Ad Valvas 1995-1996 - pagina 137

ADVALVAS 12 OKTOBER 1995

PAGINA 13

De jacht op universele legosteentjes' Genen van eencellig organisme lijken op die van de mens Biochemici van de vu werken mee aan het Europese project om het erfelijk materiaal van de gist 'Saccharomyces cerevisiae' in kaart te brengen. De Europese Unie geeft miljoenen subsidie aan het project. Volgens vu-hoogleraar en projectleider prof. R.J. Planta niet ten onrechte. Onderzoek naar het erfelijk materiaal van bakkersgist maakt de speurtocht naar de genen van andere organismen, inclusief de mens, een stuk eenvoudiger. Dirk de Hoog

"We gaan een nieuwe en heel boeiende fase van het onderzoek in", zegt prof.dr R.J. Planta. "Nu we bijna de genenkaart van het bakkersgist kennen, komt de functionele analyse aan de orde: welke functies vervullen de vele, bijna vierduizend, nieuw ontdekte genen, die door de DNA-structuuranalyse aan het hcht zijn gekomen? Planta is hoogleraar bij de vakgroep ; biochemie en moleculaire biologie van ' de faculteit scheikunde. De vakgroep kreeg onlangs ruim een miljoen gulden subsidie van de Europese Unie, die voor het nieuwe project 'Eurofan' in totaal vijftien miljoen gulden verdeelt over diverse onderzoeksgroepen. Dit geld is vooral bestemd voor de opheldering van de functie van de nieuw ontdekte genen van het gist Saccharomyces cerevisiae-, beter bekend als bakkersgist. In 1988 werd in Europees verband met een groep van 35 laboratoria begoimen om de structuur van de genen en chromosomen van het eencellige organisme in kaart te brengen. Inmiddels zijn ook zeventig Europese instituten en enkele Amerikaanse groepen bij het onderzoek betrokken. Dat de onderzoekers juist voor bakkersgist kozen, komt volgens Planta omdat gist, ondanks zijn relatief eenvoudige structuur, biochemisch gezien veel overeenkomsten vertoont met hogere dierlijke wezens, waaronder de mens. Bovendien heeft gist een hoge 'genetische' dichtheid: van het DNA komt zeventig procent daadwerkelijk tot expressie. De rest van het DNA bevat geen

eerst een kopie gemaakt in de vorm van een ander nucleïnezuur, het RNA, dat vervolgens in een eiwit wordt vertaald. De hoeveelheid RNA afkomstig van een bepaald gen hangt af van de behoefte van de cel aan het overeenkomstige eiwit. Volgens Planta vallen uit allerlei laboratoriumproeven met dit RNA voorspellingen te doen over welke functie de betrokken genen vervullen. Daarnaast is het gist genetisch gemakkelijk te manipulereti. Door een gen weg te knippen en te kijken wat er gebeurt, valt ook iets over de functie van het betrokken «rfelijk materiaal te zeggen.

direct functionele informatie. Bij de mens bevat naar schatting maar vier procent van het DNA concrete informatie.

Bacterie

Genenkaart Omdat vooraf niet bekend is waar de genen op het DNA liggen, moet eerst de volledige structuur van het DNA worden bepaald. Door de hoge genetische dichtheid bij de gist (een gen per achttienhonderd baseparen) hoeven de onderzoekers relatief minder werk te verrichten om de structuur van één gen op te helderen. Toch zijn er zo'n vijfhonderd manjaren mee gemoeid geweest om de genenkaart van de bakkersgist klaar te krijgen. Op dit moment is van 85 procent van het DNA de basenvolgorde vastgesteld en men verwacht in 1996 het werk geheel voltooid te hebben. Het DNA van de gist Saccharomyces cerevisiae telt in totaal 12,5 miljoen baseparen die zevenduizend genen omvatten, verdeeld over zestien chromosomen. Het DNA van de mens bevat naar verwachting drieduizend miljoen basen, verdeeld over vijftig- tot honderdduizend genen. Nu de volgorde van het erfelijk materiaal bijna is vastgesteld, volgt de volgende stap: welke rol vervullen de genen precies? "Achteraf is het een gouden greep geweest om juist de DNA-sequentie van bakkersgist op te lossen", vindt Planta. "We hebben namelijk zo'n vierduizend genen gevonden, waarvan we de fiinctie niet weten en die wellicht ook voorkomen in andere en hogere organismen. Als we de fiinctie hiervan weten te ontrafelen in gist, hebben we een

Bakkersgist vermenigvuldigt zich. Op de oude cel groeit een bolletje dat losraakt en een nieuw gistcel vormt

schat aan informatie in handen over de werking van het erfelijk materiaal, ook van het menselijke DNA.

Verwantschap "Volgens Planta zijn genen in families onder te brengen, die ieder een eigen gemeenschappelijke taak hebben: bijvoorbeeld de opbouw van de celwand, de energie-huishouding in de cel of de vermenigvuldiging van het DNA zelf. Birmen een familie hebben de genen een functionele verwantsithap, al zijn ze onderling vaak sterk verschillend in structuur. Als de kennis van de functionele genfamilies in gist is verworven, zal het een stuk eenvoudiger zijn die families ook in andere organismen op te sporen. Veel genen blijken namelijk universele

M E D E

Vacatures

vrije Universiteit

amsterdam

Bij de werving voor VU-vacatures geldt een aantal voorrangsregels. De categorieën personeel waarvoor deze regels gelden worden hierna -in volgorde van voorrang- genoemd. 1. VU-medewerk(st)ers in dienst voor onbepaalde tijd en met ontslag bedreigd door reorganisatie; 2. VU-medewerk(st)ers in dienst voor onbepaalde tijd voor wie een medische en/of sociale indicatie bestaat; 3. VU-medewerk(st)ers in dienst voor onbepaalde tijd voor wie door de dienst Personeelszaken een loopbaanbegeleidingsplan is vastgesteld; 4. Ex-VU-medewerk(st)ers die een wachtgelduitkering genieten van wie door de Dienst Personeelszaken is aangegeven dat zij in beginsel herplaatsbaar binnen de VU zijn; 5. Overige VU-medewerk(st)ers en externe reflectanten. Interne kandidaten in dienst voor onbepaalde tijd worden uitgenodigd een kopie van hun sollicitatiebrief toe te sturen aan het Hoofd van de Afdeling Personeelsbegeleiding. Vacatures waarvan wordt aangenomen dat hiervoor zeer waarschijnlijk geen geschikte interne kandidaten zijn als bedoeld onder 1 , 2, 3 en 4 worden gelijktijdig met de plaatsing in Ad Valvas in de exjerne media geplaatst. De vacatures liggen ter inzage bij de informatiebalie van de Dienst Personeelszaken (lE-71). De vakgroep Huisarts-, Verpleeghuis- en Sociale Geneeskunde van de Faculteit der Geneeskunde zoekt voor de afdeling Basiscurriculum een Medewerker t.b.v. het secretariaat (v/m) (vac.nr. 509.5500) voor 0,3 deel van de werktijd. Taak: Het met behulp van een PC op files zetten van documenten, het voorbereiden en rubriceren van (evaluatie)lijsten, het opzetten van

onderwijsprogramma's en afhandelen van diverse administratieve procedures. Functie-eisen: Administratieve opleiding op middelbaar niveau, ervaring met het werken met WP versie 5.1, goede beheersing van de Nederlandse en Engelse taal, flexibele instelling, zowel zelfstandig als in teamverband kunnen werken. Bijzonderheden: Vooralsnog een tijdelijk dienstverband voor een periode van 6 maanden zonder

E

uitzicht op verlenging. Salaris: Afhankelijk van opleiding en ervaring maximaal ƒ 3237,- bruto per maand (salarisschaal 4), bij volledige werktijd. Nadere Informatie wordt gaarne verstrekt door de heer drs J.F. Bastiaans, coördinator Basiscurnculum, tel. (020) 44 48232. Schriftelijke sollicitaties onder vermelding van het vacaturenummer linksboven op brief en envelop, binnen 14 dagen na het verschijnen van deze advertentie, te richten aan de Vrije Universiteit, Secretaris Faculteit der Geneeskunde, de heer dr H.B. Jansen, Van der Boechorststraat 7 , 1 0 8 1 BT Amsterdam.

De vakgroep Fysiologie van de Faculteit der Geneeskunde zoekt, voor een samenwerkingsproject met de vakgroep Interne Geneeskunde, afdeling Nefrologie een Assistent in opleiding (v/m) (vac.nr. 500.5506) die zich wil ontwikkelen tot zelfstandig cardiovasculair onderzoeker. Beide vakgroepen participeren in het Instituut voor Cardiovasculaire Research (ICaRVU) en de onderzoekschool Cardiovasculaire Research Maastricht Amsterdam (CARMA). Taak: Het uitvoeren van dierexperimenteel onderzoek. Functie-eisen: Een basisarts, medisch drs, of medisch bioloog met belangstelling voor nieuvwervangende therapie en ontstekingsreacties, en met bereidheid tot het verrichten van dierexperimenteel onderzoek. Bijzonderheden: Extracorporele hemodialyse is een behandeling noodzakelijk voor patiënten met onvoldoende nierfunctie. Een neveneffect is de activatie van

'legosteentjes' te zijn. Genen die in gist een rol spelen bij de energiehuishouding van de cel bijvoorbeeld, doen dat ook bij andere organismen, inclusief de mens. "En als stukjes DNA bij het gist worden verwijderd, kan dat in een aantal gevallen met een bepaalde vorm van menselijk DNA worden gerepareerd", legt Planta de onderlinge uitwisselbaarheid van sommige stukjes erfelijk materiaal uit. Voor de functionele analyse van de nieuwe genen in gist worden een aantal verschillende benaderingen toegepast. Een daarvan, waarvan Planta zelf de coördinator is, richt zich op de analyse van de expressie van die genen onder verschillende omstandigheden. Om de in een gen aanwezige informatie tot expressie te brengen wordt hiervan

L I N G E cellen en eiwitsystemen in het bloed. In dit dierexperimentele project wordt onderzoek verricht naar de interacties van op deze wijze geactiveerd bloed, en met name van de witte bloedcellen, met het endotheel, de binnenkleding van de bloedvaten. Dit gebeurt met behulp van intravitaalmicroscopie in het darmvlies van konijnen onder narcose. Bestudeerd wordt welke signaalstoffen en adhesiemoleculen hierbij een rol spelen, hoe belangrijk het klarend vermogen van het longvaatbed hierbij is en wat de invloed hierop is van technische determinanten van de dialyse. De aanstelling geschiedt (zo spoedig mogelijk) voor een periode van 4 Jaar met een proefschrift en promotie als einddoel. Salaris: Volgens bezoldigingsregels voor wetenschappelijk personeel in het eerste jaar ƒ 2078,-, oplopend tot ƒ 3710,- bruto per maand in het vierdejaar, bij volledige aanstelling. Nadere informatie wordt gaarne verstrekt door de heer prof. dr G.J. Tangelder, vakgroep Fysiologie, tel. (020) 4448110. Schriftelijke sollicitaties onder vermelding van het vacaturenummer linksboven op brief en envelop, binnen 14 dagen na het verschijnen van deze advertentie, te richten aan de Vrije Universiteit, Secretaris Faculteit der Geneeskunde, de heer dr H.B. Jansen, Van der Boechorststraat 7, 1081 BT Amsterdam.

De vakgroep Experimentele Dierkunde, sectie Membraanfysiologie van de Faculteit der Biologie zoekt een Zoölogisch analist (v/m) (vac.nr. 641.5505) voor 23 - 30 uur per week.

Afgelopen zomer heeft het Amerikaanse Institute f or genomic research als eerste het volledige genoom van een levend organisme in kaart gebracht. Het betreft de bacterie meamophilus influenzae die hersenvliesontsteking kan veroorzaken. Het DNA van de bacterie bevat 1743 genen die liggen op ruim 1,8 miljoen baseparen. Planta vindt echter het gistproject interessanter. "Bacteriën horen tot een heel eigen orde in de natuur. Ze bevatten geen celkern, mitochondriën en andere subcellulaire structuren, die karakteristiek zijn voor hogere organismen. Dat maakt het gist juist zo interessant. Het verschaft handvaten voor onderzoek bij hogere organismen". Over wanneer het erfelijk materiaal van de mens volledig in kaart is gebracht, durft Planta geen harde uitspraken te doen. "Toen we begonnen met het gistproject kwam elk deelnemend laboratorium gemiddeld tot zo'n 25 duizend baseparen per jaar. Nu ligt dat al op honderdduizend. Dus de techniek schrijdt voort. En mede door het gistproject zijn weer nieuwe, snellere methoden voor sequentie-analyse ontwikkeld. En de computers worden steeds beter. Laat ik zeggen dat het menselijk DNA over tien jaar in kaart is gebracht."

N De sectie Membraanfysiologie verricht onderzoek naar de cellulaire en subcellulaire mechanismen die een rol spelen in de regulatie en de activiteit van neuro-endocnene cellen in de hypothalamus en de hypofyse en in neuronen van gewervelde dieren. Taak: Het opzetten van in vitro kweek van geïsoleerde cellen en slices, met name het maken van primaire celcultures, het onderhouden van celkweken, het prepareren van acute hersenslices en hersen/hypofyse explants en de lange termijn kweek van explants en slices. Functie-eisen: HLO zoölogisch of medisch-biologisch analist; ervanng met primaire celkweek dan wel het kweken van cellijnen. Salaris: Afhankelijk van opleiding en ervaring maximaal ƒ 4262,bruto per maand (salarisschaal 7), bij volledige werktijd. Nadere informatie wordt gaarne verstrekt door de heer dr K.S. Kits, tel. (020) 44 47096 of dr A.B. Brussaard, tel. (020) 44 47098. Schriftelijke sollicitaties, onder vermelding van het vacaturenummer linksboven op brief en envelop, binnen 14 dagen na het verschijnen van deze advertentie, te richten aan de Vrije Universiteit, Faculteit der Biologie, de heer dr K.S. Kits, De Boelelaan 1087, 1081 HV Amsterdam.

De vakgroep Fysische en Theoretische Chemie van de Faculteit der Scheikunde zoekt een Assistent in opleiding (v/m) (vac.nr. 626.5504). Taak: Het verrichten van onderzoek naar de invloed van moleculaire oriëntatie in inelastische en reactieve botsingen. Het is recentelijk

mogelijk geworden om experimenten uit te voeren waarin de relatieve oriëntatie van de twee botsmgspartngrs op een welgedefinieerde manier geprepareerd wordt en de afloop van de reactie bestudeerd wordt via toestandspecifieke lasertechnieken. Het zal de taak zijn van de promovendus om de rol van de botsingsenergie en de pariteit m inelastische botsingen van georiënteerde NO-moleculen met Ar atomen te bestuderen. Functie-eisen: Een recent afgestudeerd chemicus of fysicus, met bij voorkeur ervaring in het gebruik van gepulste lasers en moleculaire bundeltechnieken, alsmede bekendheid met moderne data acquisitie en computertechnieken. Bijzonderheden: De aanstelling geschiedt in tijdelijk dienstverband voor een periode van vier Jaar met een proefschrift als einddoel. Salaris: Volgens bezoldigingsregels voor wetenschappelijk personeel in het eerste jaar ƒ 2078,-, oplopend tot ƒ 3710,- bruto per maand in het vierde jaar, bij volledige werktijd. Nadere informatie wordt gaarne verstrekt door de heer prof. dr S. Stolte, tel. (020) 44 47644. Schriftelijke sollicitaties, vergezeld van een curriculum vitae en de namen en telefoonnummers van eventuele referenten, onder vermelding van het vacaturenummer linksboven op brief en envelop, binnen 14 dagen na het verschijnen van deze advertentie, te richten aan de Vrije Universiteit, Secretaris Faculteit der Scheikunde, de heer dr P.M. Kwantes, De Boelelaan 1083, 1081 HV Amsterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen