Ad Valvas 1995-1996 - pagina 335

96

PAGINA 9

AD VALVAS 25 JANUARI 1996

tèds s c h a a r s e r grËvater en zoeken zoet water onder zee

Zoet water in de zee Water van het noorden naar het zuiden transporteren is te duur, ijsbergen slepen ondoenlijk. Als de theorie van docent en promovendus Koos Groen klopt, is er straks wellicht een alternatief. Dan 'dragen' we zoet water uit de zee.

dr De Vries en zijn onderzoel<steam boren In het centrum van de Botsw aanse w oestijn om monsters te nemen de bodem. IViet behulp van die monsters kan De Vries de hoeveelheid beschikbaar grondw ater op een plaats ilen Archief De Vries

ergerd, maar is niet de oorzaak. Er 2i)n wel meer droge periodes geweest in dat gebied, maar nooit waren de effecten zo desastreus." Gouweleeuw ontwikkelt nu een com­ putermodel om te berekenen hoeveel grondwater er kan worden onttrokken in CastiUa­La Mancha zonder de waterhuishouding te ontwrichten. En dan maar afwachten of de Spanjaar­ den het gaan gebruiken. Bewustwording is niet altijd voldoen­ de, is de ervaring van De Vries. "Je kunt )e vaak a^ragen: waarom zijn ze met wijzer. Als wij hun met onze ken­ nis vertellen waar de problemen lig­ gen, waarom luisteren ze dan niet. Maar wij gooien ook willens en wetens te veel mest over het land." In het Afrikaanse Botswana, waar De Vnes al ruim tien jaar onderzoekt op welke plekken hoeveel grondwater zit, luistert de overheid wel. Edson Selaoio, werkzaam bij de geologische dienst van Botswana en promovendus van De Vries, wijst op het belang van het in kaart brengen van de water­ voorraden in zijn land. Selaolo: "Als we eenmaal weten waar het grondwa­ ter zit, hoeveel er is en hoeveel er opgepompt kan worden, kunnen we daar ons beleid op afstemmen. Dit soort onderzoeken bepalen op welke plaatsen ontwikkelingsprogramma's kunnen worden opgezet. Hoeveel

SiSss''*.ii'"''? ""C'

scholen we bijvoorbeeld kurmen bou­ wen; want als je scholen wilt bouwen, moet je zeker weten dat je de scholie­ ren van water zult kunnen voorzien."

Watemetwerk Ook wordt het mogelijk water te ver­ plaatsen naar regio's waar dat het hardst nodig is. Zo is het de bedoeling een pijpleiding aan te leggen die loopt van het westen van het land naar het dicht bevolkte oosten. Selaolo, die op de vu monsters van de Botswaanse bodem bestudeert, spreekt van een 'nationaal watemetwerk' dat er moet komen. In het noordoosten van Botswana, waar de meeste regen valt, hebben de Botswanen op basis van de opgebouwde kermis van de grondwa­ tervoorraden dammen gebouwd. Selaolo: "In natte periodes, als de stuwmeertjes gevuld zijn, willen we alleen dat water gebruiken. Dan kan het grondwater door de regen worden aangevuld. Juist in droge periodes, als de meertjes droog staan en er geen oppervlaktewater is, gebruiken we het grondwater." Dat de Botswanen wel oren hebben naar de onderzoeksresultaten van wetenschappers als De Vries, komt omdat die resultaten niemand in het land schaden. Tot nog toe hebben de inwoners van Botswana, die zich in hoofdzaak bezighouden met veeteelt.

niet veel grondwater onttrokken. De Vnes: "Ze hoeven hun levensstijl niet te veranderen. Het is niet zo dat wij hen bijvoorbeeld adviseren te stoppen met akkerbouw, want ze gebruikten het water al niet als zodanig. Maar in China moet men wel degelijk iets ver­ anderen aan de landbouwsituatie, in Spanje moeten ze misschien stoppen met het verbouwen van hun gewassen en het is natuurlijk de vraag of je het kostbare water in de woestijn van het Midden­Oosten moet gaan opmaken voor het verbouwen van tarwe. Ik denk dat er nog best mogelijkheden zijn om de zaak te verbeteren. Wij hebben de techniek en de kermis om vrij nauwkeurig aan te geven waar de limiet zit en welke aanpassingen noodzakelijk zijn. Maar of men bereid is er naar te luisteren is een politieke zaak. Er spelen zoveel belangen een rol. Een hoop mensen zijn gewoon niet van plan om in te leveren."

w,.>r9"

Het Midden­Oosten is volgens hydrologen een regio waar zelfs met een heel pakket aan maatregelen binnen enkele tientallen jaren alle grondwatervoorraden op zijn. Wat nog niet betekent dat de inwoners zullen sterven van de dorst. Ze kun­ nen voorlopig in htm behoefte voor­ zien door het zeewater te ontzilten. In Saoedi­Arabië en Oman gebeurt dat al. Het zuiveren van zeewater is echter een kostbare aangelegenheid die de Arabische regio zich alleen kan permitteren zolang de olievoor­ raad strekt. Volgens de prognoses van docent Koos Groen kunnen kuststeden altijd nog hun toevlucht nemen tot het oppompen van zoet water uit de zee. Groens promotie­onderzoek gaat over de aanwezigheid van zoet water onder de zeebodem. In de veertien jaar dat de hydroloog bij een adviesbureau voor water en milieu werkte, heeft hij het met eigen ogen kunnen zien: vijf kilome­ ter buiten de kust van Suriname bij­ voorbeeld staat een put op een recent gevormde zandbank, waar zoet water wordt opgepompt. "Een gamalenkwekeri) heeft daar op goed geluk geboord en toen bleek het water zoet te zijn. Ze hebben daar hartstikke lekker water." In de Perzische Golf stuitte Groen bij toeval op eenzelfde verschijnsel. "Op een eilandje even buiten de kust zag ik een put met een door­ snee van vier, vijf meter en daar welde zoet water uit. Vanzelf, de druk was kennelijk heel hoog. ^ Arabieren stonden er omheen. Ze stonden zich te wassen. Ik stond versteld." Groens ervaringen zijn niet uniek. Hier en daar is al wel eens zoet water onder de zeebodem ontdekt. Zoals tijdens oUeboringen voor de oostkust van de Verenigde Staten. Maar volgens de hydroloog heeft nog geen enkele wetenschapper zich hardop afgevraagd waar dat water nou eigenlijk vandaan komt. "Ikzelf denk, en dat wil ik aantonen met mijn onderzoek, dat het heel nor­ maal is dat er zoet water voorkomt onder de zeebodem. Dat dit overal wel te verwachten is."

Ijstijd Zijn theorie begint zo'n vijftiendui­ zend jaar geleden, aan het einde van de laatste ijstijd, toen de zeespiegel honderd meter lager stond dan nu. Een groot deel van het water op aarde was immers vastgelegd in glet­ sjers en poolkappen. Juist omdat de zeespiegel honderd meter lager lag, bevond de kustlijn zich overal zo'n

'i.'ï.'.-.! 'J.'- * :,••

Alleen het uiterste noorden van Botswana heeft oppervlaktew ater. In de nabije toekomst w illen de Botswanen dat w ater via een pijpleiding naar het dichtbevolkte oosten leiden Archief De Vries

vijftig tot honderd kilometer verder zeewaarts dan nu. De helft van de Noordzee lag droog, de Perzische Golf kende nog geen golven en ook de Javazee was in hoofdzaak land. Groen: "Een groot deel van wat nu onder de zee ligt, was vroeger dus ­gewoon land. Daar zat dus gewoon zoet water in de grond dat er via de regen in was gekomen." Aan het eind van de ijstijd begon het ijs te smelten, steeg de zeespiegel en zo kwamen enorme vlaktes onder water te staan. "De zee schoof dus als het ware over het zoete water heen", aldus Groen. Nu is het wel zo dat het zoute zee­ water de zeebodem indringt, maar volgens Groen gaat dat heel erg langzaam. "Vooral als er kleilagen liggen, kan dat duizenden jaren duren. Klei laat haast geen water door. Het zeewater blijft er gewoon op drijven. Pas na verloop van tijd zakt dat zout heel langzaam naar beneden. In een periode van vijftien­ duizend jaar ­ dat is geologisch gezien heel kort ­ heeft dat zout nog geen diepte bereikt van vijftig meter. Als je dus gaat boren, zullen die eer­ ste tientallen meters ongetwijfeld zout zijn. Maar als je water wint op een diepte van vijftig meter, vind je daar gewoon zoet water. Overal waar die kleilagen aan het oppervlak liggen, waar de zee de laatste vijf­ tienduizend jaar overheen is gescho­ ven, kun je zoet water aantreffen.

Noordzee Groen gelooft dat het mogelijk is dat water op te pompen en aan land te brengen. En dat het voor met name kuststeden een reële optie is om op die manier hun watervoorraad aan te vullen. "Als het water over niet al te lange afstand getransporteerd hoeft te worden ­ laten we zeggen twintig, dertig kilometer ­ dan vermoed ik dat het goedkoper zal zijn dan het ontzilten van zeewater. In de steden rondom de Perzische Golf, waar het water uitgeput raakt, kan ik me voorstellen dat het interessant is om water te winnen uit de zeebodem. Zout uit zeewater halen, zoals nu gebeurt, vergt enorm veel energie en brengt hoge zuiveringskosten met zich mee. Terwijl dat zoete water geen verontreinigingen bevat. De zuivenngskosten zullen dus bedui­ dend lager zijn." Maar niet alleen voor droge gebie­ den, ook voor landen die de natuur willen sparen, kan het volgens de wetenschapper een optie zijn. Van verdroging, veroorzaakt door het zakken van het grondwaterpeil, zal namelijk geen sprake zijn. Om zijn theorie met feiten te staven, is Groen bezig met het verzamelen van gegevens over de geologie van de zeebodem, die met name olie­ maatschappijen in him bezit hebben. Op die manier wil hij ook aan gege­ vens over de bodem van de Noord­ zee komen. "Tussen Engeland en Nederland komt een enorm gebied voor met dikke kleilagen. Ik denk dat je daar een heel veld met zoet water kunt aantreffen." (MZ)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen