Ad Valvas 1995-1996 - pagina 243

AD VALVAS 30 NOVEMBER 1995

PAGINA 1 1

'VU gaat zorgvuldig om met dierproeven' Alternatieven bieden op korte termijn weinig soelaas Jaarlijks gebruikt de vu een kleine 21.000 proefdieren. Alle proeven wor­ den vooraf beoordeeld door de dier­expe­ rimentencommissie van de vu. Dr K.S. Kits, scheidend voorzitter van deze commissie, vindt dat er zorgvuldig met de dieren wordt omgegaan. iViaar het kan nog beter.

^^^xr^jt­^v­^g*<gï^^^ ^ ^ x ^

iJiiBBffiiiii

V-^'

Dirk de Hoog

"De vu krijgt een voldoende voor de manier waarop ze met dierproeven omgaat", vindt dr K.S. Kits. Tot voor kort was hij voorzitter van de universi­ taire commissie die vooraf weten­ schappelijke proeven met dieren beoordeelt op toelaatbaarheid. "Natuurlijk kunnen sommige dingen beter, maar het gaat er in het alge­ meen zorgvuldig aan toe." Of de voldoende een zes dan wel een negen is, weet Kits niet. "Dan zou ik eerst precies moeten kijken hoe het op andere universiteiten toegaat." Tot november was Kits voorzitter van de wettelijk verplichte dier­experimenten­ commissie (DEC) . Hij legt zijn functie neer wegens tijdgebrek en een nade­ rende verandering van de wet op de dierproeven. Binnenkort moet een voorzitter van de DEC namelijk van buiten de universiteit komen. De taak van de DEC is het maken van een ethische afwegmg tussen het wetenschappelijk en maatschappelijk

•M"#

zr­.SAH­r.

belang van dierexperimenten versus de kosten daarvan in termen van proef­ dierlevens en proefdierleed. "Een bijna onmogelijke afwegmg", aldus Kits m de bnef waarin hij zijn vertrek als voorzitter aankondigt. Kits doet zelf ook dierproeven. Hij werkt op de faculteit biologie aan neurofysiologisch onderzoek. "'Noodzakelijk kwaad' vind ik geen goede uitdrukking voor dierproeven. Voor medisch­biologisch onderzoek zijn dierproeven onmisbaar. M aar de onderzoeker moet er natuurlijk terug­ houdend en zorgvuldig mee omgaan."

Ratten en m u i z e n Het aantal dierproeven is in de jaren tachtig sterk gedaald, maar sinds enige tijd weer gestabiliseerd. Vorig jaar gebruikte de vu 20.972 dieren. Ratten en muizen vormen veruit de meerder­ heid met 19.525 exemplaren, bijna gelijkelijk verdeeld. Verder dienden 975 cavia's, 176 konijnen, 128 amfi­ bieén, 60 hamsters, 51 reptielen, 30 vogels en 27 schapen als proefdier. Volgens de wet vallen alleen gewervel­ de dieren onder het proefdierregime. Voor insekten, slakken en wonnen bij­ voorbeeld gelden de regels van de wet niet. De slak is aan de vu een geliefd exprimenteerwezen. Vorig jaar is het verbruik van de miljoenste slak gemeld. "Theoretisch gesproken zit er natuurlijk iets in zo'n indeling van welk wezen wel en niet als 'dier' geldt", vindt Kits. Momenteel is er bij­ voorbeeld een discussie gaande over de vraag of inktvissen onder het wette­ lijk regime moeten worden gebracht. Inktvissen zijn de intelligentste wezens onder de ongéwervelden. Intelligentie en de lengte van het leven bepalen, volgens Kits, de hiërarchie in het dierenrijk. "Proeven met apen leveren meer weerstand op dan proe­ ven met muizen. ledere onderzoeker is dan ook geneigd het dier in de laagst mogelijke rangorde te gebruiken. Misschien zijn het vooral emotionele en geen principiële overwegingen. Ik zie echter niet snel een dierproefrege­ ling komen voor soorten als fruitvlieg­ jes, terwijl bij elke drogisterij gewoon spuitbussen tegen insekten te koop zijn."

Dr K.S. Kits: 'Gewoon een dier­ proef doen uit lou­ ter wetenscliappe­ lijke nieuwsgierig­ heid lean eciit niet meer'

Peter Wolters ­ AVC/VU

Overigens gelden voor proeven met genetische manipulatie van planten, bacteriën en ander levend materiaal aparte regels, waar de DEC als zodanig buiten staat. Volgens Kits is de dalmg van het proefdierverbruik in de jaren tachtig veroorzaakt door maatschappelijke druk en toenemend bewustzijn bij de onderzoekers om zui­ nig en zorgvuldig met dieren om te gaan. Dat leidde onder meer tot de ontwikkeling van alternatieven voor dierproeven, zoals cel­ en weefselkwe­ ken in laboratoria en computersimula­ ties.

voorstellen zijn goedgekeurd geen aan­ wijzing dat het DEC niet kritisch genoeg kijkt. "We zijn meer opbouw­ werker dan politieagent. Door de pro­ cedure gaat er een preventieve werking uit naar de onderzoekers om met goed doordachte en onderbouwde plannen te komen. Gewoon een dierproef doen uit louter wetenschappelijke nieuws­ gierigheid kan echt niet meer. Er moet een duidelijk omschreven doel en een doortimmerde argumentatie zijn waar­ om juist deze dierproef nodig is voor het beoogde resultaat. Daardoor durf ik te zeggen dat het dierproefbeleid

Vergunning Ook werd de wetgeving verscherpt. Voor het werken met dierproeven heb­ ben instellingen zowel voor weten­ schappelijk als commercieel onderzoek een vergunning van het ministerie nodig. Naast de DEC moet er een proefdierdeskundige in dienst zijn die toeziet op de verzorging en de behan­ deling van de dieren en de uitvoenng van de proeven. In 1994 kreeg de DEC aan de vu 114 onderzoeksaanvragen ter beoordelmg voorgelegd. Volgens het jaarverslag werden op één na alle protocollen voorzien van een positief advies. Bij vijfentwintig protocollen gebeurde dit pas nadat de commissie de onderzoe­ ker had verzocht meer of minder ver­ gaande wijzigmgen in het onderzoek aan te brengen. Kits vindt het feit dat nagenoeg alle

mi>mm^:.

.'. ...^."iiuj.i,

f­

fA <.­..;i­

aan de vu zorgvuldig plaatsvindt", aldus Kits. Vorig jaar veroorzaakte een calamiteit rond een proef met naakte muizen de nodige commotie. Door een technisch mankement kwamen tot tweemaal toe onbedoeld tientallen muizen om het leven. "Dat is eigenlijk geen zaak van de DEC, want die kijkt niet naar de praktische uitvoenng van proeven. Maar we hebben er wel over gespro­ ken. We denken dat het echt een inci­ dent is geweest als gevolg van een

technische storing. En ik heb de indruk dat toen ook maatregelen zijn getroffen om een herhaling van een dergelijke storing te voorkomen. Een ongeluk kan altijd gebeuren. Dit inci­ dent is niet maatgevend voor wat er aan de vu gebeurt." De proefdierdeskundige bekijkt vooraf de protocollen op allerlei technische aspecten, bijvoorbeeld of op de juiste wijze is voorzien in de verdoving van het dier en of er alternatieven zijn. Dat kan leiden tot het verbeteren van de voorstellen. Ook de discussie m de dierproefcommissie kan weer bijdragen aan het optimaliseren van de plannen volgens Kits.

Ook kan de registratie van proefdieren nog verbeteren. "Vaak is bij een proef maar één orgaan nodig, bijvoorbeeld de nier. Bij een goede planning en registratie kan een andere onderzoeker soms de rest van het dier benutten " voor proeven. Dat kan een besparing

Zofg

van het totaal aantal te gebruiken die­ ren opleveren, maar dan moeten de onderzoekers wel van elkaar weten wat ze wanneer doen." Natuurlijk is Kits voorstander van het ontwikkelen van alternatieven voor dierproeven, maar op korte termijn ziet hij daar niet zoveel perspectief in. "Veel proeven zijn gericht op klinische toepassingen, om bijvoorbeeld te kij­ ken hoe medicijnen of een bepaalde therapie werken. Daar zal je altijd dierpoeven voor nodig hebben, omdat de complexe biologische mechanismen met zijn na te bootsen." Kits verwacht ook met veel van extra stimulenng van het onderzoek op het gebied van alternatieven als zodanig. "Je moet het niet in een apan hokje stoppen. De onderzoekers zelf moeten bevvTJSt bezig zijn met het ontwikkelen van alternatieven. Tenslotte moeten die alternatieven aansluiten bij het beoogde onderzoeksresultaat en kun je een simulatiemodel alleen ontwikkelen in relatie met de dierproeven die je doet. Het is misschien wel nuttig de wetenschappers nog eens nadrukkelijk te wijzen op mogelijkheden om geld aan te vragen voor het ontwikkelen van alternatieven. Daar bestaat een landelijk fonds voor." Ovengens heeft de minister net vorige week besloten daar extra geld voor uit te trekken. Dat proeven met dieren gevoelig lig­ gen, bleek onlangs toen beelden van een muis met een aangenaaid mense­ lijk oor wereldwijd werden verspreid. Kits ligt er niet van wakker. "Het is natuurlijk met zo slim om zo'n muis op de televisie te laten zien. Dat roept emoties op bij mensen, maar dierproe­ ven die bedoeld zijn om technieken voor het transplanteren van organen bij mensen te verbeteren, lijken me wel te rechtvaardigen. En om dergelijk onderzoek gmg het."

Toch ziet hij nog wel een aantal pun­ ten die verbeterd kunnen worden. Zo heeft de proefdierdeskundige aan de vu vanwege ziekte de afgelopen twee jaar niet optimaal kunnen functione­ ren. "Het ziet er naar uit dat het nu weer goed gaat gelukkig, maar het is toch een punt van zorg. Er is nu for­ matie voor één fulltime proefdierdes­ kundige en die bezetting is minimaal ook nodig om het werk goed te kun­ nen doen. Het is een probleem om eventuele invallers te vinden bij ziekte, want er zijn maar erg weinig dierproef­ deskundigen in Nederland. En de des­ kundige is absoluut noodzakelijk bij het verantwoord omgaan met dier­ proeven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen