Ad Valvas 1995-1996 - pagina 564

AD VALVAS 9 MEI 1996

PAGINA 10

Spellingkatern Wat verandert er aan de spelling? Er veranderen niet veel woordbeelden, en de veranderingen zijn niet erg ingrijpend. We gaan niet ginekploog, sjampion of sjokola schrijven. Toch levert de spellingwijziging van 1995 een flink aantal nieuwe spellingen op. U vindt alle veranderingen in deze bijlage opgesomd.

'

De nieuwe spellingregels worden op 1 augustus 1996 ingevoerd. Overheidsorganisaties, en ook onderwijsinstellingen als de VU, zijn dan verplicht de nieuwe schrijfwijze van het Nederlands te gebruiken. Het onderwijs heeft nu al te maken met de nieuwe spelüng: sinds 1 januari 1996 gebruiken de educatieve uitgeverijen in alle nieuwe boeken de nieuwe spellingregels. Ook gewijzigde herdrukken zullen vrijwel altijd aan de nieuwe schrijfwijze worden aangepast. Kortom, de wijzigingen hebben gevolgen voor alle pubhcaties die vanaf augustus 1996 verschijnen - hoe marginaal die gevolgen in sommige gevallen ook zijn. Wat zijn de nieuwe regels nu precies, en wat zijn de uitzonderingen? Het gaat om zes hoofdveranderingen. Die zes zetten we op deze pagina's stuk voor stuk uiteen. Zodat u op 1 augustus weet wat u te doen staat.

Waar komt de spellingwijziging op neer? Een kort overzicht ƒ De 'toegelaten spelling' verdwijnt Vroeger mocht u aktie schrijven, al had actie de voorkeur. Voortaan mag u alleen actie schrijven. De toegelaten spelling (ook wel de nakeurspelling genoemd) verdwijnt praktisch helemaal. Slechts in een handjevol gevallen is het juist de toegelaten spelling die we voortaan als enige spelling hanteren (product komt in de plaats van produkt). 2

De regels voor de tussenklank -n veranderen Op school zijn velerrgekweld met het verschil tussen bessesap en bessenjenever Aan die kwelling komt een eind. In de regel schrijft u een tussen-« als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamWoord is dat uitsluitend een meervoud heeft op -(e)n. Dus: hondenweer, krantenbericht. Als er ook een meervoud is op -s, schrijft u geen tussenn: geboorteoverschot.

3 De regels voor de tussenklank -s- veranderen (een klein beetje) De hoofdregel blijft hetzelfde: schrijf een tussenklank -s- als u die hoort. Dus: koksmuts. Als u niet zeker weet of de -s- wordt uigesproken, zijn beide spellingen goed. Naast voorkeursbehandeling staat voorkeurbehandeling. U kunt het haast niet meer fout doen. 4

Het koppelteken krijgt een duidelijker taak Soms plaatste u al een koppelteken in een samengesteld woord als dat voor de leesbaarheid wenselijk was (gala-avond). Voortaan doet u dat altijd: zee-eend, auto-ongeluk. Bovendien plaatst u voortaan het koppelteken niet alleen meer in Noord-Holland, maar ook in het afgeleide Noord-Hollands.

5 Accenttekens verliezen terrein U schreef etalage al zonder accent aigu op de e. Dat accent verdwijnt nu ook van vrouwelijke vormen als logee (dat wordt logee).

Taalcentrum-VU Eric Tiggeler Rob Doeve

6

De vervoeging van Engelse werkwoorden wordt geregeld U behandelt 'Engelse' werkwoorden in het Nederlands zo veel mogelijk alsof het Nederlandse werkwoorden zijn: ik faxte, zij scoorde. Daarnaast: hij savede.

De voorkeurspelling wordt de enige spelling

Voorkeurspelling

Konsekwent wordt consequent Het Nederlands telt duizenden bastaardwoorden: woorden die ontleend zijn aan een andere taal. De spelling daarvan was tot nu toe niet altijd eenduidig vastgelegd. Schrijvers aarzelden daardoor vaak tussen c of k: konsekwent of consequent, candidaat of kandidaat, project of projekt. Hetzelfde gold voor bijvoorbeeld ks of z (seks of sex), th of t (posthuutn of postuum), ou of oe (tournee of toemee).

De oude regel Volgens de oude spelhngregels mochten zo'n 12.000 bastaardwoorden op twee manieren worden geschreven. Het Groene Boekje, de officiële woordenlijst van de Nederlandse taal, maakte onderscheid tussen voorkeurspelling en toegelaten spelling. U mocht zowel consequent schrijven als konsekwent, zowel kandidaat als candidaat, en zowel exemplaar als éksemplaar.

De nieuwe situatie De situatie is nu overzichtelijker geworden: volgens de nieuwe regels is er nog maar één officiële spelling. Daarbij is in vrijwel alle gevallen gekozen voor de oude voorkeurspelling; dat is nu de nieuwe norm. Het wordt dus: Toegelaten

1954

aktie apoteek éksemplaar konsekwent kwasi vacantie

Voorkeur

Alle 39 uitzonderingen

1954

actie apotheek exemplaar consequent quasi vakantie

Nieuw 1996 actie apotheek exemplaar consequent quasi vakantie

Uitzonderingen Er zijn een aantal woorden die vanaf nu niet worden geschreven volgens de voorkeurspelling, maar volgens de toegelaten spelling. Sommige woorden in de 'oude' voorkeurspelling werden bijvoorbeeld inconsequent gespeld: in een samenstelling (bijvoorbeeld fotocopie) weken ze af van de niet-samengestelde vorm (bijvoorbeeld kopie). Die tegenstrijdigheden zijn opgeheven: het is kopie en fotokopie. Ook zijn niet-geaccepteerde voorkeurspellingen (zoals croquet en propaedeuse) vervangen door de gangbare vorm, kroket en propedeuse. Hiernaast staan de 39 uitzonderingen die vanaf nu niet volgens de 'oude' voorkeurspelling, maar volgens de toegelaten spelling worden geschreven.

antikrist catheter croquet dioxyde elektrokuteren elektrokutie emfaze fotocopie fotocopieren harmonika insekt komplot komplotteren korpus kwaker lambrizeren lairibrizering macrocosmos mediaevist microcosmos oxydatie ojQ'de oxyderen prae praeses prakkizeren praktizeren predikatief produkt produktie produktief produkt ivi t e i t propaedeuse propaedeut i s ch publikatie quantum vredestractaat vulcanisatie vulcaniseren

1954

Spelling

J%|*i-:^i 1996

antichrist katheter kroket dioxide elektrocuteren elektrocutie emfase fotokopie fotokopieren harmonica insect complot complotteren corpus quaker lambriseren lambrisering macrokosmos mediëvist microkosmos oxidatie oxide oxideren pre preses prakkiseren praktiseren predicatief product productie productief productiviteit propedeuse propedeutisch publicatie kwantum vrede straktaat vulkanisatie vulkaniseren

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen