrisch worden van een bepaalde mineraalsoort." Zijn uitdaging is vooral hoe de stenen die studenten meenemen uit het veld, verwerkt kunnen worden tot kleine deeltjes die klaar zijn voor onderzoek. "Mijn collega's op het lab noemden me vroeger altijd Willy Wortel", bekent IJlst met enige schroom. "Ze zagen me natuurlijk altijd bezig met de vreemdste opstellingen." Twintig jaar geleden stal IJlst, ten behoeve van de wetenschap, de naaimachine van zijn moeder. Hij nam het ding mee naar het lab. "Mijn moeder was daar niet zo blij mee. Het was mijn eerste experiment met een overloopcentrifuge, die je kunt gebruiken om zware en lichte deeltjes van elkaar te scheiden. Ik plaatste toen op het draaiende wiel van de naaimachine een taps toelopend bekerglas. De lichte deeltjes

ving ik op in een tulband van de Hema, de zware materialen bleven in het glas. Deze centrifuge is nu een geavanceerde machine geworden, die op de werkplaats van Aardwetenschappen wordt gemaakt." "Dit is het beste lab op het gebied van mineraalscheiding in de wereld", vermeldt IJlst niet zonder trots. Uit heel Europa, waar overigens maar een paar van dergelijke laboratoria bestaan, komen wetenschappers op de machines van IJlst af, die veel geld waard zijn. Ook zijn 'muizekiezenval', ook wel 'muizekiezen-scheidmachine' genaamd, trekt veel belangstelling. "Als paleontologen, die zich bezighouden met fossielen, het skelet van een groot beest opgraven, dan verzamelen ze het materiaal eromheen voor de datering van het dier. Ze komen hier met zandmonsters, waar vaak nog deeltjes van muizekiezen in zitten. Door de muizekiezen te scheiden van het zand, kunnen zij aan de hand van die tandjes bepalen uit welk tijdvak het beest komt." Maar hoe geavanceerd de door IJlst ontwikkelde machines ook zijn, niet in alle gevallen kunnen zij de minuscule, met het blote oog niet te onderscheiden deeltjes uit elkaar houden. "In zo'n geval moeten we de scheiding met de hand doen. Dat is pas echt een straf" Een medewerker in witte laboratoriumjas, die met een pincet in een metalen bakje zandkorrels zit te roeren, kan dit beamen. "Het is monnikenwerk", verzucht hij, terwijl hij door de microscoop speurt naar een enkel groen stipje tussen de massa bruine deeltjes. "Je ziet dat er nog niet zo heel veel is veranderd sinds de bakkersvrouw met de hand witte en bruine bonen moest sorteren", grirmikt IJlst.

teJasfcMaaJSoalt.. verat)iwooirtA.

inter\/aliramiij^...

luuriraine-ï),

\

^

^

,

^mSh

In Amerika hebben miljoenen 371 dagen lang, uren per dag naar de Simpsonrechtszaak op de televisie gekeken. Die moord is voorgoed deel van hun leven geworden. Het oude gezegde 'Je bent wat je eet' kan uitgebreid worden met 'Je bent wat je tot je neetnt'. Wie veel geweldfilms ziet, voedt zijn gewelddadigheid. Ik heb dus bewust nooit naar die zaak gekeken. Op flarden die per ongeluk met het journaal mee kwamen na en waarvan ik hooguit dacht: wat een stuk is die m a n en wat jammer, dom en zielig. Om snel door te zappen. Ik kies ervoor me niet met geweld te bemoeien, tenzij het in m ' n directe omgeving plaatsvindt. Ik zag een vrouw uit Ruanda klagen op TV dat het Westen geen belangstelliiig heeft voor hun oorlog, dat men denkt: laat die negers elkaar m a a r afslachten. Met mij is het dus nog erger. Ik denk: laat de hele wereld elkaar m a a r afslachten, ik ga iets leuks doen. Geweld en moord zijn oninteressante oplossingen. Grof ook. Daar ben ik gewoon veel te chique en te gevoelig voor. E n dat wil ik zo houden ook. Rambo-films gaan mij geheel voorbij en ik lees niets meer over oorlogen; geen misdaadverslagen. Hele stukken krant sla ik dus automatisch over. Dat maakt het gemoed rustig. Toen ik dat eens in Trouw schreef, kwam er direct een bosje bestraffende brieven: dat ik een struisvogel was, een escapist. Wonderlijk, mag een mens niet kiezen waar zij zich voor interesseert? Omdat een groot deel van de mensheid gestoord is, moet ik dat dan ook worden? Als er een drol op straat ligt en ik loop er met een boogje omheen, ben ik dan ook een escapist omdat ik er niet in ga staan? SELMA SCHEPEL

Stmisvogelpoliticologie Ter gelegenheid van het veertig jarig bestaan van politicologie aan de vu is een speciale editie verschenen van het ooit zo roemruchte Mundusbulletin dat in zomer 1994 ter ziele ging. Een gelegenheidsredactie heeft de nummers van het blad dat sinds 1970 verscheen, nog een doorgelezen en saillante zaken samengevat. Zo vertelt de eerste hoogleraar politicologie, prof. H. Brasz, bi) zijn afscheid in 1986 hoe de studierichting is ontstaan. "Ik werd benaderd door de president-curator van de vu, prof Dormer. Hij had gehoord van mijn combinatie van gereformeerd en afgestudeerd zijn in de sociologie te Leiden. Hij riep me bij hem in zijn studeerkamer. 'We zijn bezig aan de vu politicologie op te zetten', zei hij. Ik vroeg: wat is dat? Dormer vervolgde: 'Jij bent de enige in Nederland die dat in de verste verte zou kunnen doen. Het is alleen jammer dat je niet gepromoveerd bent.'" Een jaar later lag er een proefschrift op tafel en was de vu een hoogleraar èn een studierichting politicologie rijker. "Ik vond de universiteit een belachehjk ouderwetse instelling: hiërarchisch overdreven en slecht functionerend. Het was gewoon een lachertje", vertelt Brasz. "We hebben in een vroeg stadium studenten toegelaten tot de vergaderingen van de subfaculteit. Ik vond dat studenten er ook bij hoorden. Het heeft me veel vijanden bezorgd, maar het was een sparmende tijd." Met zijn streven naar democratisering heeft Brasz er in ieder geval voor gezorgd dat de redactie van het studentenblad jarenlang voldoende stof tot schrijven had, want het ene bestuurlijke conflict volgde op het andere. Volgens ingewijden hebben de VU-studenten politicologie zelfs het record 'gebouwen bezetten' op him naam staan. Overigens vond het blad in 1982 de term 'stmisvogelpoliticologie' uit. Waar de term op slaat, staat er echter niet bij. BLADLUIS

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen