Ad Valvas 1995-1996 - pagina 541

AD VALVAS 2 MEI 1996

PAGINA 3

Natuurkunde wil goochelen met atomen De natuurkundefaculteit wil in de toekomst onderzoek gaan d o e n o p nanoschaal ( e e n miljardste deel van een m e t e r ) . N i e u w e technieken maken het mogelijk te goochelen met atonrxen-en m o l e c u l e n . De faculteit denkt da't de nieuwe activiteit (fysica van complexe systemen op nanoschaal) goed aansluit bij recente internationale ontwikkelingen op een gebied waarop in N e derland nu nog weinig gebeurt. Het gaat om onderzoek dat zich afspeelt op een schaal van enkele tot tientallen nanometers. Dankzij de ontdekking van de Scanning Tunneling Microscoop in 1981, later goed voor een Nobelpnjs voor de makers, is het onderzoek mogelijk geworden. Met zo'n microscoop - vandaag de dag bestaan er allerlei varianten kan een onderzoeker op een heel fi)ne schaal jiaar een oppervlak kijken. Prof. dr R. van Grondelle van de vakgroep Biofysica legt uit hoe het werkt: "Met een heel fijn naaldje beweeg je over een oppervlak van atomen of moleculen ongeveer op de

Aardwetenschappen omzeilt 'oude garde' bij propaedeuseplan

manier zoals ook een naafd van een pick-up over een plaat beweegt. Terwijl )e het naaldje over het oppervlak sleept, voel je soms even weerstand, vervolgens glijdt het verder, je voelt opnieuw weerstand en zo gaat dat door. Die weerstand registreer je telkens, zodat je op het laatst een plaatje hebt van het oppervlak op een schaal die atomair is. Dat is voorheen nog nooit waargenomen." Behalve het in kaart brengen van een oppervlak, kan de techniek ook gebruikt worden om een oppervlak te manipuleren. Onderzoekers kunnen een molecuul of atoom oppakken en op een andere plaats leggen. Op die manier wordt het mogelijk op moleculaire schaal Lego te spelen. Van Grondelle: "Met dat heel fijne naaldje kun je een atoom of molecuul meeslepen en vervolgens neerleggen waar je maar wilt. D u s je goochelt eigenlijk met atomen en moleculen." Van Grondelle is enthousiast over de nieuwe techniek. In het jongste n u m m e r van het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde, een special over de toekomst van de Neder-

landse natuurkunde, spreekt hij van 'een revolutie'. Hij schrijft: "De technieken zullen in de toekomst de weg openen naar de fysische manipulatie van biologische systemen op moleculaire schaal: de fysische tegenhanger van genetische manipulatie (...)". D e scheikunde zal er wellicht heel anders uit gaan zien, verwacht Van Grondelle. Niet langer hoeft een chemische reactie lijdzaam te worden afgewacht. "Met deze techniek wordt het mogelijk een chemische reactie te regisseren. Je kan molecuul A met molecuul B laten reageren. Je kunt exact die reactie uitvoeren waarvan jij wilt dat die uitgevoerd wordt, en niks anders." Ook verwacht Van Grondelle belangrijke toepassingsmogelijkheden in de farmaceutische industrie. "Het is mogelijk een geneesmiddel te maken dat perfect past op de plek in het lichaam waar het terecht moet komen. Wil je het in de lever hebben, dan moet je zorgen dat het middel goed bindt op één speciaal p u n t in de cel, zodat het daar precies naartoe gaat. M e t behulp van nano-

technologie kun je die speciale positie precies aftasten. Zo kun je de effectiviteit van een geneesmiddel op een fantastische manier verhogen." Op termijn wordt het zelfs mogelijk een superkleine computer te maken. "Op dit moment nemen de draadjes van een computer veel ruimte in. Maar je zou ook een computer kunnen bouwen zonder zulke verbindingsdraadjes, een computer van atomen." In een studie van de Overlegcommissie Verkenningen voor wetenschap en technologie, een commissie die de betekenis van onderzoek op langere termijn bestudeert, wordt het belang van nanotechnologie voor de micro-elektronica, de chemie en de farmaceutische industrie onderstreept. " O m niet achterop te raken, bijvoorbeeld bij Japan waar grootschalig wordt geïnvesteerd, zal ook in Nederland in het onderzoek geïnvesteerd moeten worden", aldus het rapport. (MZ)

Zweetkamertje gaat ondergronds

Een groep jonge d o c e n t e n en o n derzoekers b u i g t z i c h o v e r e e n nieuw propaedeuseprogramma van Aardwetenschappen. D i t o n danks h e t v e r z e t t e g e n e e r d e r e voorstellen van e e n groot deel van de docenten. Eind vorig jaar werden nieuwe plannen voor een ingrijpende wijziging van de propaedeuse besproken met de docenten van de faculteit aardwetenschappen. Een groot deel van de docenten zag er weinig in. "De voorstellen kunnen niet op voldoende draagvlak rekenen", concludeerde het faculteitsbestuur begin dit jaar. "Daarom hebben wij besloten onze voorstellen terug te n e m e n . " Maar inmiddels is op de faculteit een stuurgroep druk doende het propaedeuseprogramma toch om te gooien. Het faculteitsbestuur heeft besloten de tegenstribbelende, veelal oudere, docenten te omzeilen. D e caan prof. dr T . Levelt: "De oorspronkelijke opzet van: we doen het met de oude garde, hebben we verlaten. We hebben nu een club jonge honden gevraagd om over het onderwijs van gedachten te wisselen." H e t onderwijs van Aardwetenschappen moet met z'n tijd mee, vindt Levelt. Het huidige programma, dat tien jaar oud is, is volgens hem aan verandering toe. D e stuurgroep komt waarschijnlijk in oktober met voorstellen. D e decaan verwacht dat de 'moderne propaedeuse' in het studiejaar 1997/ 1998 kan worden ingevoerd. Hij is niet bang dat de oudere docenten zo'n nieuw programma zullen tegenhouden. "Zij worden elk jaar een jaartje ouder. Over vijf jaar zijn de meesten verdwenen." (MZ)

In de doorgaans verlaten kelder naast het restaurant van het hoofdgebouw heerst een ongekende bedrijvigheid. De gebouwendienst van de VU is daar druk bezig met de aanleg van nieuwe togaruimtes. De oude togaruimte bij het auditorium, ook wel bekend als 'het zweetkamertje', moet binnenkort verdwijnen als het auditorium ingrijpend verbouwd wordt. Het oude kamertje is dan nodig als bergruimte. Tussen de nieuwe togaruimte en de kassa's van de mensa is sinds kort een ruimte opengesteld waar bezwete fietsers een douche kunnen nemen. Met name de ondernemingsraad van de vu had hierop

aangedrongen om het fietsen naar het werk te bevorderen. De gebouwendienst is de afgelopen tijd ook bezig geweest met de vervanging van de riolering aan de voorzijde van het hoofdgebouw. De planning was woensdag 8 mei weer open te gaan. "En zoals het er nu naar uitziet, wijst niets erop dat die datum niet gehaald wordt", aldus ir J. IVIeijer, hoofd van de gebouwendienst. (PB) Peter Wolters - AVC/VU

Volgend jaar alle opleidingen Letteren ook in deeltijd Het volgend studiejaar is het voor het eerst mogelijk o m Engels in deeltijd te studeren aan de v u . E e n jaar later krijgen ook N e d e r lands, D u i t s , Frans, Archeologie, Woord B e e l d en S e m i t i s c h e talen e e n deeltijdopleiding. V a n a f dat m o m e n t kunnen alle opleidingen van Letteren in deeltijd w o r d e n g e volgd. Geschiedenis en Kunstgeschiedenis bieden al langer deeltijdopleidingen aan, die volgens onderwijsmanager Elzelme Vester van Letteren "heel behoorlijk" lopen. Dit studiejaar volgden Algemene Letteren, Algemene Literatuurwetenschap, Algemene Taalwetenschap, Grieks en Latijn, Lexicologie, Oudheidkunde en Toegepaste Taalwetenschap. Deze opleidingen trekken allemaal

kleine aantallen deeltijdstudenten, over het algemeen minder dan vijf. "Juist voor de kleintjes is het aantrekkelijk om de studie ook in deeltijd aan te bieden om zo meer studenten te werven", aldus Vester. Zij heeft de resterende studies gestimuleerd om in september 1997 de rijen te sluiten. "Ik ben erg voor allemaal of niet", zegt zij. Dat levert de letterenfaculteit volgens haar extra studenten op. Een van de redenen die ze daarvoor aanvoert is dat voor sommige kopstudies zoals Algemene Letteren een propaedeuse in een ander vak verplicht is. Als een deeltijdstudent dan niet voor bijvoorbeeld een propaedeuse Nederlands of een moderne vreemde taal kan kiezen, kan dat hem ervan weerhouden zo'n studie te gaan doen. Een andere reden is dat veel ex-

HBO-studenten naast h u n werk een verkorte opleiding aan de universiteit willen volgen, maar het niet redden die studie af te ronden in de twee jaar die daarvoor staan. D a n is studeren in deeltijd een aantrekkelijke optie. Behalve Oudheidkunde, Grieks en Latijn, Archeologie en Semitische talen bieden alle opleidingen bij Letteren een verkort programma aan. Overigens komt het ook voor dat studenten een hele studie in deeltijd willen doen. Het betreft vooral mensen die op oudere leeftijd aan een studie willen beginnen of een studie willen afmaken waar zij ooit aan begonnen zijn. D e reden dat een aantal studierichtingen op dit moment nog geen opleiding in deeltijd aanbiedt, is dat het "extra rompslomp" met zich meebrengt. Omdat de opleidingen te

klein zijn om aparte colleges in de avonduren te organiseren, lopen de deeltijdstudenten met de voltijders mee. O m h u n de gelegenheid te geven naast h u n studie te werken, moeten alle colleges die tot het verkorte programma behoren, op twee dagen in de week worden geconcentreerd. Dat kan roostertechnisch lastig zijn. Vester verwacht dat de nieuwe deeltijdstudies grotere aantallen studenten zullen trekken dan de opleidingen die dit smdiejaar met een deeltijdprogramma zijn begonnen, omdat het studies betreft die ook onder voltijdsstudenten populairder zijn. (FP)

'i*;-'!'**:^*'ö-'*>*'""'t".

Toliticologen doen te weinig pionierswerk' Nederlandse onderzoekers op het gebied van politicologie, b e s t u u r s k u n d e en c o m m u n i c a t i e w e t e n schap d o e n te weinig pionierswerk. H u n theorieën zijn vaak slechts een afgeleide v a n buitenlandse b e n a d e ringen; m e t eigen theorieën wordt niet aan de weg g e t i m m e r d . D e vu krijgt het rapportcijfer acht. D a t stelt een internationale commissie die in opdracht van de VSNU, de vereniging van universiteiten, het onderzoek in de politieke wetenschappen beoordeelde. De commissie, geleid door de Twentse emeritus-hoogleraar Hoogerwerf, nam 33 programma's onder de loep. Die blijken in het algemeen van redelijke kwaliteit. H e t oordeel "uitstekend" spreekt de commissie over geen enkel programma uit; wel worden vier programma's "zeer goed" genoemd. Vier programma's zijn volgens de commissie onder de maat. D e heersende mening dat onderzoek in de bestuurskunde in wetenschappelijk opzicht minder goed is dan dat in politicologie en communicatiewetenschap, wordt door de commissie tegengesproken; de gemiddelde kwaliteit per vakgebied ontloopt elkaar niet veel. Ook de kritiek op het gebrek aan pionierswerk geldt voor alle drie disciplines. Als er al sprake is van originaliteit, zegt de commissie, dan wordt dat te weinig over het voetlicht gebracht in de internationale vakliteratuur. H e t rapportcijfer negen ("zeer goed") deelde de commissie uit aan programma's van Twente, Leiden, de Universiteit van Amsterdam en aan een gezamenlijk programma van Leiden en de Erasmus Universiteit. H e t Twentse programma was met bijna 120 onderzoeksplaatsen tevens verreweg het grootste dat beoordeeld werd; tot dne jaar geleden was commissievoorzitter Hoogerwerf er overigens een van de leiders van. Ook het andere Twentse onderzoek dat de commissie kreeg voorgelegd, werd goed gewaardeerd; gemiddeld knjgt Twente het rapportcijfer 8,5, hoger dan welke andere universiteit ook. Ook Leiden en de Vrije Universiteit steken duidelijk boven de middelmaat uit, met waarderingen die gemiddeld op een cijfer rond de acht uitkomen. D e laagste score knjgt de Universiteit van Amsterdam. D e kwaliteit van het onderzoek loopt hier uiteen van "iets onder de maat" tot "zeer goed", maar gemiddeld komt de uvA nog niet aan een zesje. Het laagste cijfer voor een afzonderlijk programma, een vier, gaf de commissie-Hoogerwerf echter aan een klein polemologie-programma aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, waar ook een tweede programma onder de maat werd geacht. Twee grotere Nijmeegse programma's werden wel gewaardeerd. (HO, HOP)

Betalen voor telefoon Faculteiten en diensten krijgen in de toekomst mogelijk een rekening gepresenteerd voor de telefoon. N u betaalt de gebouwendienst de k o s ten. Sinds de invoering een jaar geleden van de nieuwe telefooncentrale is het mogelijk per telefoontoestel de tikken bij te houden. D e gebouwendienst gaat n u uitzoeken of het de moeite loont de gebruikers een rekening te presenteren. "De kosten van de administratieve rompslomp moeten natuurlijk wel opwegen tegen de baten", zei collegelid mr J. Donner vorige week in de universiteitsraad over het voornemen. Wanneer en hoe de rekenmg wordt gepresenteerd is nog niet bekend. Donner sloot niet uit dat bijvoorbeeld alleen betaald moet worden als mensen extreem veel bellen. (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen