Ad Valvas 1995-1996 - pagina 299

AD VALVAS 1 1 JANUARI 1596

PAGINA »*

Gaatjes, erosie en angst: de tandarts Caroline Buddingh'

B

ang voor de tandarts, wie is dat niet? Psycho­sociale factoren spelen een rol, maar tandartsen zijn ook vaak zelf debet aan de­angst­ voor­de­tandarts; vroeger door te boren zonder verdoving, maar nu nog steeds door de vertrouwensrelatie te verbreken. "Vaak is de afspraak dat, als de patiënt pijn heeft, hij zijn wijs­ vinger opsteekt. Er zijn nog steeds tandartsen die dan zeggen: 'Even doorzetten, we zijn zo klaar.' Een aan­ tal van deze patiënten komt dus niet meer terug." Angst voor de tandarts komt nog steeds op grote schaal voor, vertelt dr A. de Jongh, tandarts èn psycholoog en onlangs gepromoveerd op een onderzoek naar het verschijnsel. Bijna een miljoen mensen lijdt aan ernstige vormen van tandartsangst. "Er zijn natuurlijk wel verschillen. De meeste mensen weten hun angst goed te onderdrukken en gaan, hoewel ze het niet leuk vinden, wel naar de halfjaar­ lijkse controle. De meeste tandartsen houden er ook rekening mee en weten deze patiënten goed op te vangen. Maar er zijn ook mensen waarbij de angst veel dieper zit en die hun angst­ gevoelens nauwelijks kunnen onder­ drukken. Daarnaast zijn er patiënten, in Nederland zo'n achthonderddui­ zend, die al vele jaren, soms meer dan

Zodra de bus vroeger het schoolplein opreed, brak de kinderen het zweet uit: de tandarts. Er is veel veranderd sindsdien. Het bezoek aan de tandarts werd minder pijnlijk en ook de opleiding tot tandarts is gemoderniseerd. De student leert nu vooral op welke wijze het gebit zoveel mogelijk in de oude staat kan blijven. Het onderzoek heeft de laatste tijd veel vooruitgang geboekt: speekselgebrek en angst voor de tandarts kunnen beter worden behandeld. twintig jaar, niet bij de tandarts zijn geweest, omdat ze een vervelende ervaring hebben gehad. De problemen in hun mond hopen zich op. De angst voor de tandarts wordt bij deze men­ sen steeds groter, aangezien ze ook wel weten dat er steeds grotere ingre­ pen moeten plaatsvinden."

Rampenscenario's Deze 'zware' gevallen komen uitein­ delijk dus bij de speciale angsttandarts terecht. Voordat deze patiënten tand­ heelkimdige handelingen ondergaan, wordt achterhaald hoe hun angst is ontstaan. "Door hier aandacht aan te besteden, merk je al dat veel patiënten een stuk rustiger worden. In het geval van een nare ervaring met een tan­ darts probeer ik te laten inzien dat de tandarts niet bewust pijn heeft gedaan

Al na vijf seconden kan ccis ï^utten slaan in tandglazuur

en dat ik er nog meer rekening mee zal houden, door extreem goed te ver­ doven. Ik probeer ook samen met de patiënt te achterhalen wat hij zelf aan zijn angst kan doen. Ik heb hiervoor allerlei technieken, variërend van hyp­ nose tot ontspanningsoefeningen." In zijn dissertatie heeft De Jongh onderzocht hoe patiënten die allerlei rampenscenario's hebben bedacht, het beste kunnen worden behandeld. "Deze mensen piekeren zich suf. Ze weten zeker dat hun getrokken kies in hun keelgat blijft steken of dat de punt van de injectienaald in het bot zal afbreken, of dat de tong zover ver­ doofd zal worden dat ze niet meer kunnen slikken. Wij zijn tot de con­ clusie gekomen dat deze rampgedach­ ten niet moeten worden onderdrukt, want dan komen de angsten alleen

Foto's Arcl.ioi >/aii iXiieüVv Aiiiciongen

maar in verergerde mate terug, maar dat de patiënt het absurde van zijn verwachtingen moet gaan inzien. De irrationele gedachte moet worden ont­ kracht. Dat heeft veel positievere gevolgen voor de langere termijn." Welke technieken worden toegepast om de angstpatiënt rustig te krijgen, verschilt per angsttandarts. "In het ene centrum worden technieken zoals hypnose toegepast en in het andere centrum krijgen patiënten gelijk een narcose. Terwijl nu niet duidelijk is of de aard van de problemen ook een specifieke behandeling vereist. Momenteel wordt hier biimen Acta onderzoek naar gedaan. Onze ver­ wachtingen zijn dat deze uitkomsten van groot belang zullen zijn voor de behandeling van angstige patiënten."

Geld Het grote probleem rond de angst­ patiënten, is het geld. "Als je voor één gaatje vullen een uur moet uittrekken, dan kan dat natuurlijk niet uit als je daar vijfentwintig gulden voor knjgt. Een gemiddelde tandarts zal dus ook niet veel tijd kunnen besteden aan de angstgevoelens." Een andere reden dat angstige patiën­ ten niet populair zijn onder tandart­ sen, is dat angst geen uitdaging is. "Tandartsen beschikken tegenwoordig over de meest geavanceerde technie­ ken. Inmiddels kan er ontzettend veel

gebouwd^gerestaureerd en aange­ maakt worden in de mond. Ja, binnen dat spectrum valt de angstproblema­ tiek toch in het niets." Het aantal angstpatiënten zal volgens De Jongh in de toekomst dalen. "Mensen die van nature angstig zijn en overal tegenop zien, zullen er wel blijven, maar de tandarts­van­nu houdt meer rekening met de gevoe­ lens van de patiënt. Bovendien wor­ den patiënten steeds mondiger en zul­ len onaangename behandelingen niet zomaar geaccepteerd worden. Wat ook een rol speelt, is dat tandbederf minder voorkomt, waardoor er min­ der reden is om bang te zijn voor de tandarts." Biimen de tandheelkunde is er sinds een aantal jaren meer belangstelling voor angstpatiënten. "In Nederland zijn we de enige faculteit die hier aan­ dacht aan besteedt en ook internatio­ naal gezien blijken we vooruit te lopen op dit gebied." Maar of de toekomsti­ ge tandarts er ook daadwerkelijk bij stilstaat dat er patiënten in de stoel kunnen komen die een behandeling echt niet zien zitten, is nog maar de vraag: "Ik hoor wel eens studenten praten 'Dat gezeik ook altijd; ze moe­ ten niet zo moeilijk doen' en dan vraag ik me toch af hoe ver we zijn op dit gebied."

Het speeksel van anorexiapatiënten heeft een te hoge zuurgraad. En dat tast de tanden aan

Droge en zure mond funest voor tanden

S

peeksel. Slik even en je voelt dat het er is. Het heeft een belangrij­ ke functie. Wegrottende tanden of ontstekingen kunnen door speeksel­ gerelateerde mondproblemen ont­ staan. Speekseldeskundige prof dr A. van Nieuw Amerongen: "Een veran­ derd eet­ en drinkpatroon en betere mondhygiëne blijken de belangrijkste veroorzakers van tanderosie te zijn." "Kijk maar eens naar deze dia. Deze jongen heeft een aantal jaren elke dag meer dan een liter cola gedronken. Zie wat er is gebeurd. Hij heeft nog nauwelijks tanden over." Het is wei­ nig opwekkend wat Van Nieuw Amerongen laat zien. Jonge mensen, waarvan tanden en kiezen vrijwel helemaal zijn geërodeerd, vanwege hun eet­ en drinkpatroon. Dat patroon hoeft niet eens alleen maar uit zoetigheid te bestaan. "Het komt zelfs heel vaak voor dat, bij mensen die een gezond leven leiden, tandero­ sie optreedt. Dieetzuren blijken dan de grote boosdoeners te zijn. Vegetariërs bijvoorbeeld, kunnen een heel eenzijdig en zuur voedingspa­ troon hebben, waardoor het gebit wordt aangetast. En zie deze foto van een jongetje van elf die zijn hele leven alleen maar vruchtensappen heeft gedronken. De bovenkant van zijn kiezen zijn helemaal aangevreten door het zuur." Vervolgens laat de speek­ seldeskundige nog een dia zien van een anorexia nervosapatiënt zien; een gebit met kleine, spitse tanden. "Deze patiënten hebben een lage pH­waarde

in de mond." Tanderosie lijkt een relatief nieuw fenomeen te zijn binnen tandheelkun­ de. Een aantal jaren geleden zagen tandartsen zich voor het probleem gesteld dat tanden en kiezen van patiënten zwakke plekken vertoonden. Dat het speeksel daarbij een rol zou spelen, was niet bekend. Inmiddels wordt binnen de vakgroep orale bio­ chemie van Acta, de gezamenlijke tandheelkundefaculteit van de vu en de UVA, veel onderzoek gedaan naar het belang van speeksel voor de mondgezondheid. Van Nieuw Amerongen ziet het als zijn taak om tandartsen en hygiënisten op de hoogte te brengen van de ont­ wikkehngen. "Hoewel er in elke tan­ dartspraktijk patiënten zijn met dit soort klachten, zal niet bij iedereen tanderosie optreden. Je moet er op een bepaalde manier wel gevoelig voor zijn. Maar hoe eerder het bij een patiënt wordt gesignaleerd, des te sneller kan worden onderzocht wat de oorzaak is, want die kan in de meeste gevallen wel worden weggenomen."

Speeksel­spreekuur Uit onderzoek is inmiddels gebleken dat tanderosie vaak wordt veroorzaakt door een verkeerd voedingspatroon. "Daarom moeten patiënten die bij ons op het speeksel­spreekuur komen, zeven dagen een voedingsboekje bij­ houden. Nadat we de zuurgraad en de speekselsnelheid van de patiënt heb­ ben vastgesteld, kunnen we kijken of

een verandering in het eet­ en drink­ gedrag al voldoende is." De speekseldeskundige legt uit dat tanderosie ontstaat als de zuurgraad in de mond constant te hoog is, en de patiënten te weinig speeksel in de mond hebben, dat bovendien weinig bufferenwerking vertoont. "Op het moment dat er voedsel of drank in de mond komt, beschermt het speeksel het gebit als het ware tegen de zuur­ aanvallen. Bij de meeste mensen doet het speeksel dit werk.

M

aar sommige mensen hebben te weinig speeksel. Soms blijkt hun speeksel een hele slechte bufferende werking te hebben, waardoor de pH in de mond meteen daalt als er iets zuurs of zoets is gege­ ten. Want ook suiker wordt via bacte­ riën omgezet m een zuur. Als een patiënt dit weet, dan kan hij er zelf rekening meehouden door de zuur­ graad stabiel te houden en kunnen we bovendien kijken in hoeverre we via middelen meer speeksel in de mond kunnen krijgen." Volgens Van Nieuw Amerongen komt tanderosie nu meer voor, dan vroeger. Maar dat kan ook makkelijk worden verklaard: "Tot m de jaren zeventig werden bij veel patiënten tanden en kiezen getrokken en nu wordt alles zoveel mogelijk bewaard. Problemen die vroeger dus niet eens de kans kre­ gen om zich te manifesteren, kunnen dat nu dus wel. Bovendien hebben mensen nu sowieso minder gaatjes.

omdat er sprake is van een betere mondhygiëne en door het gebruik van gefluorideerde tandpasta's. Nu de tanden mooi schoon blijven, zien we dat tanden ook chemisch kimnen oplossen." "Een andere reden is dat het voe­ dingspatroon is veranderd. Er worden meer koolzuurhoudende dranken gedronken en aan de andere kant van de gezondheidslijn zijn er meer vege­ tariërs en mensen die heel bewust, maar vooral zure, produkten eten. Dit betekent dat de tandarts van nu, zich met meer zaken dan alleen caries moet bezighouden."

Droge mond Waar volgens Van Nieuw Amerongen nog meer onderzoek naar gedaan moet worden, is speekselgebrek. "Het speeksel in de mond neemt vaak af door bepaald medicijngebruik. Dat kan het centrale zenuwstelsel verdo­ ven of uitschakelen, maar dus ook het zenuwstelsel dat naar de speekselklie­ ren gaat. Maar ook stress en spanning kunnen het zenuwsysteem blokkeren. En door bestraling van hoofd/halstu­ moren zijn bij die patiënten ook de speekselklieren aangetast. Dit kan hele ernstige vormen aannemen. Stel je maar eens voor dat je continu een droge mond hebt. Dat is echt heel vervelend, afgezien van het feit dat er allerlei ontstekingen ontstaan. Dit probleem kan vaak worden opgelost door de klieren van deze patiënten te prikkelen, waardoor deze weer speek­

sel afgeven." "Bij patiënten waar de speekselklieren niet meer functioneren, kunnen speekselvervangende middelen een uitkomst bieden. Binnenkort gaat iemand birmen onze vakgroep promo­ veren op de uitvinding van een nieuw speekselvervangend middel, dat ten opzichte van de andere twee bestaan­ de, effectiever is en langduriger werkt. Het probleem waar we ons nu echter voor gesteld zien is hoe het weefsel in de mond beschermd kan worden bij patiënten die dus nauwelijks speeksel hebben. Speeksel bevochtigt namelijk niet alleen, het beschermt ook wel degelijk. We zijn nu aan het onder­ zoeken welke beschermende factoren zo'n speekselvervangend middel moet bevatten." De speekseldeskundige laat nog meer dia's zien, van monden met allerlei ontstekingen en tanden die half zijn vergaan. "Dat vind ik toch wel het mooie aan mijn vak: mensen die we een aantal jaren geleden niet eens konden uitleggen wat er met hun gebit of mond gebeurde en die we nu een scala aan oplossingen kunnen aanreiken. En die zullen de komende jaren alleen nog maar verfijnd wor­ den." Het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) houdt komende zaterdag 13 januan een open dag Tijdens de open dag zal bezoekers duidelijk worden gemaakt welke behandelingsmogelijkheden kunnen worden geboden

.(

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen