Ad Valvas 1995-1996 - pagina 152

PAGINA 8

ADVALVAS 26 OKTOBER 1995

Grondwater ten zuiden van hoofdstad giftig Hydroloog Van Rossum onderzoekt opeenhoping arseen Martine Zuidweg Over de consequenties van het door hem ontdekte hoge gehahe arseen in het grondwater van een groot gebied ten zuiden van Amsterdam zegt de onderzoeker: "Ik kan me voorstellen dat bedrijven die bijvoorbeeld een garage of een parkeer-plaats aan willen leggen en de keuze hebben uit meerdere lokaties, dat die denken: we kunnen beter op een andere plek gaan bouwen." Ook het vullen van zwembaden met grondwater kan volgens hydrogeoloog Peter van Rossum in dit gebied beter achterwege blijven. "Of ze moeten het arseen er op de een of andere manier weten uit te filteren." In de omgeving van Schiphol, in de diepe polders tussen Aalsmeer en Amstelveen, in de Bovenkerkerpolder, in de Polder de Ronde Hoep en in de ondiepe polders rond Abcoude en Weesp bevat het grondwater tot 800 microgram (miljoenste deel van een gram) arseen per liter. Dat is ruim dertien keer de toegestane hoeveelheid. De Wet Bodembescherming geeft als bovengrens 60 microgram arseen per liter grondwater. Drinkwater mag niet meer dan 10 microgram per liter bevatten.

Monsters Min of meer toevallig kwam de provincie erachter dat het grondwater onder de rook van Amsterdam overmatig veel arseen bevat. Regel-matig controleert de provincie het grondwater, maar pas sinds het midden van de jaren tachtig zijn de ambtenaren gaan letten op het arseengehalte. Om de arseenconcentraties goed in kaart te

Onder de rook van Amsterdam bevindt zich een dertig l<iiometer lange strook waar een riante iioeveellieid arseen in het grondwater zwemt. Voor zover bekend bevat het Nederlandse grondwater nergens zo buitensporig veel arseen (ofwel: arsenicum) als tussen Hoofddorp en Ankeveen. Dat blijkt uit onderzoek van hydrogeoloog Peter van Rossum. brengen, klopte de provincie bij de vu aan. Van Rossum is als onderzoeksassistent nu ruim drie jaar bezig met het onderzoek. Op verschillende plekken in Noord-Holland heeft hij inmiddels monsters genomen. Hij ontdekte dat de bodem van oude zeeklei in de kustprovincies wel arseen bevat, maar steeds in kleine concentraties. Waarschijnlijk zijn deze kleine hoeveelheden met het zeewater aan land gespoeld. In het zuiden van Noord-Holland bevat de veenlaag onder de oude zeeklei wel veel arseen. Concentraties in het grondwater van zo'n 750 microgram per liter blijven strikt beperkt tot de strook tussen Hoofddorp en Ankeveen. Van Rossum: "Ik heb geen enkele aanwijzing dat in andere kustgebieden, in Zuid-Holland en in Zeeland, ook van dit soort grote gebieden zijn met een heel hoog gehalte arseen in het grondwater." Het ligt niet voor de hand om de vijf tot tien kilometer brede en dertig kilometer lange strook tussen Hoofddorp en

Ankeveen af te graven. Volgens Van Rossum is er niet eens direct gevaar voor de volksgezondheid. Het gif bevindt zich immers tien meter diep onder een dichte laag zeeklei en veen. "We hebben het een aantal keren gemeten, maar we vinden geen arseen in het oppervlaktewater terug."

Verboden Niettemin zijn er wel degelijk situaties dat het arseen in het grondwater problemen geeft. "Als er een grote bouw^jut wordt gemaakt voor een parkeergarage of, zoals bij Schiphol, voor een ondergronds station, dan gaat een heel stuk van die afdekkende laag klei en veen eraf. En loopt het grondwater mèt het arseen die bouwput in. Dan zit je met een probleem. Volgens de wet mag het water niet aan de oppervlakte worden geloosd. Daarom pompen ze het tegenwoordig weer terug de grond in. Maar het is dan wel belangrijk te weten of dat arseen er van nature inzit of dat het te wijten is aan vervuiling door de mens. Is dat laatste het geval, dan ben je in feite bezig vervuild water in de grond te pompen. En dat is wettelijk verboden." De hydrogeoloog sluit niet uit dat bestrijdingsmiddelen en industrieën debet zijn aan de aanwezigheid van het gif. Maar hij acht het waarschijnlijker dat het arseen een natuurlijke herkomst heeft. Dat arseen zich op sommige plaatsen in hoge concentraties heeft opgehoopt, lijkt vooral het gevolg van grondwaterstromingen in het gebied. Door de grote hoogteverschillen tussen het poldergebied en het omliggende land is het grondwater ten zuiden van Amsterdam voortdurend in beweging. En hoe meer stroming des te groter de kans dat het arseen loslaat van de zeeklei en het veen om vervolgens in het grondwater terecht te komen.

Rijn

/^

Het gearceerde gebied ten zuiden vsn Amsterdam waar Fiet grondwater overmatig veel arseen bevat

-ï-X

Ook zou het Rijnwater, waarmee de Vecht, de Amstel en de Ringvaart worden gevoed, volgens de onderzoeker een rol kuimen spelen. "Het heeft vooral te maken met de kwaliteit van de Rijn. Die is in feite heel voedselrijk. Het water bevat een hoog gehalte aan stoffen zoals nitraat, fosfaat, sulfaat. Deze stoffen bevorderen dat het arseen zich van de bodem losmaakt en in het grondwater belandt." De grondwaterstromingen en de Rijn hebben bijgedragen aan een opeenhoping van arseen, vermoedt Van

Studenten boren met een pulsboor een gat in de bodem om een filter te plaatsen. Met behulp van de filter worden monsters van het grondwater genomen voor het onderzoek van Van Rossum

Archief Van Rossum

Rossum. In elk geval verwacht hij daar de komende tijd bewijzen voor te vinden. Maar dat zou nog geen afdoende verklaring geven voor het feit dat uitgerekend het zuiden van NoordHolland zoveel gif in het grondwater heeft. Het komend jaar probeert hij daar een antwoord op te geven met behulp van een nieuwe serie monsters. Ook wil Van Rossum een computermodel maken van de wijze waarop arseen in het grondwater belandt. "We hopen daarmee in de toekomst te voorspellen of op bepaalde plekken een arseenprobleem kan ontstaan." Meer dan voorheen moet bij de inrichting van het landschap tussen Hoofddorp en Ankeveen voortaan rekening worden gehouden met de slechte kwaliteit van het grondwater. "Als men een ingreep wil doen in het landschap, bijvoorbeeld natuurge-

bieden natter wil maken of nieuwe polders aanleggen, dan moet eerst nauwgezet worden bekeken in hoeverre dat gevolgen heeft voor het grondwater. Als dat allerlei stromingen in het grondwater op gang brengt die arseen mobiliseren, dan moet je oppassen. Want het arseen kun je moeilijk beheersen als het eenmaal in het grondwater terechtkomt; arseenhoudend grondwater kan naar gebieden stromen waar je dat juist niet wilt. Naar een natuurgebied bijvoorbeeld, een meertje waarin mensen zwemmen of een drinkwatergebied."

Decanen Letteren eisen financiële garanties Minister krijgt leerstoelenplan pas als hij belooft er geen misbruik van te maken Pieter Eveleln/HOP

<\,

De gezamenlijke decanen van de letterenfaculteiten eisen dat minister Ritzen het voortbestaan van bedreigde opleidingen zwart op wdt garandeen. Zonder garantie weigeren zij hun voorstel voor een leerstoelenplan openbaar te maken. In het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan (HOOP) schrijven minister Ritzen en staatssecretaris Nuis dat het voornemen bestaat "met de afzonderlijke universiteiten afspraken te maken over beschikbare leerstoelen en opleidingscapaciteit om te komen tot een meerjarig stabiel budget". Bedoeld wordt een budget voor de leerstoelen bij de geesteswetenschappen (letteren.

theologie, wijsbegeerte, pre- en protohistorie) die ons land om cultuurpolitieke redenen minimaal in stand zou moeten houden; het 'kerndomein'. De geesteswetenschappen dreigen ten onder te gaan aan een steeds verdergaande verschraling, vinden Ritzen en Nuis. Mooie woorden, aldus de decanen, maar niets meer dan dat. Zij willen dat een apart budget wordt vastgesteld voor de bedreigde opleidingen. Aanvankelijk was van zo'n apart budget ook sprake, zodat de letterenfaculteiten veel minder gevoelig zouden worden voor fluctuaties in het aantal studenten. De decanen zouden voor het 'kerndomein' een leerstoelenplan opstellen in ruil voor een stabiel budget. Volgens

het HOOP willen Ritzen en Nuis echter per universiteit een stabiel budget voor alle opleidingen vaststellen. "Het is de vraag welk deel daarvan naar de geesteswetenschappen gaat", aldus prof dr W. Zwanenburg, decaan in Utrecht en voorzitter van het DLG, het overlegorgaan van letterendecanen. De decanen vrezen dat hun leerstoelenplan als een dankbaar bezuinigingsvoorstel wordt gebruikt; elke leerstoel die er niet op staat, is kennelijk niet nodig en kan verdwijnen. Zwanenburg: "Ook leerstoelen die niet tot het kerndomein behoren, maar wel voldoende studenten trekken, dienen te blijven bestaan." De decanen willen dat minister Ritzen met de colleges van bestuur van de universiteiten concreet afspreekt hoe zij

de geesteswetenschappen zullen beschermen. Pas dan willen de decanen hun leerstoelenplan openbaar maken. Zwanenburg: "Wij willen niet gedwongen worden met onze universiteit te onderhandelen over het plaatselijke budget voor de geesteswetenschappen."

Ernst De angst van de decanen is misplaatst, laat een woordvoerder van minister Ritzen weten. De minister wil wel degelijk schriftelijk met elke universiteit afspreken hoeveel geld zij reserveert voor de bedreigde opleidingen en verwacht dat daarover overeenstemming wordt bereikt. "Het is hem ernst", aldus de woordvoerder. Het

'oormerken' van geld kan echter niet in het HOOP of in de begroting gebeuren, maar pas in nadere afspraken met elke universiteit. "Dat klinkt prachtig", aldus Zwanenburg. "Maar toch willen wij een schriftelijke bevestiging dat het echt zo zal verlopen. De tekst in het HOOP is te algemeen." De woordvoerder: "Eerst moet er een leerstoelenplan komen. Pas dan kan de minister concrete afspraken maken."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen