Ad Valvas 1995-1996 - pagina 45

R19S

m

VALVAS 7 SEPTEMBER 1995'

PAGINA'5

iommotie rond Dode-Zeerollen lijkt overtrokken n vod die ni

Gastdocent Tov over de 'vondst van eeuw'

plof.dr Emanuel Tov staat aan het hoofd van het (Éficiële team dat de Dode^erollen onderzoekt. De teksten, die sinds 1947 in verschillende grotten rond de Dode Zee zijn gevonden, hebben veel fSOt eting eéioties teweeggebracht. ïlemar Ze zouden een totaal en eei L2 uur nieuw licht op de bijbel ijden tem.t werpen en zouden om die I comr ^oden reden lange tijd verborgen zi|n gehouden. Prof. Tov, c|p tussen 3 1 augustus en 5l)ktober zes gastcolleges aan de theologische ^ u l t e i t verzorgt, vertelt over 'zijn' teksten. De commotie is wat isterdi oierdreven, vindt hij. srste relke I maxi .ief si itslui' Ier reau 20,

I f 20' >sen )or Megra

Peter Wolters - AVC/VU

Prof. E. Tov: 'Doordringen tot iets van een gemeenschappelij ke oertekst'

Selma Schepel

TWEE NKEN

1,75 XPILS

In | 9 4 7 werden in verschillende grot­ t é r i o n d de Dode Zee oude teksten ge­ vpïsden, daterend van de derde eeuw voor onze jaartelling tot eind eerste eeuw. Vijfenveertig jaar heeft een klein groepje geleerden in het geheim op deze stukken perkament en papyrus zit­ ten broeden, waardoor het woord 'Dode­Zeerollen' onder het publiek een mythische inhoud kreeg en complot­ theorieën opdoken. Sinds 1992 is het monopolie van de on­ derzoeksgroep doorbroken. En onder leiding van Emanuel Tov, hoofd van het onderzoeksteam en momenteel gastdocent bij Theologie, is het aantal geleerden dat meedoet met het onder­ zoek, inmiddels sterk uitgebreid. N u werken er mtemationaal ruim zestig wetenschappers mee. Ongeveer eender­ de van hen zit in Israël, eenderde in Europa en eenderde in de Verenigde Staten. Een gesprek met de Israëlische geleerde van de Hebreeuwse Universiteit te Jeru­ zalem verloopt gemakkelijk, omdat hij vloeiend Nederlands spreekt: tot zijn twintigste woonde Tov in Amsterdam ^ w a | r hij het Spmoza­lyceum doorliep. '?rq|n was zijn naam nog Toff. In 1961 ! Tov studeren in Jeruzalem ­ ; en Hebreeuwse bijbel ­ en na zijrfBA alleen nog Hebreeuwse Bijbel. Sii^s 1990 is hij editor-m-chief van het p i ^ k a t i e t e a m van de Dode­Zeerollen. Bijp3ode­Zeerollen moet men zich i gave boekrollen voorstellen. Het èste is overgeleverd in fi­agmenten |nippers, op een enkele mooie com­ i e rol na. De acht meter lange Jesaja­ | s bijvoorbeeld nog redelijk in tact

en wordt in Jeruzalem in TTie Shnne of the Book tentoongesteld. Alle andere teksten bestaan uit de 'puzzelstukjes' die niet voor het publiek toegankelijk zijn. Ze liggen in laden in TTie ScroUery in het Palestine Archeological of Roc­ kefellermuseum, waar een groot con­ serveringsproject aan de gang is.

Puzzel Van al dit materiaal zijn in de jaren vijf­ tig foto's gemaakt. Dat is eigenlijk het belangrijkste bezit, want de fragmenten worden er in de loop der tijd niet beter op: randjes brokkelen af, en met het blote oog kan men niet alles zien. Infra­ roodfoto's geven nog wel wat extra in­ formatie. Het gaat om ongeveer achthonderd rol­ len; een enkele dus heel, de meeste in fragmenten of snippers, soms zo klein en verdwaald dat het beeld ontstaat van een op de grond gevallen legpuzzel, waar een flink deel van de stukjes ont­ breekt en ook het deksel niet meer aan­ wezig is. Ongeveer tweehonderd rollen bevatten bijbelteksten, de overige zeshonderd hebben een andere, maar veelal ook re­ ligieuze inhoud: hymnen, gebeden, traktaten. Zij vormen de bibliotheek van een joodse sekte, in wie sommigen de Essenen zien, wat ook weer aanlei­ ding gaf en geeft tot tal van wilde spe­ culaties over een relatie tot Jezus. D e bewerking van dit tekstcorpus is een immens karwei. Elke onderzoeker be­ werkt een stukje of een paar stukjes. In Nederland wordt een deel van de niet­ bijbelse teksten vertaald door F . Garcia Martinez en A.S. van der Woude van het Qumran­instituut in Groningen. Het werk van Tov bestaat uit coördina­

tie van alle losse stukken. Hij zorgt er­ voor dat collega's teksten afmaken. Hij controleert en redigeert de vertalingen. Elk detailtje wordt tientallen keren be­ sproken. Door dit werk verouderen eer­ dere uitgaven soms snel. Omdat het geen mooie doorlopende teksten be­ treft, de onderlinge verhouding van de fragmenten soms niet bekend is en we­ tenschappers van mening kunnen ver­ schillen over halve woorden of zelfs kwart letters, vordert het onderzoek stapje voor stapje. Een facsimile­editie ­ alle foto's van teksten en snippers ­ is in 1993 door uitgeverij Brill te Leiden op de markt gebracht {The Dead Sea Scrolls on Microfiche, door E. T o v S.J. Pfann), maar een complete uitgave ervan neemt nog jaren in beslag. In de officiële sene Discoveries in the Judean Desert, die uit ongeveer dertig delen zal bestaan, zijn nu dertien delen versche­ nen.

Schandaal Vijfenveertig jaar hebben de Dode­Zee­ rollen de wetenschappelijke wereld in de ban gehouden, omdat ze niet of nau­ welijks toegankelijk waren. D e rollen worden 'de vondst van eeuw' genoemd, maar ook het 'schandaal van de eeuw'. Allerlei duistere politieke, financiële en persoonlijke redenen zorgden voor een embargo, wat het publiek tot de wildste speculaties bracht over de inhoud van de teksten: ze zouden voor de grote re­ ligies compromitterend zijn; er zou Middeleeuws­Chinees in staan; er ver­ scheen zelfs een boek dat het Vadcaan ervan beschuldigde publikatie tegen te houden uit angst dat de oorsprong van de Heilige M oederkerk een heel andere zou blijken te zijn dan men predikt.

D e waarheid is gelukkig veel interessan­ ter. Prof. Tov neemt de Hebreeuwse bijbel op en zegt: "Dit is niet de bijbel, dit is de M asoretische tekst. H e t is slechts één van de getuigen die centraal geworden is voor het jodendom en dus ook voor de religies daarna die deze tekst aanvaard hebben. Als ik in een paar woorden mijn credo mag geven: door een zekere textual coincidence is dit onze bijbel geworden. De religies waar het om gaat, vormen natuurlijk geen coïncidentie, maar op een gegeven m o ­ ment in de tijd waren er verschillende versies van de bijbel in de omloop. Er was een centrale stroming, die de tekst die wij nu de bijbel noemen, binnen de tempelkringen heeft overgeleverd."

Het begin "Sommige onderzoekers zeggen: 'de Masoretische tekst heeft gewonnen', maar dat vind ik geen prettige voorstel­ ling van zaken. In vroeger tijden was er gewoon meer variëteit in de teksten." Het belang van de Dode­Zeerollen is dat zij nu de vierde primaire getuige vormen m het onderzoek naar de wor­ tels van de bijbel. Voordat de D o d e ­ Zeerollen gevonden werden, waren er van de gecanoniseerde bijbeltekst onge­ veer zesduizend manuscripten bekend. Die waren niet ouder dan de twaalfde, dertiende eeuw en verschilden onder­ ling slechts in minieme details. Het was één 'familie' van teksten, de M asoreti­ sche genoemd omdat zij gebaseerd is op de M asora, een bepaalde joodse tra­ ditie van schrijven, vocalisatie, vers­in­ deling en accenten. Daarnaast waren uit vroegere tijden twee andere 'pnmaire getuigen' be­ kend, die op vele grote en kleine pun­

I I Fe weinig vrouwelijke analisten in hogere schalen ^ zitten te weinig vrouwen in de topschalen oor analisten. Vooral de doorstroming van rouwen naar hogere schalen blijft achter l i j die van m a n n e n . D a t blijk t uit een o n ­ Serzoek van de e m a n c i p a t i e c o m m i s s i e en iersoneelszaken. H e t college van bestuur Wa de v u vnl n u dat bekeken wordt o f v r o u ­ yen bij vacatures voorrang k unnen k rijgen. i het voorjaar van 1991 en in juni 1994 is bij i e facidteiten biologie, scheik unde en aard­ wetenschappen van tachtig analisten b e k e ­ sen in welke schalen ze zitten en hoe zich dat verhoudt tot h u n opleiding en ervaring.

Ook de aard van het dienstverband is o n ­ derzocht. D a a r u i t blijk t dat de hoogste sala­ risschalen voor analisten (de schalen acht en negen) vooral door m a n n e n bevolk t w o r ­ d e n , terwijl vrouwen veel moeilijk er naar die hogere schalen d o o r s t r o m e n . D e laatste drie jaar w a s e r i n de positie v a n v r o u w e n echter wel e e n verbetering zicht­ baar. Werk ten er in '91 n o g g e m i d d e l d twee keer zoveel vrouwen d a n m a n n e n in tijdelij­ ke dienst, in '94 bleken deze rollen o m g e ­ draaid. Inmiddels zijn m e t bijna alle analis­ ten loopbaangesprek k en gevoerd. Van de gemaakte afspraak dat personeelszak en e e n

jaar lang alle sollicitatieprocedures voor analisten z o u volgen, is echter m i n d e r t e ­ rechtgekomen. D e emancipatiecommissie maakt zich n u zorgen over het aantal v r o u ­ welijke analisten in de schalen acht en n e g e n . Sinds '91 is h u n aantal absoluut en percentueel gedaald. Ze stelt d a a r o m v o o r alle vacatures in deze schalen de k o m e n d e jaren te reserveren voor vrouwen en b o v e n ­ dien per faculteit één vrouw op persoonlijk e titel te bevorderen. D i t advies heeft het col­ lege van bestuur echter niet o v e r g e n o m e n . Wel heeft het college te k e n n e n gegeven dat personeelszaken de secretarissen van de b e ­

ten van deze M asoretische tekst en van elkaar verschillen: de Samaritaanse Pentateuch en de Septuaginta. D e on­ geveer tweehonderd bijbelse rollen die rond de Dode Zee gevonden zijn, ver­ schillen, hoewel ze alle boeken van het oude testament bevatten behalve N e h e ­ mia en Ester, weer op punten van deze drie andere bronnen. Het hoofddoel van het tekstonderzoek zoals dat nu plaatsvindt, is de waarheid te begrijpen. Tov: "Wat was er in het begin? H o e kunnen we zover mogelijk doordringen tot iets van een gemeen­ schappelijke oertekst? Willen we 'de bij­ bel' begrijpen, dan moeten al deze tekstvariaties erbij betrokken worden. En we moeten kijken hoe de nieuwe ge­ gevens binnen het kader gebracht kun­ nen worden van de teksten die we al voor '47 kenden." Alle angst en opwinding dat de D o d e ­ Zeerollen de poten onder de stoel van de gevestigde grote religies zullen door­ zagen, zijn ongegrond: ze maken alleen duidelijk dat er rond het begin van onze jaartelling niet één statisch jodendom was; het was pluriform en veelkleurig. Voor het christendom betekent het dat de oorsprong beter begrepen zal wor­ den, als het gevolg van de afscheiding van één van de vele groepen van het joodse volk. En een groep met succes, in tegenstelling tot de sekte die zijn ge­ schriften verborg in de grotten rond de Dode Zee en die daarna verdween.

trokken faculteiten zal verzoek en o m bij vacatures voor een schaal a c h t ­ of n e g e n ­ fiinctie eerst intern te k ijk en of er geschik te v r o u w e n te vinden zijn e n vervolgens ook bij eventuele externe werving vrouwen 'met bijzondere aandacht' te b e h a n d e l e n . "Een voorzichtige formulering", aldus de s e c r e ­ taris van de e m a n c i p a t i e c o m m i s s i e M . H o d e s . "Maar het geeft wel aan dat er iets gaat gebeuren. E n daar zijn w e blij m e e . " (PB)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen