Ad Valvas 1995-1996 - pagina 566

AD VALVAS g MEI 1996

PAGINA 12

Spellingkatern De tusseii-5: aan u de keuze

Trema en koppelteken

Geluidhinder of geluidsliinder?

Zeeëend of zee-eend?

Schrijft u geluidhinder of geluidshinder, druggebruik of drugsgebruik, onderzoekgroep of onderzoeksgroep? Net als bij de tussen-n kunt u niet feilloos op uw gehoor afgaan: soms geeft dat geen uitsluitsel. Hoe luidt de regel?

Op het gebied van het gebruik van koppelteken en trema zijn er verschillende veranderingen. Per saldo zult u vaker gebruik maken van het koppelteken (het liggend streepje). Hieronder geven we de drie wijzigingen.

Verandering 1: afleidingen van geografische namen

De oude regel In de oude situatie golden drie regels voor het gebruik van de tussen-s. 1 De eerste luidde: schrijf een tussen-s waar u die hoort. Dat leidde tot de spellingen afstandsbediening, stationsklok, koningsdochter. 2 De tweede regel was: schrijf een tussen-s als de beginklank van het tweede deel van de samenstelling verscherpt tot eens. Dat leidde tot gevoelszaak, staatsmansgenie, koningszoon, liedjeszanger, anderszins, alleszins. 3 De derde regel is het bekendst geworden: schrijf een tussen-s in samenstellingen als in vergelijkbare samenstellingen ook een s wordt geschreven. Dat leverde op: stationsstraat, stationschef (vanwege stationsweg), staatsschuld (vanwege staatsbelang), naast belastingschandaal (vanwege belastingfraude).

Westeuropees of West-Europees? Tot nu toe waren de regels voor het gebruik van koppeltekens bij aardrijkskundige namen ondoorzichtig: het was Zuid-Europa, maar afleidingen van namen als deze werden zonder koppelteken geschreven (Zuideuropees). Naast Noord-Holland schreef u Noordhollands.. Vanaf nu krijgen woorden die afgeleid zijn van een aardrijkskundige naam met een liggend streepje, zelf ook een hggend streepje. Het wordt bijvoorbeeld Zuid-Hollands, Oost-Duits en Centraal-Aziatisch. Van Noordwest-Frankrijk maakt u Noordwest-Frans.

Verandering 2: opeenvolgende klinkers Zee-eend of zeeëend?

Problemen ontstonden vooral, als de derde regel geen uitsluitsel gaf. Moest je geluidhinder of geluidshinder schrijven? We hadden immers het woord geluidswal (met een onomstreden -s-) naast geluiddemper (zonder

In samenstellingen en afleidingen kunnen opeenvolgende klinkers een onoverzichtehjk woordbeeld opleveren: *zeeeend, *galaavond, Hndigestieindicatie. Tot nu toe werd veelal het trema gebruikt om klinkers van elkaar te scheiden: meeëter, naapen, coördinatie. Vanaf nu gebruikt u een hggend streepje: zeeégel, zoeven en naapen worden zeeegel, micro-organisme en na-apen. Bij niet-samengestelde woorden (afleidingen en vervoegingen) blijft het trema gehandhaafd: geëlimineerd, kopieën.

-S-).

De nieuwe regel De nieuwe regel bestaat uit een herformulering van de oude regel. De nieuwe regel luidt: 1 Schrijf een tussen-s waar u die hoort. Dus: bakkersroom, m o e d e r s k i n d j e , s t a d s d e e l , v e r l o v i n g s tijd. 2 Als u aan het woord niet kunt horen of er een tussen-s is, probeert u via een samentrekking te ontdekken of de-s- er wel staat: adventsstuk, vanwege a d v e n t s - of kerststuk bezoekschema vanwege bezoek- en verlofschema 3 In alle gevallen dat regel 1 en 2 rüet tot uitsluitsel leiden, is de keuze aan uzelf.

Voorbeelden Delen van een samenstelling: streepje auto-ongeluk college-uren dia-avond gummi-jas homo-emancipatie imago-onderzoek koffie-extract

Samenvattend: de uitspraak geeft de doorslag, en als er twee uitspraken zijn, zijn ook twee spellingen goed.

Geen samenstellingen: trema coördinatie egoïsme gemd geüniformeerd j euig jezuïet reëel

U hebt dus de ruimte om regel 3 (beide spellingen zijn goed) ruim toe te passen - ook in de gevallen waarin het woordenboek of de woordenhjst slechts één spelling toestaat.

Voorbeelden Met een s kapperszaak stadsjoumaal afdelingschef

vanwege kapperswinkel vanwege stadsblad vanwege afdelingshoofd

Zonder s belastingaangifte belastingcontroleur davidster dopmgtest Beide spellingen goed onderzoekgroep/onderzoeksgroep, uitvalverschijnselen/uitvalsverschijnselen doodkist/doodskist drugsbeleid/drugbeleid tijdsverschil/tijdverschil voorbehoedmiddel/voorbehoedsmiddel heilstaat/heilsstaat

,

Verandering 3: het koppelteken in samengestelde woorden Bommelding of bom-melding, rodekruisauto of rode-kruisauto?

|

Vroeger moest u in Tweede-Kamerzitting een koppelteken gebruiken, omdat de eerste twee delen van deze samenstelUng (Tweede Kamer) buiten de samenstelling los geschreven worden, maar in de samenstelling bij elkaar horen. Vanaf nu hebt u meer vrijheid bij het schrijven van samengestelde woorden. U mag een streepje zetten als het woord daardoor overzichtelijker wordt: glas-in-lood-ramen, het zes-uur-nieuws, bed-onderstel. De zogeheten drieledige samenstellingen (Tweede-Kamerzitting) krijgen een streepje als ze een hoofdletter bevatten of als er interpretatieproblemen kunnen ontstaan: Eerste-Kamerzitting, Rode-Kruispost, mond-tot-mondreclame. In drieledige samenstelhngen plaatsen het Groene Boekje en de Grote Van Dale het streepje niet als het niet nodig is: onroerendgoedbelasting derdewereldland v r i j esectorwoning

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen