Ad Valvas 1995-1996 - pagina 507

ADVALVAS 18 APRIL 1996

PAGINA 5

'Soms lijken effecten elkaar op te heffen' Bioloog onderzoekt hoe CO2 en UV-straling elkaar beïnvloeden De toename van UV-straling op aarde en de stijging van kooldioxide in de lucht vinden tegelijkertijd plaats. Het kan niet anders dan dat beide ontwikkelingen elkaar beïnvloeden, zo redeneert bioloog dr J. Rozema. Maar de vraag is hoe. "Het zou best zo kunnen zijn dat je die twee kunt optellen en dat je er dan bent."

Veldbonen groeien in de zogenaamde open-topkamers, waarin zon, temperatuur en luchtvochtigheid gelijk zijn aan de omgeving. Alleen het co2gehalte varieert. Bij een verdubbeld co2gehalte groeit de veldboon zo'n dertig procent harder dan normaal.

Martine Zuidweg

"In het voorspellen van gevolgen van global climatic change dient men terdege rekening te houden met uv-strahng", stellen drie vu-biologen in een gezamenlijke publikatie. Opvallend genoeg is er echter nog nauwelijks onderzoek gedaan naar de invloed die ultraviolette, oftewel uv-stralmg, en kooldioxide samen hebben op het leven op aarde. Op korte termijn komt daar verandering in. Vanaf komende maand onderzoekt bioloog dr Jelte Rozema van de vakgroep oecologie en oecotoxicologie wat er in een natuurlijk ecosysteem gebeurt bij een verhoging van zowel CO2 als LTV-straling (en dan gaat het om dat deel van de straling dat de wetenschapper aanduidt als uvB-straIrng). Hi) concentreert zich daarbij op de gevolgen voor planten. Het onderzoek vindt niet zoals gewoonlijk plaats in kassen, maar in het duingrasland bij het Noordhollandse Heemskerk. Zweedse en Engelse wetenschappers participeren m het onderzoek, dat met Europese subsidie IS opgezet. Zij bekijken hoe de Zweedse toendra reageert op een toename van zowel CO2 als uv. Rozema: "Onderzoek uitgevoerd in natuurlijke ecosystemen is heel beperkt. Heemskerk en het gebied in Zweden zijn in Europa de twee uitgekozen ecosystemen om te bekijken wat er met de levende natuur gebeurt bij een stijging van uv en CO2." Het enige houvast van de betrokken wetenschappers is eerder onderzoek in de natuur waarbij kooldioxide en uv gescheiden zijn bestudeerd. "We hebben CO2 apart onderzocht; we hebben UVB apart onderzocht. Het zou best zo kunnen zijn dat je die twee kunt optellen en dat je er dan bent."

Stress Om de invloed van de slinkende ozonlaag op planten te achterhalen, varieerde Rozema de uv-straling. Met filters hield hij een deel van de stralmg tegen en met lampen voegde hij extra straling toe. Ook dat onderzoek vond plaats in de duingraslanden van Heemskerk. Planten bleken slechter te groeien naarmate de uv-straling toenam en beter naarmate de straling zwakker werd. "Het huidige niveau van LTVBstralmg veroorzaakt al stress bij plan-

Foto's Archief Rozema

ten. Als je dat vermindert, gaat het beter", legt Rozema uit. "De komende vijftig tot honderd jaar wordt een toename van uv-straling met dertig procent verwacht. Als je die dunner wordende ozonlaag nabootst, vind je bij planten zo'n vijftien procent groeireductie." Maar de dunner wordende ozonlaag heeft niet alleen effect op het groeiproces van de planten. Om zich tegen de straling te beschermen maken ze onder meer lignme aan, een houtstof die ook aan bomen structuur en stevigheid geeft. Lignine vertraagt echter de vertering van dode planten, omdat bacteriën en schimmels moeite hebben met de aftiraak van die stof. De CO2, die normaliter vrijkomt bij de vertering van planten, wordt daardoor vastgehouden en opgeslagen. Rozema: "Dat was voor ons een onverwachte link tussen de twee processen. Het minder snel verteren van plantenmateriaal door uvB-straling betekent een extra opslagplaats voor CO2 en dat kan tot een tijdelijke daling leiden van CO2 in de lucht. Dat is natuurlijk mooi, puur geredeneerd vanuit het broeikaseffect." Het creëren van nieuwe opslagruimte voor CO2 is een natuurlijke manier om kooldioxide uit de atmosfeer te halen. Samen met het Instituut voor Milieuvraagstukken zocht Rozema in opdracht van het Wereld Natuur Fonds eerder al naar mogelijkheden om kooldioxide op te slaan. "We dachten aan de aanleg van moerasbossen. Dat zou een goed opslagsysteem zijn. Als je ervoor kunt zorgen dat de stengels en de bladeren op de bodem terechtkomen, waar nauwelijks zuurstof is, verloopt de vertering uiterst langzaam. De vraag is alleen hoe lang

je die CO2 vast kunt houden." Er IS een tijd geweest dat er veel meer CO2 in de lucht was dan nu. Pas toen waterplanten zich miljarden jaren geleden begonnen te ontwikkelen, kwam er zuurstof en vormde zich ozon, dat voor een beschermlaag tegen uv-straling zorgde en leven buiten het water mogelijk maakte. Rozema wijst erop dat er altijd al schommelingen zijn geweest in het CO2gehalte. "Misschien is wat we nu zien weer zo'n schommeling. Het kan best zijn dat de huidige stijging in feite een natuurlijke verandenng is. Mogelijk maken we ons druk om niets." Feit is dat het C02-gehalte in de lucht continu stijgt en omdat het een voedingsstof betreft, groeien planten daardoor beter. Dat geldt in ieder geval voor de meeste landbouwgewassen, bevestigde Rozema's onderzoek. "Tarwe groeit wel vijftig procent beter als je die in een omgeving brengt waar je het coj-gehalte verdubbelt. De plant wordt met alleen groter, ook het aantal tarwekorrels neemt geweldig toe. We hebben dat onderzocht in open kamertjes, waar zon, temperatuur en luchtvochtigheid gelijk waren aan de omgeving en we alleen de CO2 hadden verhoogd. Zo kunnen we op de meest eerlijke manier kijken hoe planten het gaan doen in de atmosfeer van de volgende eeuw." Ook blijkt dat planten bij een stijging van kooldioxide in de lucht mmder water nodig hebben. In een omgeving met meer CO2, gaan de huidmondjes een beetje dicht en verdampt er minder water. "Dat scheelt echt heel veel. Je kimt het watergebruik zeker met de helft terugbrengen. Daarom verwacht men ook dat op plaatsen die nu te droog zijn, straks toch landbouw

Om de invloed van de slinkende ozonlaag op planten te achterhalen, variëren de onderzoekers de UV-straling. Met filters wordt in het duingrasland bij Heemskerk een deel van de straling tegengehouden.

mogelijk zal worden." Maar ook hier kuimen CO2 en uv-straling in elkaar gnjpen, want uv-straling remt op haar beurt de groei weer. Rozema: "Een belangrijk deel van de winst met CO2 wordt weer weggenomen doordat ook de uv-straling toeneemt. Zo lijkt het erop dat ze elkaar opheffen. Als je die dingen samen laat plaatsvinden, is de som nul. Waar je de winst hebt van de C02-stijging, wordt die teniet gedaan door de UVB."

Onverwacht Maar Rozema verwacht niet echt dat de invloed van een toename van zowel UV als kooldioxide met een optelsom kan worden afgedaan. Alleen al vanwege de verschillen m reacties van planten. Zo hebben veel planten in de buurt van de evenaar, vanwege een afwijkende fotosynthese, geen profijt van een verhoging van CO2. En ook op uv-stralen reageert de ene plantesoort gevoeliger dan de andere. De verschillen in gevoeligheid voor uv kunnen volgens de bioloog zelfs leiden tot verschuivmgen m een ecosysteem, waarbij ongevoelige plantesoorten gaan overheersen. Eigenlijk valt niet met zekerheid te zeggen of kooldioxide en uv-straling tiberhaupt op elkaar inwerken m de vrije natuur, zegt Rozema. "Het zou kunnen - dat is inherent aan ecologisch onderzoek - dat we onverwachte wendingen krijgen. Of dat er helemaal niks uitkomt. Dat is het nsico." Dat het gaat om 'risicovol onderzoek' IS volgens Rozema de reden waarom het Nationaal Onderzoeksprogramma (NOP) zich heeft teruggetrokken als

Bioloog dr J.Rozema: "De komende vijftig tot honderd jaar wordt een toename van UVB-straling met zo'n dertig procent verwacht. Als je die dunner wordende ozonlaag nabootst, vind je bij planten zeker vijftien procent groeireductie."

geldschieter. Het is tekenend dat nationale financiers nu afhaken, vindt de wetenschapper. "Bij het aantreden van het paarse kabinet, is dit soort aandacht voor het milieu enorm teruggeschroefd. Toen midden jaren tachtig een verhoogd risico op huidkanker werd waargenomen, is er veel geld gestoken in onderzoek naar uvstraling. Maar nu het allemaal erg ingewikkeld blijkt te zijn, kijkt men gewoon een andere kant op. Politici willen liever een of ander scenano dat direct bruikbaar is. En dat gaat helemaal met. Het hoort bij ons vak dat we altijd komen met nuances. Wij vinden bij trvB dat de ene plant zo reageert en de andere zus. Dat is de werkelijkheid, maar dat komt politici niet uit, al die nuance. Dit kabinet wil een gezonde economie, maar als we te weinig in het milieu mvesteren, verliest Nederland zijn vooraanstaande positie op wetenschappelijk milieugebied." De ontdekking dat uv planten stimuleert om lignine aan te maken en de gevolgen daarvan voor het C02-gehalte in de lucht, hebben Rozema echter gesterkt in zijn overtuiging dat de twee ontwikkelingen niet losstaan van elkaar. "Op een onvoorzien punt blijkt dat CO2 en UVB toch met elkaar te maken hebben. Dat ze dus toch in elkaar grijpen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen