Ad Valvas 1995-1996 - pagina 585

A D VALVAS 2 3 MEI 1 9 9 6

PAGINA 7

Toekomst dader laat rechters koud' Nieuwe hoogleraar forensische psychiatrie kritiseert 'symptoombestrijding' justitie omdat de maatregel daar oorspronkelijk helemaal niet voor is bedoeld. De Psychopatenwetten uit 1928, waarop de TBS-maatregel is gebaseerd, gaan over mensen die steeds opnieuw een delict plegen en op wie gevangenisstraf geen enkel preventief effect heeft. Raes: "Dat ooY first offenders nu in de TBS terecht komen en niet in een psychiatrisch ziekenhuis, heeft misschien wel te maken met het feit dat de rechter weinig vertrouwen heeft in de algemene psychiatrie. Als de rechter hen TBS oplegt, is hij er in ieder geval zeker van dat ze voorlopig achter de muren zitten."

Rechters leggen steeds vaker zware straffen op om daders langdurig uit de maatschappij te weren. De persoon van de daders en hun uiteindelijke terugkeer in de samenleving, laat hen koud. Die tendens signaleert de kersverse bijzonder hoogleraar forensische psychiatrie en geneesheer-directeur van het dr F.S. iVleijers Instituut in Utrecht, prof.dr D. Raes.

Rechte pad Martine Zuidweg

"Neem die ziekenverzorgster uit Delfzijl. Die kreeg voor de moord op vier bewoners van een verpleeghuis negen )aar plus TBS", illustreert forensischpsychiater aan de vu, prof.dr Raes, zijn onvrede met de huidige rechtspraak. "Het is toch raar als je aan de ene kant erkent dat iemand vermmderd toerekeningsvatbaar is en aan de andere kant toch een lange gevangenisstraf oplegt. Ik denk dat dat betekent - en nu zeg ik het even boud dat de rechter eigenlijk wil dat zo iemand voorlopig niet terugkeert in de maatschappij." In zijn oratie wijst de psychiater erop dat officieren van justitie en rechters steeds zwaardere vonnissen eisen en uitspreken. Ter Beschikking Stelling

Prof.dr D. Raes: 'Een groep mensen die voorheen in de reguliere psychiatrie verbleef, komt nu in de TBSsector terecht' Peter Wolters - AVC/VU

van de regering (TBS), dwangverple-,

ging in klinieken van veroordeelden met psychische stoornissen, krijgt meer en meer de functie van een verlengde verwijdermg uit de samenleving. En dat terwijl de maatregel zeker ook gericht moet zijn op een goede terugkeer van de terbeschikkinggestelde in de samenleving. Raes betwijfelt echter of de Groningse rechter dat doel voor ogen had toen hij zijn vonnis velde. "Een langdurig verblijf m de gevangenis is niet bevorderlijk voor een verantwoorde terugkeer naar de maatschappij. Daar zijn genoeg gegevens over beschikbaar. Mensen raken steeds meer verbitterd, komen steeds meer vast te zitten in him identiteit van crimineel. Wat moet je je voorstellen bij een gevangenisstrafvan negen jaar en daarop nog TBS? Wat kun je als psychiater nog beginnen met iemand na zo'n lange gevangenisstraf? Het lijkt erop alsof maatschappelijke vergelding en langdurige verwijdering belangrijker is dan de persoon, de achtergrond en de toekomst van de dader."

Boter aan de galg

In dat klimaat komt de forensische psychiatrie, de psychiatrie die ten dienste staat van het recht, onder de druk te staan. "De als idealist afgeschilderde forensische psychiater dreigt te worden gediskwalificeerd als smeerder van boter aan de galg", zegt

Raes in zijn oratie. Meer dan ooit worden forensische psychiaters verplicht aan te tonen wat het nut is van hun werk. Wat kost het nu eigenlijk en wat haalt het uit. "Er zijn mensen die nu al zeggen, hef die TBS op, geef iedereen gevangenisstraf." En inderdaad, een terbeschikkinggestelde kost de overheid veel geld, al gauw zeshonderd gulden per dag. Nu het ministene van justitie onder druk van politici haar geld liever uitgeeft aan cellen en politieagenten, worden vraagtekens gesteld bij de noodzaak van dwangverpleging van veroordeelden met psychische stoornissen. "Het gevaar is dat we, omdat het zo duur is, mensen die wij maar ten dele verantwoordelijk achten voor de strafbare feiten die ze begaan hebben, net zo

gaan behandelen als mensen aan wie het strafbare feit volledig toegerekend kan worden." Aan de andere kant krijgen vandaag de dag juist steeds meer mensen TBS opgelegd. Stuk voor stuk passeren ze het dr F.S. Meijers Instituut, dat het ministerie van justitie adviseert over behandelings- en plaatsingsmogelijkheden van TBS-gestelden en waarvan Raes geneesheer-directeur is. "Het is in feite een verdeelstation. We verdelen TBS-gestelden over de diverse behandelcentra", licht hij toe. Raes spreekt van een ernstig capaciteitstekort in de klinieken. De gemiddelde wachttijd is op dit moment ongeveer een jaar. Vooral het aantal ernstig gestoorden is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Raes gaat uit

van een verband met het beleid van psychiatrisch ziekenhuizen, dat is gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van langdunge opnames. "Het kan niet anders dan dat er een relatie is tussen de toename van. ernstig gestoorden in TBS-kltnieken en de veranderingen in de geestelijke gezondheidszorg", zegt de psychiater. Nu de wetgeving bovendien gedwongen opnames bemoeilijkt, komt volgens Raes "een groep mensen die voorheen wellicht m de reguliere psychiatrie verbleef, in de TBS-sector terecht." Een andere grote groep, bijna dertig procent van de mensen die TBS krijgen opgelegd, zijn zogenaamde first offenders, veroordeelden die nooit eerder een delict hebben gepleegd. "Een opmerkelijke groep", vindt Raes,

Raes beweert niet dat de forensische psychiatrie al de TBS-gestelden op het rechte pad kan brengen. "Ik denk dat er een kleine groep is die heel moeilijk bemvloedbaar is. Zo is er een kleine groep bij wie de pedofiele neiging tot op hoge leeftijd kan blijven bestaan, waar dus blijvend een maatregel op van toepassmg zou moeten zijn om de samenleving.te beschermen." Maar dat de dwangverpleging over het algemeen haar vruchten afwerpt, staat voor hem buiten kijf. "Het is alleen verschrikkelijk lastig om dat wetenschappelijk aan te tonen. Je zou groepen moeten samenstellen van mensen met dezelfde kenmerken, die dezelfde delicten hebben gepleegd en waarvan de ene naar de gevangenis gaat en de andere naar een TBS-kliniek. Werkelijk vergelijkbare, betrouwbare groepen samenstellen, is haast onmogelijk." De komende tijd wil de forensischpsychiater onder meer onderzoeken in hoeverre jeugdige allochtone delinquenten baat hebben bij een psychiattische behandelmg. "Welk gedeelte komt nu uit een inrichting met alsnog een geslaagde socialisatie en welk gedeelte komt verder in de TBS terecht. Kun je daar iets van zeggen, kim. je daar je behandelingen op afstemmen, die vragen wil ik stellen." De tendens om meer geld te steken in cellen en politieagenten, wat Raes aanduidt als 'symptoombestrijding', komt deze groep volgens hem niet ten goede. "Als je weet dat m de jeugdinnchtingen al meer dan de helft allochtoon is, moet er toch een bel gaan rinkelen. We zouden meer moeten doen aan het socialiseren van allochtone jeugdigen, gerichte aandacht moeten besteden aan de specifieke problemen die deze groep heeft en aan de gezmnen waaruit ze komen." Aandacht voor de persoon van de dader en voor zijn achtergrond is ook wat Raes zijn studenten hoopt bij de brengen. "Ik heb mezelf ten doel gesteld mijn studenten altijd oog te laten houden voor de betrekking tussen de daad, de persoon van de dader en zijn omstandigheden,"

Als ik het voor het zeggen had.. 'Maak zélf de universiteit Wat zou er gebeuren als psychologiestudent Tjeerd de Boer het voor het zeggen had? Zestiende aflevering van de estafettecolumn, waarbij de pen van hand tot hand gaat. Tjeerd de Boer

De stelling "Als ik het voor het zeggen had ...", kun je op twee manieren invullen. Allereerst natuurlijk door te vertellen wat ik zou doen als ik de baas zou zijn. Dit is mijn inziens vrij onzmnig. De functie van 'baas' bestaat überhaupt niet aan de vu (of deze functie moet al een Goddelijke vorm aannemen en die wil ik mijzelf niet toeschrijven). We leven in Nederland gelukkig in een democratie en daarom heb ik het al voor het zeggen, al is dit dan samen met tien miljoen

andere stemgerechtigden. Een andere en meer bescheiden interpretatie is om de stelling op te vatten als een soort "Dat wilde ik nou even kwijt" van Wim Bosboom, maar dan in het klein. Ik kies voor de laatste interpretatie. In het verlengde van het onderwijsdebat dat op 7 mei plaatsvond wil ik graag het volgende 'even kwijt'. Op die avond en op de talloze avonden daarvoor werd m de debatten over onderwijsverbetering de term studeerbaarheid gebruikt. De uitleg die over het algemeen, aan deze term wordt gegeven is, naast de verwijzing naar de organisatorische aspecten van een studie, vooral een vraag naar het slagingspercentage van die studie. Deze uitieg is volgens mij te eenzijdig, studeerbaarheid heeft ook een andere kant. Studeerbaarheid houdt ook in dat de universiteit een studie aanbiedt die van voldoende niveau is. Bij veel studies, onderwijsprijs of niet, wordt (óók aan de vu) daar niet aan voldaan. Naar de

De

studeerbaar'

oorzaak hiervan kan men wel raden, deze tijd vraagt om een universiteit met hoge afstudeerpercentages en kortere studieduren. De vu adveneert er zelfs mee, zij gaat met die tijd mee. Heel mooi allemaal, maar zij doet dit veel te volgzaam en ten koste van de kwaliteit. Een voorbeeld is de overgang van een aio-stelsel naar een stelsel van bursalen. De kwaliteit van het onderzoek zal hierdoor sterk verminderen en het financiële gewin zal zelfs op korte termijn sterk tegenvallen.

Estafette

Ik kom even terug op de reeds genoemde onderwijsverbetering. Ook het onderwijs aan de vu kan verbeterd worden. Ik ga hier niet vertellen waar de gebreken van de diverse studies zitten, dat weten de student die deze studies volgen beter dan ik. Wat ik echter ter afsluiting even 'kwijt wil' is het volgende. Wij zitten hier blijkbaar op een universiteit die naast haar onafschei-

delijke conservatisme wordt gekenmerkt door een gebrek aan lef en inzicht in de gevolgen hiervan. Zoals de heer Ritzen m het reeds genoemde debat benadrukte is onderwijsverbetering iets dat wij als studenten zelf moeten doen (als de zogenaamde "kritische consumenten"). Voor deze keer ben ik het met de heer Ritzen eens. Wij moeten zelf dit gebrek aan lef en inzicht gaan compenseren door het stellen van eisen aan onze faculteiten of vakgroepen. Ook daar zien de meeste docenten trouwens wel in dat er nog wel iets verbeterd kan worden en zullen zij de kritische opmerkingen waarderen. Studeerbaarheid? Een leuke term, maar we zullen onze universiteit waarschijnlijk zélf studeerbaar moeten maken. Wellicht een idee voor een nieuwe slogan voor de universiteit: "Deze tijd vraagt om kritische studenten." Tjeerd de Boer geeft de pen door aan Freek Jonkers, student geneeskunde

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen