Ad Valvas 1995-1996 - pagina 437

AD VALVAS 14 MAART 1996

PAGINA 7

'Met de meeste sekten is niets mis' o-

VU-onderzoeker Kranenborg relativeert vermeende gevaren van religieuze bewegingen De afgelopen weken dook de naam van vu-wetenschapper Kranenborg regelmatig op in de pers naar aanleiding van een affaire rond de aan de School voor Filosofie gelieerde Platoschooi, waar kinderen zouden worden mishandeld. "Goed dat de affaire wordt onderzocht, maar in het algemeen is er niets mis met Stikten", zegt de onderzoeker die net weer twee nieuwe publikaties op zijn naam heeft staan.

Emile Ratelband bij VU-corps M e t e e n grandioos spektakel waarbij het s c h u i m h e m regelm a t i g op de m o n d stond, l u i s terde de Nederlandse goeroe v a n het positieve denken E m i l e Ratelband de jaarlijkse uitreiking van de almanak van het v u - c o r p s o p . Hij wist de p r a e ses van de a l m a n a k c o m m i s s i e H e l o n n e Blomiber te verleiden op blote v o e t e n door e e n bak m e t glasscherven te l o p e n (zie foto). Ze hield er wonderwel g e e n enkel wondje aan over. S o m m i g e n m e e n d e n dat de act van tevoren w a s d o o r g e s p r o ken. M a a r dat w a r e n de m i n der positieven in de zaal. (DdH)

Dirk de Hoog "Ik ben geen bestrijder van religieuze sekten. Ik doe er wetenschappelijk onderzoek naar. Dat is heel iets anders", zegt dr R. Kranenborg fel. Hij werkt al jaren aan de faculteit godgeleerdheid van de v u en heeft diverse publikaties op zijn naam staan over 'religieuze bewegingen', een term die hi) prefereert boven 'sekten'. D e naam van de deskundige dook de afgelopen weken regelmatig op in krantepublikaties rond de Platoschooi in Amsterdam. Volgens een voormalig lerares van deze basisschool, die verbonden is' met de omstreden School voor Filosofie, zouden leerlingen lijfstraffen krijgen. Op grond van deze beschuldigingen is de politie een onderzoek gestart. Volgens de Volkskrant zou Kranenborg de School voor filosofie "potentieel gevaarlijk" hebben genoemd. Volgens het Parool heeft de sektekenner in het dagblad Trouw geschreven dat de School voor Filosofie "cursisten in toenemende mate opeist en hen zo buiten hun weten om m een systeem brengt waar ze, als ze het van te voren hadden geweten, nooit mee zouden instemmen." Kranenborg is niet echt blij met de ongevraagde publiciteit. "Zo'n tien )aar geleden heb ik inderdaad in een amkel dingen over de School voor Filosofie geschreven. D a t kwam er op neer dat ik h u n werkmethodes niet helemaal eerlijk vind. Onder een neutrale naam proberen ze zieltjes te winnen voor een religieuze beweging. Want het gaat niet om filosofie in de gangbare betekenis van het woord, maar om een leer die gebaseerd is op het werk van de Indiase goeroe Bharamanada Sarasvati. Bovendien is het een nogal gesloten gemeenschap met een geheimhoudmgsplicht naar buiten toe. In mijn ogen zouden ze potentiële bezoekers van h u n bijeenkomsten eerlijk de bedoelingen uiteen moeten zetten. Dan kunnen mensen zelf beslissen waar ze aan beginnen, want die bijeenkomsten hebben natuurlijk wel een effect op de bezoekers."

Sensatie Maar over de affaire die nu is ontstaan rond de Platoschooi heeft Kranenborg zich niet uitgelaten. "Er zijn

Onderwerp

Bram i Hollander

m. * I if il I MiiiiMii^iiBiWBPPiy'

beschuldigmgen geuit over kindermishandeling. Het is goed dat daar onderzoek naar plaatsvindt, maar er zijn nog geen bewijzen geleverd. T o c h vallen de media over de Platoschooi heen, want als het over vermeende sekten gaat, ruiken de kranten sensatie." Kranenborg weet ook hoe het komt dat zijn naam nu weer in publikaties opduiken. "In 1989 werd ik gebeld door een journalist van de HP/de Tijd. Daar heb ik tegen gezegd dat een gesloten groep natuurlijk altijd een potentieel gevaar in zich heeft, omdat door gebrek aan controle van buitenaf ontsporingen kunnen plaatsvinden. Maar ik heb niet gezegd dat die ontsporingen bij de School voor Filosofie ook daadwerkelijk plaatsvinden. T o c h kwam in het betreffende artikel te staan dat ik de School voor Filosofie 'potentieel gevaarlijk' gevaarlijk vond. E n dat artikel hebben de journalisten

bel<end gelooft ermee (misschien/ zel<er)

ooit mee beziggehouden

houdt rel<ening

mee (soms/aitijd)

100

48

39

12

100

38

46

13

homeopathie

99

90

55

52

buitenaardse beschavingen (ufo's)

99

52

30

yoga-leer

93

70

22

boeddhisme

92

30

20

parapsychologie

astrologie

16

88

58

29

17

macrobiotiek

76

38

16

13

zen

69

22

11

antroposofie

60

34

17

11

holisme

57

24

15

13

New Age-beweging

45

11

Bron: D e H a r t 1 9 9 4 Uit: M.Moerland (red.), 'De kool en de geit in de Nieuwe Tijd, Utrecht, 1 9 9 6

nu weer uit de archieven gehaald en overgeschreven, met hier en daar weglating van het woordje potentieel." In het algemeen ziet Kranenborg geen redenen om sekten gevaariijk te achten. In een artikel in het recent verschenen nummer van het halfjaarlijkse tijdschrift Religieuze bewegingen in Nederland gaat hij nog eens uitvoerig op deze vraagstelling in. "Bij sekten denkt trien aan bizarre of wellustige leiders die h u n arme volgelingen in de houdgreep hebben, hen voortdurend hersenspoelen zodat ze zombies of robots worden en die er een verzameling waanzinnige ideeën op nahouden. Leden van een sekte zijn daarom voor het gevoel van velen beklagenswaardige slachtoffers en men heeft het idee dat met name kinderen er zeer beschadigd worden", omschrijft Kranenborg de breed levende karikatuur van kleine religieuze groeperingen. De auteur probeert een wat rationelere omschrijving van sekten te vinden. "Een sekte is een groep, waarin men door een bepaalde leer of een bepaald persoon te volgen, zich verwijderd heeft van de oorspronkelijke religie. In die zin kan het christendom een sekte van het jodendom genoemd worden, of zijn de protestanten een sekte van het rooms-katholicisme."

Goeroe Een aantal aspecten komen vaak onderling overeen, zoals het hebben van een leider of goeroe. Maar de auteur concludeert dat sekten niet als een aparte groep kunnen worden onderscheiden van andere religieuze bewegingen. "Een sekte is dan ook niet per definitie fanatiek, bekrompen, gevaarlijk of slecht. Het kan uiteraard gebeuren dat de religie waarbinnen een dergelijke groep ontstaat, negatief reageert op deze groep, omdat ze zich er door voelt uitgedaagd of omdat men daar bepaalde leerstellingen van de oorspronkelijke religie niet meer wenst te kennen", stelt Kranenborg. In Nederland bestaan enkele honderden religieuze bewegingen en Kranenborg verwacht dat het aantal in de toekomst nog wel zal toenemen. Hij

noemt het opvallend dat negatieve publiciteit over sekten pas op gang is gekomen na het ontstaan van anti-sekteorganisaties, waarin vaak de ouders van kinderen die toegetreden zijn zitting hebben. In Nederland ontstond zo'n groep m 1979. Deze groepen beweren vaak dat de sekteleden gehersenspoeld zijn door de leiders en gedeprogrammeerd moeten worden om weer een 'normaal' leven te kunnen leiden. Volgens ïCranenborg is daar geen enkel bewijs voor. "Mensen treden over het algemeen uit vrije wil toe tot een groepenng, omdat ze nu eenmaal op zoek zijn naar een levensvervulling of zingeving. Het is ook een mythe dat sekten vooral leden werven onder jongeren die problemen hebben. Dat gebeprt bij uitzondering, maar als het dan misgaat met zo iemand, bijvoorbeeld vanwege psychische problemen, krijgt die betreffende sekte de schuld. Dat wordt dan vaak breed uitgemeten in de pers. Het is voor ouders nu eenmaal moeilijk te verteren als h u n kmderen in problemen raken of keuzes maken die ze zelf niet zien zitten."

Ontsporen Als eindconclusie stelt Kranenborg dat de gevaren van zogenaamde sekten niet groter zijn dan van welke andere categorie groepen en er dus geen reden is meer dan gewone aandacht aan de gevaren te besteden. "Er zijn duizenden, tienduizenden religieuze bewegingen in onze wereld en met de meeste is niets aan de hand. Slechts in enkele gevallen kan het fout gaan en kan een beweging ontsporen. Wat voor mensen geldt, geldt ook voor bewegingen: ze kunnen zich verkeerd ontwikkelen." Kranenborg noemt een aantal factoren die de risico's kunnen vergroten zoals een autoritaire leider, extreme opvattingen en isolement. "Als een groep zich volledig uit de maatschappij terugtrekt, is het gevaar groter. Dan leidt men een eigen leven, niet meer gecontroleerd of beïnvloed door mensen van buiten. Als dit het geval is in combinatie met de andere factoren.

is voorzichtigheid geboden." Overigens rekent Kranenborg ook veel groeperingen die onder de noemer new age opereren tot de religieuze bewegingen. "In feite gaat het hier niet om een nieuwe stroming, maar om een oude, die al vele eeuwen bestaat. Het betreft de zogenaamde esoterische traditie", schrijft Kranenborg in de ook al recent verschenen artikelenbundel De kool en de gett, wetenschappelijke reflecties op New Age. "In deze vorm van new age komen we duidelijke geloofsovertuigingen tegen, zoals de idee van de fundapientele eenheid van de mens met het goddelijke, de idee van remcamatie, het besef dat de natuur als het ware een levend wezen is en de overtuiging dat de bovennatuurlijke werelden er zijn om contacten te leggen met hen die daarin verblijven." Een belangrijk aspect van new age is volgens Kranenborg dat de mens moet werken aan zijn eigen groei om het niveau van het goddelijke te bereiken. D e beweging van het positieve denken waarvan Emile Ratelband een exponent is, valt in die zin dan ook onder het new a^e-gebeuren. Wat Kranenborg betreft geldt voor deze beweging hetzelfde als voor andere religieuze bewegingen. "Wat voor gevaar moet ik eraan zien, vanuit wat voor standpunt moet ik ze beoordelen?"

Duivel Hij constateert dat binnen de traditionele christelijke kerken er heel verschillend op het fenomeen 'nieuwe tijd' wordt gereageerd. Aan de ene kant zijn er felle bestrijders, met name in de zogenaamde evangelische hoek, zoals de pinksterbeweging. Die zien in new age de hand van de duivel en dus de grote vijand. Aan de andere kant is er juist een stroming binnen de kerken ontstaan die meer aandacht wil voor de spirituele beleving van het geloof. Dat sluit nauw aan bij de new age-gedachte dat de ervaring de belangrijkste basis van kennis is. Kranenborg is niet onder de indruk van het feit dat volgens een enquête veel studenten geloof hechten aan zaken als astrologie, homeopathie en parapschychologie. "Dat is een reactie op de sterke nadruk op de ratio en de techniek in onze maatschappij. Ik zie dat als een golfbeweging in de geschiedenis. Zolang het een hobby blijft, IS er niets ergs aan de hand. Maar zodra deze zaken verward worden met wetenschappelijke methodes, wordt het oppassen geblazen. Want ik zie niet in hoe je via intuïtie wetenschappelijke kennis kunt vergaren. En astrologie lijkt me ook geen verantwoorde methode om feiten te verzamelen. Zolang studenten de zaken maar uit elkaar kunnen houden is er niets ernstig aan de h a n d . " Religieuze bewegingen in Nederland 31 Sekten II, Redactie dr R Kranenborg VU uitgeverij ISBN 9053834265 Prijs ƒ26, De Kool en de geit in de Nieuwe Tijd Wetenschappelijke reflecties op New Age Redactie Miranda Moerland Uitgeverij Jan van Arkel ISBN 9062243673 Prijs ƒ39 90

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen