Ad Valvas 1995-1996 - pagina 334

AD VALVAS 25 JANUARI 1996

PAGINA 8

Z o e t w a t e r st< Hydrologen voorspellen tekort aan gn Zoet water dreigt schaars te worden. Dat betekent voor de hydrologen aan de vu meer werk. Komend voorjaar verruilt prof. dr Co de Vries zijn bijzondere leerstoel voor een gewoon hoogleraarschap. De hydroloog en zijn promovendi over uitputting van grondwaterbekkens, de prijs van graanproduktie in de woestijn en 'het dragen' van zoet water uit de zee.

^üliiiia kan straks eigen foedsel lll^i* IIIC^^I l#l wUUw^i wil Grondwater opsporen, in kaart brengen en kijken hoeveel er kan worden onttrokken, is de belangrijkste taak van hydroloog prof.dr Co de Vries. In droge gebieden wordt dat steeds belangrijker. "Het is een hardnekkig misverstand dat als er ergens water in de grond zit, er wel een onuitputtelijke ader zal lopen." Martine Zuidweg

Een oorspronkelijke bewoner van de Kalahari-woestijn in Botswana zuigt water uit voclitig zand van de woestijn in, min of meer zoals planten dat ook doen. Het water wordt in een struisvogelei bewaard. Deze methode vereist niet alleen deskundigheid, maar ook een enorme zuigkracht Bron: Testament to the Bushman van L. van der Post J. Taylor

Hij ontvangt telefoontjes en brieven van mensen die zich de waterschaarste in sommige werelddelen aantrekken. Waarom geen pijpleiding aangelegd om het winterse overschot uit de Maas en de Waal naar de Sahara te transporteren? Waarom geen haast gemaakt met het vervoeren van ijsschotsen naar Afrika? Op zulke momenten schudt de aardwetenschapper glimlachend zijn hoofd. "Het transporteren van water via een pijpleiding over een afstand van zo'n vijfduizend kilometer naar de Sahara kost al gauw vijf gulden per kubieke meter. Als je dat omzet in de hoeveelheid water die je nodig hebt om bijvoorbeeld graan te verbouwen, kost je dat ongeveer vijftigduizend gulden per hectare. Nog afgezien van de kosten die de gigantische opslagruimte zou vereisen. Dus dat is volstrekt onhaalbaar." Mondiaal gezien is er genoeg water op aarde. De buitenste vijf kilometer van de aardbol bestaat voor 65 procent uit water. Het meeste is vanwege het zoutgehalte echter niet bruikbaar. Slechts 2,6 procent van de totale hoeveelheid water is zoet. Verreweg het grootste deel van dit zoete water is vastgelegd in gletsjers en poolkappen. Niet meer dan 0,6 procent van het totale wateraanbod is zoet èn vloeibaar. "^ In theorie zouden we volgens De Vries ons totale watergebruik nog kurmen verdubbelen. Maar in de woestijn en de steppegebieden valt er weinig te verdubbelen. Ongeveer de helft van de aarde bestaat uit droge gebieden. Vanouds was daar geen tekort aan water, omdat vrijwel niemand er ging wonen. Maar als gevolg van de

bevolkingstoename en moderne technieken verbouwen boeren in landen als Libië, Saoedi-Arabië en Egypte vandaag de dag graan in hun woestijn. Er valt nauwelijks een druppel regen, waardoor ze zijn aangewezen op een grondwaterbekken dat zich onder de Sahara bevindt en dat zijn wortels heeft in de laatste ijstijd. Dat water is twmtig- tot dertigduizend jaar oud.

Leegpompen Libië bijvoorbeeld onttrekt drie kubieke kilometer per jaar aan dit bekken om graan te laten groeien. "Naar de huidige berekenmgen kunnen ze daar nog zo'n veertig jaar mee doorgaan. Maar dan zit het grondwater te diep en als je dieper dan honderd meter moet pompen, wordt het zo ontzettend duur, dan is het niet meer lucratief om dat voor de landbouw te gebruiken." De Vries verwacht dat in SaoediArabië, waar nog meer water wordt onttrokken uit een kleiner deel van hetzelfde bekken, de voorraad fossiel water eerder op zal zijn. "Ze zijn het bekken aan het leegpompen, met grote snelheid. Die fossiele voorraden raken gewoon op." Hoewel in de steppe ten minste nog regen valt, wordt volgens De Vries ook daar het grondwater te greüg opgepompt. Hij is betrokken bij een onderzoek van Chinese wetenschappers naar het watergebruik van boeren ten zuiden van Peking. "Het grondwater is daar al honderd meter gezakt. Ze zitten dus eigenlijk al aan de grens." Dat geldt volgens de hydroloog ook voor andere steppegebieden, waaronder de oude prairies van de Verenigde Staten en het zuiden van Rusland. Het grondwater wordt er zo snel opgepompt voor de landbouw dat

de regen geen tijd krijgt de voorraad aan te vullen. Niet extreme dorst, maar voedseltekort is het probleem dat erop volgt. "Uitputting van grondwatervoorraden gebeurt wereldwijd, maar het zijn vooral de graan- en rijstproduktiegebieden die in de problemen komen. ïn de droge steppegebieden zijn de boeren erg afhankelijk van het grondwater. China zit straks met het probleem dat het z'n eigen voedsel niet meer kan produceren. En wat zal er gebeuren als China er niet in slaagt om het voedseltekort op te lossen? Ze zullen toch ergens htin voedsel vandaan moeten halen." De Chinezen zijn op dit moment bezig nieuwe landbouwgebieden aan te leggen rondom de Gele Rivier. Ook vinden er proeven plaats met gewassen die minder water gebruiken. Het laatste kan al een grote stap vooruit zijn. Dat bewijst het onderzoek van onderzoeksassistent Ben Gouweleeuw naar Castilla-La Mancha, een gebied van vijfduizend vierkante kilometer in het midden van Spanje. Om meer welvaart te brengen in de relatief arme streek stapten de boeren begin jaren zeventig met overheidssubsidie over op andere gewassen. Verbouwden ze voorheen vooral olijven en wijn, sindsdien groeide er in het gebied hoofdzakelijk groen blad, waaronder sla, en ftuit, met name meloenen.

Minder regen Die gewassen brachten inderdaad meer geld in het laatje, maar kostten ook veel meer water. Begm jaren tachtig kwamen rivieren en meren in het nabij gelegen natuurgebied, zoals de Lacunas de Ruidera, vrijwel droog te staan. Gouweleeuw: "Het grondwaterreservoir onder de streek werd op zo'n grote schaal gebruikt voor irrigatie dat de grondwaterstand snel kelderde. Nog geen tien jaar later was het grondwater al tien tot vijfentwintig meter gezakt." Volgens de bevindingen van Gouweleeuw is de verdroging in eerste instantie het gevolg van de verandering van het landgebruik. "Het feit dat er de laatste jaren minder regen valt in Spanje heeft de problemen ver-

'Droogte in Nederland is onzin Nederland behoort tot de 'waterarmste landen ter wereld'. Die noodkreet liet de Rotterdamse hoogleraar en directeur van Rijkswaterstaat in Zeeland, prof.dr H. Saeijs, het afgelopen jaar regelmatig horen, vu-hydroloog J. De Vries vindt het nogal overdreven. De komende eeuw zullen landen met een flinke watervoorraad alle politieke macht naar zich toe trekken en staan ons internationale conflicten over water te wachten. Om oorlogen te vermijden, dienen op wereldschaal afspraken te worden gemaakt over de verdeling van het water. Deze uitspraken brachten de Rotterdamse hoogleraar prof dr H. Saeijs het afgelopen jaar regelmatig in de schijnwerpers. Zelfs Nederland, met zijn terugkerende overstromingen van Maas en Waal, zou volgens de

Rijkswaterstaat-directeur de dans niet ontspringen. Integendeel: Nederland behoort tot de waterarmste landen ter wereld en is in die zin vergelijkbaar met een land als Kenya. Inderdaad regent het in Nederland niet zoveel als vaak wordt gedacht, reageert hydroloog De Vries. De gemiddelde jaarlijkse neerslag bedraagt 775 millimeter, wereldwijd gezien een gemiddeld cijfer. Een groot deel van de regen verdampt, waardoor ongeveer eenderde overblijft om de grondwatervoorraad aan te vullen en

te gebruiken voor drinkwater, industrie en irrigatie. Die beschikbare hoeveelheid komt, volgens De Vries, inderdaad overeen met die in Kenya. De Vries: "Als we ervan uitgaan dat Saeijs het heeft over de hoeveelheid regenwater die overblijft na verdamping, is Nederland wel degelijk vergelijkbaar met Kenya. Als Nederland geen rivieren zou hebben, zou de hoeveelheid water die wij tot onze beschikking hebben ongeveer gelijk zijn aan die in Kenya." "Maar," zet De Vries zijn kanttekening, "onze waterbalans stijgt nog eens met tweeduizend millimeter door het water dat jaarlijks aangevoerd wordt met onze rivieren." Niet al dat water kan gebruikt worden voor consumptie. Een deel is nodig om zout terug naar zee te spoelen en zorgt er zodoende voor dat met name het westen van Nederland niet verzilt en dus geschikt blijft voor de landbouw. Een groot deel , van het rivierwater is echter wel degelijk te

gebruiken voor consumptie. En als de nood hoog zou zijn en geïnvesteerd zou worden in onder meer opslagruimte, kurmen we volgens De Vries nog meer water van de rivieren gebruiken dan we nu al doen. "Als je alles zou kunnen gebruiken wat er wordt aangevoerd, dan is er per persoon in principe vier keer zoveel water beschikbaar." Zo somber als zijn Rotterdamse collega is De Vries dus niet. "In een gemiddeld jaar hebben we meer dan genoeg water." (MZ)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen