Ad Valvas 1995-1996 - pagina 653

PAGINA 1 1

AD VALVAS 20 JUNI 1996

'Overheid durft keuze voor milieu niet aan' Rapport IvM pessimistisch over toekomst milieu in Nederland Het is een misverstand dat een groeiende economie altijd ten koste moet gaan van liet milieu en vice versa, vindt professor Verbruggen van het instituut voor milieuvraagstukken (IvM). Met vijf collega's schreef hij dit jaar voor het ministerie van VROM een rapport waarin de toekomst van een duurzaam Nederland in vier scenario's wordt opgetekend. Een rapport dat niet zonder gevolgen bleef. Peter Boerman

Het is vijf voor twaalf voor het milieu in Nederland. Bij veel politieke beslis­ singen krijgt de economische groei prioriteit boven het milieu, omdat het kabinet nu eenmaal 'werk, werk, werk' als voornaamste doelstelling hanteert. De gevolgen voor het milieu verdwijnen al snel naar de achter­ grond. Een gevaarlijke strategie, vindt hoogleraar milieu­economie prof.dr H. Verbruggen. En bovendien een strategie die berust op een misvatting, want een goed milieubeleid kan best samengaan met economische groei. Als je maar de juiste keuzes durft te maken. "W e hebben nu een positieve ecologische handelsbalans. Dat bete­ kent dat we hier veel vieze dingen produceren ten behoeve van het bui­ tenland", vertelt Verbruggen. "Als we er in slagen de sectorstructuur van de economie te veranderen, kan de pro­ duktie die hier het milieu sterk belast zich misschien verplaatsen naar elders in de wereld waar die produktie min­ der problemen geeft. Denk aan de vermesting. Wij kunnen dan hier mis­ schien produkten maken die het milieu minder belasten. Zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van de eco­ nomie." Ruim een jaar geleden klopte het ministerie van VROM aan bij het insti­

tuut voor milieuvraagstukken, waar Verbruggen plaatsvervangend direc­ teur is, met de vraag of men het aan­ durfde te schetsen hoe de contouren van een duurzaam Nederland er uit­ zien rond het jaar 2030. Uit angst de handen te branden had het centraal planbureau de opdracht geweigerd, maar het IVM had minder schroom. Verbruggen toog met vijf collega's aan de slag en kwam twaalf maanden later

Te veel koeien, te veel mest. Dat vraagt om ingrijpen. "Maar van een boer maak je natuurlijk niet in één dag een tandarts" Bram de Hollander

met het rapport Duurzame economische ontwtkkelingsscenario 's voor Nederland m 2030 tevoorschijn. Het rapport schetst vier scenario's, van sterk tot zwak duurzaam. Bij de sterke duurzaamheid mag het milieu geen gevaar lopen. Sectoren als de chemie en de landbouw moeten vol­ gens dat scenario fors kleiner worden. Dergelijke milieubelastende bedrijfs­ takken moeten worden 'gedemoti­ veerd', de milieuvriendelijke gestimu­ leerd. Alleen investeren in milieutech­ nologie is in dit scenario onvoldoende. Bij de zwakke duurzaamheid, het andere uiterste van het spectrum, is het uitgangspunt dat de markt wel voor een oplossing zorgt voor de milieuproblemen. Het milieu krijgt dan vanzelf een prijs. De uitkomst van dit scenario is een hogere economi­

sche groei, maar ook een minder schoon milieu. Het rapport kreeg al meteen na de presentatie ­ half februari dit jaar ­ flink wat kritiek te verduren. Zo kon de milieubeweging zich niet vinden in de gehanteerde definitie van 'duur­ zaamheid', vonden allerlei natuuror­ ganisaties dat de natuur er te bekaaid vanaf kwam en klaagden enkele wetenschappers dat er wat weinig over de gebruikte instrumenten werd gezegd. Maar het koelst was de reactie in Den Haag. Vooral de conclusie van de onderzoeksgroep van Verbruggen dat, wil je het milieu een kans geven, het eigenlijk onontkoombaar is om aan structuurpolitiek te doen, viel ver­ keerd bij het kabinet. "Structuurpoli­ tiek is not done", aldus Verbruggen. "De overheid wil zich zo min mogelijk

direct mengen in de economie. Men wil alleen een 'generiek' beleid, een beleid dat de voorwaarden schept voor alle sectoren. Of zoals Kok pas nog zei: 'De politicus moet niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten.' Dat betekent dus dat milieuvriendelij­ ke technologie wel kan worden gesti­ muleerd, maar de sectorstructuur onaangetast blijft. En dat is juist waar veel resultaat kan worden bereikt." Verbruggen bestrijdt dat je alleen op Nederlands niveau nooit tot resultaat kunt komen en dat je altijd afliankelijk bent van de landen om je heen. "Dat hangt nogal van de specifieke situatie af. Het broeikaseffect is inderdaad iets wat je in Nederland alleen niet kunt verhinderen, maar de vermesting wel. Daarom geven we in het rapport ook aan welke sectoren, ondanks hoopge­

vende technologische ontwikkelingen, toch moeten krimpen, zodat de balans evenwichtiger wordt. Al is het wel iets moeilijker om de sectoren aan te geven waar we het dan economisch gezien van moeten hebben." Het rapport van het ivM was met name bedoeld om de discussie te star­ ten, aldus mede­auteur drs R. Del­ link. "Ih die opzet zijn we wel geslaagd", voegt hi) er besmuikt aan toe. Maar of er naar de adviezen zal worden geluisterd, weet ook hij niet. Begin volgend jaar moet in de Kamer een notitie liggen waarin wordt aange­ geven hoe het nu verder moet met de spanning tussen milieu en economie. Verbruggen geeft echter toe wat scep­ tisch te zijn over de te verwachten inhoud van die notitie. "Erg optimis­ tisch ben ik inderdaad niet. Al heeft het verleden laten zien dat als de pro­ blemen echt manifest worden, zoals bij het vee, de mest, de haring en de ruimte, er ook wel iets kan worden gedaan. Maar het punt blijft nu een­ maal dat de positie van het milieube­ leid in dit paarse kabinet zwak is." Maar valt het het kabinet wel te ver­ wijten dat ze niet te veel boeren met hun tractor op de snelweg willen zien? "Ik onderken het sociaal drama van de boer wel. Van een boer maak je natuurlijk niet in één dag een tan­ darts. Maar de hele economie draait ook op het vermogen je te kunnen aanpassen. Als de boer zich richt op milieuvriendelijke produktie, kan hij zijn nadeel ook weten om te draaien in een voordeel. Een voorbeeld: de tomaten, een ontzettend milieubelas­ tende industrie. De laatste jaren heeft Nederland tomaten in bulk geprodu­ ceerd, maar nu wil geen consument die kunstmatige waterbollen meer. Door te upgraden kan diezelfde boer er wel in slagen te overleven. En doet hij dat niet, dan zie ik inderdaad wei­ nig toekomst voor zo'n boer." Een beter milieu begint dan ook niet bij jezelf, vindt Verbruggen, maar bij de overheid. Die moet ingrijpen en milieugoederen op de markt een prijs laten krijgen. Volgens het principe: wil je het milieu belasten boven een bepaalde norm, dan zul je daar ook voor moeten betalen. "Doet de over­ heid dat niet, dan zal de traditionele economische groei altijd ten koste gaan van het milieu." Op de stoel van de politicus wil Ver­ bruggen niet gaan zitten. De afweging tussen milieu en economie moet maar in het kabinet en in de Kamer worden gemaakt. Een waarschuwende toon kan hem echter niet worden ontzegd. "Wij zijn een van de vele roependen in de woestijn. Maar als er ooit een massa aan roependen komt, zullen ze er niet meer onderuit kunnen naar ons te luisteren."

Als ik het voor het zeggen had... Een nationale Luierdag Wat zou er gebeuren als economiestudent Joop Hopster het voor het zeggen had. Dan komt er een dag die al door de aan luiheid ten onder gegane Nederlandse Bond tegen het Arbeidsethos werd bepleit: de nationale luierdag. In de serie 'de estafette'. Joop Hopster

Na het lezen van de titel is waarschijnlijk toch al gauw zo'n slordige negentig procent van de lezers afgehaakt. En terecht. Zou ik ook doen. "Hoe origineel!", zult u wellicht denken. "Een stukje van een student (het luiervolk bij uitstek) over luieren. Die studenten staan duidelijk met beide benen op de grond die realiteit heet! Zal dit soort mensen ooit het eten uit de maatschap­ pelijke ruif kunnen verruilen voor het trekken van de dito kar?" Goed, laat dit een retorische vraag blijven en ik mijn stukje vervolgen, ook al is 't slechts voor die anderhalve man en die

spreekwoordelijke paardekop die nu nog door­ leest. Nationale luierdag zou moeten vallen op de eer­ ste echte lentedag van het jaar en zou een natio­ nale feestdag moeten zijn zonder grootse georga­ niseerde festijnen, gewoon een vrije dag zonder veel rompslomp of trammelant. Luierdag zou bijvoorbeeld kunnen staan voor Lente Uitgebro­ ken In volle glorie, of Lente Uitgebarsten In Eerste Razendlenteachtigedag. Maar dat is van latere zorg. De avond tevoren zou deze dag aangekondigd worden door Joop van Zijl op het acht­uurjoumaal. "En dan nu kort binnenlands nieuws: Morgen is het weer zover, de traditionele luier­ dag is daar!", waarna Erwin RroU op de hem zo typerende manier, met handen en voeten, af en toe verlekkerd de handen wrijvend, uit zou leg­ gen waarom juist de volgende dag significant lenteachtiger zou worden dan alle voorgaande dat jaar. Dan zou hij er statistieken van voor­ gaande jaren bijhalen, met eventueel een correc­ tiefactor voor het broeikaseffect, en uitleggen of dit al dan niet een betere luierdag is dan vorig jaar, of­ie eerder dan wel later viel etcetera.

De voordelen van zo'n dag lijken me obvieus: gans neerlandsch volk is even weg uit de beslom­ meringen van alledag en heeft tijd voor andere dingen. Stress verdwijnt als tropisch regenwoud uit het Amazonegebied. Huwelijken worden gered doordat mensen weer eens tijd hebben om met elkaar te praten. Ontwrichte huishoudens veranderen weer in harmonieuze gezinnen, door­ dat ouders eindelijk hun koters weer eens een dagje mee uit kunnen nemen naar de Linnaeus­ hof (in Bennebroek, De Grootste Speeltuin Van Europa), of ouderwets gezellig gaan barbecuen met de buren. En dan heb ik het nog niet eens over al die eenzame bejaarden, opeen gepropt in tehuizen, die eindelijk weer eens wat bezoek ontvangen. Hebben ze toch nog een genoeglijke oude dag. Bovendien zorgt zo'n dag voor een verbetering van de algehele sfeer, doordat mensen weer opgeladen zijn, weer een stootje kunnen hebben, en goedgeluimd met verdubbelde inzet de vol­ gende dag weer aan de slag gaan. Dus ook in economisch opzicht zou zo'n dag doden in de zeik zetten.

De Estafette

Wellicht zou een pessimistischer ingesteld iemand dit alles anders inschatten: Huwelijken gaan kapot omdat mensen uitgepraat zijn, wat pas pijnlijk duidelijk wordt op een dag als deze, wanneer men weer tijd voor elkaar heeft. Ouders die dachten leuk­een­dagje­uit­naar­de­Linna­ eushof te gaan, raken kinderen kwijt, schieten in de stress, worden chagrijnig, kinderen beginnen te huilen en ga zo maar door. Het gezellig­bar­ becuen­met­de­buren wordt grondig verpest door de barbecue­hatende buurman, afgezien nog van de door het kroost opgelopen derde­ graads verbrandingen. Bejaarden zouden bij het binnenkomen van bezoek spontaan van levens­ vreugde overlijden, zodat een groot deel van de bejaardentehuizen gesloten kan worden. De vergrijzing wordt aldus jaarlijks een halt toe­ geroepen en de kosten van onze verzorgingsstaat zullen afnemen. Zo bUjkt dat ook de pessimis­ tisch ingestelde medelander het met me eens zal zijn dat een nationale luierdag de moeite van het overwegen waard is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen