Ad Valvas 1995-1996 - pagina 129

I D V A L V A S 12 OKTOBER 1995

PAGINA 5

'Hoor 's, ik ben geen superman' 28­jarige Tjittes binnenkort hoogleraar privaatrecht aan vu )ver zijn studie deed hij drieëneenhaif jaar. In een lijdsbestek van tweeëneenhalf jaar reeg hij een reeks fverloren momenten' aaneen tot een proefschrift. En )innenkort wordt de 28-jarige Rieme-Jan Tjittes aan de }u benoemd tot h oogleraar privaatrech t. Hij hoopt een ;|risse wind te zijn in een landschap van platgetreden faden. "De wetenschap hobbelt op dit moment wat Maafs achter de rechtspraak aan."

iven had hij tijdens de soUicitatie­ Irocedure getwijfeld. Zouden ze hem jifel accepteren als hoogleraar? Was hij liet te )ong? Maar de gedachte aan ierdere ervaringen had zijn twijfel lerdrongen. "Toen ik als student­ assistent m mijn tweede jaar werkgroe­ pen moest geven aan eerstejaars dacht : nog: 'Jeetje, daar zitten mensen in de laai die veel ouder zijn dan ik. Nemen Ie mij wel serieus'. Later ­ ik gaf post­ Icademisch onderwijs aan advocaten | n bedrijfsjuristen ­ dacht ik opnieuw: ouden ze niet denken: wat moet die omeus daar'. Maar steeds weer «lerkte ik dat je uiteindelijk puur en klleen wordt afgerekend op de inhoud Van je verhaal. En dat is me altijd "bijgebleven." JZ)e 28­jarige mr Rieme­Jan Tjittes, die •|)p 1 december tot hoogleraar privaat­ irecht aan de vu wordt benoemd, raakte ^gefascineerd door de wetenschap in de '"jd dat hij als student­assistent werkte ij twee verschillende vakgroepen aan e Groningse universiteit. Het dubbele Assistentschap kostte hem toen zo'n 'iwintig uur per week. Dat hij niettemin • ,2ijn smdie in drieëneenhalf jaar heeft afgerond, noemt Tjittes 'toeval, geen boze opzet'. "Mijn latere promotor ^rtmner riep mijn maat Ton Hartlief ^ n mij op een dag bij zich. Hij zat daar chter z'n bureau op de voor hem ekende wijze: benen op tafel, armen in lie nek. 'Zo mannen,' begon hij, 'kun­ nen we het niet een stuk bekorten?'" e Groningse professor stelde de beide derdejaars een aio­plaats in het vooruit­ zicht als ze hun studie biimen een half jaar zouden afronden. Jjittes heeft er naar eigen zeggen niet pens wat voor hoeven laten. "Ik heb

f

§

behartigen. Dat ligt mij niet. Ik ben toch meer het wetenschappelijke type: er is wat voor te zeggen, er is wat tegen." Ook ergerde hij zich aan de houding van kantoorgenoten. "S taan ze op een receptie gezellig met jou te praten en zien ze vanuit hun ooghoeken een belangrijker persoon, dan zijn ze in staat je gelijk de rug toe te keren. Die natuurlijke gereserveerdheid die juristen toch al hebben, lijkt bij de advocaat in de hoogste graad aanwe­ zig." Niet in de laatste plaats had Tjittes afwijkende ideeën over vrije tijd. "De enige manier waarop je kon zien dat een van de partners vakantie had, was dat die dan in plaats van in drie­ delig grijs, in een kone broek door het kantoor liep. Ik houd van hard werken, maar er moet ook tijd zijn voor ontspanning, voor je partner, voor je vrienden."

Breiwerk Na zijn korte uitstapje buiten de universiteit werd Tjittes tmiversitair docent privaatrecht in Rotterdam, om vervolgens opnieuw de rechtspraktijk in te duiken als medewerker bij het Wetenschappelijk Bureau van de Hoge Raad. 'Tussendoor' schreef hij zijn proefschrift. "Als ik zin had en verder

f

'Was er niets op de buis f dan werkte ik aan mijn proefschrift'

' met volle teugen van het studenten­ leven genoten. Ik had een kamer aan de Vismarkt en daar omheen speelde het leven m Groningen zich af. Mijn / inkomen van de studiefinanciering en ' het geld dat ik verdiende met het student­assistentschap, dat schoof ik zo < door naar de terrassen in Groningen."

I Korte broek ' De vraag hoe hi) zijn studie dan toch in , dneèneenhalf jaar heeft weten af te ' ronden, beantwoordt hij met een blik in de lucht. Hij probeert: "Dat privaat­ recht, als je dat eenmaal in je vmgers hebt... Het is een bepaalde manier van : denken, een bepaald inzicht. Als je de ! juridische manier van denken eenmaal te pakken hebt, kun je alles aanpak­ ken." En: "Ik ben wel iemand die heel snel dingen opneemt." Om tenslotte de zaak af te doen met: "Hoor 's, het ging best. Ik ben geen superman." Toen puntje bij paaltje kwam, besloot Tjittes na zijn studie geen onderzoeks­ assistent te worden maar advocaat. Hij liet het Noorden achter zich om een plaats te veroveren op een gerenom­ meerd Haags kantoor. Precies een jaar hield hij het vol. "Toen was ik het zat", zegt de jurist fel. "Je moet als advocaat blind de belangen van­je"cliënt kunhen'

Mr Tjittes: 'Dit en dit wil il< weten, dat en dat lieb ik nodig. Dan werl< \k dat pats, pats, pats af' Peter Wolters - AVC/VU

niets te doen, en er was niets op de buis, dan ging ik aan mijn proefschrift werken." Op 'verloren momenten' ­ tijdens een treinreis, op een druilerige zondag­ middag of in vrije uren tussen twee zaken bij de Hoge Raad ­ en zelden met tegenzin heeft Tjittes aan zijn promotie gewerkt. "In zekere zin is het ontspan­ nend", zegt de 28­jarige. "De een pakt in de pauze een breiwerk, de ander gaat schaken. Ik voelde geen druk, mijn baan hing er niet vanaf. Ik vond het heel plezierig om aan het proefschrift te werken." Natuurlijk waren er ook dagen, zoals in de zomervakantie, dat hij er hard aan trok. Zijn 'maat' uit Groningen, die inmiddels geen aio meer was maar universitair hoofddocent in Maastricht, en Tjittes jutten elkaar vooral in de eindfase van hun proefschriften op. Want het feest, dat wilden de promo­ vendi gezamenlijk houden. Ze promoveerden uiteindelijk een uur na elkaar. In totaal had het Tjittes niet meer dan tweeëneenhalf jaar gekost. "Als ik een vlaag heb, kan ik heel hard maar ook heel efficiënt werken", legt de wetenschapper uit. "Niet dat ik drie boekenkasten lees en uiteindelijk maar één A­viertje kan gebruiken. Ik werk volgens het stramien: dit en dit wil ik weten, dat en dat heb ik nodig. Dan werk ik dat pats, pats, pats af." Dat hij vrij snel daarna hoogleraar zou worden, was nauwelijks een verrassing. "Op een gegeven moment zit je in zo'n cohort mensen die professorabel zijn. Dan behoor je tot degenen die aan de eisen van een hoogleraar privaatrecht voldoen; die hebben gepubliceerd, die proefschriften hebben geschreven, die van zich hebben laten horen. Dat is een bepaald bakje mensen." Niet dat het nou altijd al een droom was. Als jongen op het Friese platteland leek het beroep van kok hem het meest

begeerlijk. "Als ik in een goed restau­ rant zit en ik heb een drukke dag gehad, vol met juridisch geneuzel, denk ik nog wel eens: stel je toch eens voor dat ik hier kok was. Dan denk ik: stond ik maar achter de pannen, kon ik maar zien hoe mensen genoten van mijn eten." Dè hoogleraar is niet meer die zilver­ grijze meneer die en eindstation met aanzien heeft bereikt, meent Tjittes. "De oude baas die na zijn werkzame leven bereid is zijn wijsheid met jongeren te delen, sterft uit. Vandaag de dag is het vooral belangnjk dat je ideeën hebt, dat je creatief bent, dat je onderzoeken kunt verzinnen en onderwijsmateriaal kunt samenstellen. Ik denk dat je juist een stimulerend karakter moet hebben en sociaal moet zijn, representatief ook. Je moet met een heleboel mensen om kunnen gaan. Met studenten, met medewerkers en ook met potentiële opdrachtgevers." Volgens Tjittes heeft de rechtsweten­ schap meer dan ooit behoefte aan wetenschappers die met gebruik van hun 'gezond boerenverstand' buiten de 'platgetreden paden' onderzoek doen. "De wetenschap, de juridische literatuur, hobbelt op dit moment wat slaafs achter de rechtspraak aan. De Hoge Raad doet een uitspraak en pas daarna komen de wetenschappers in actie."

Voortrekkersrol Wetenschappers besteden volgens de aanstaande hoogleraar te veel tijd aan het uitleggen van uitspraken van rechters. Ze komen in feite te laat in actie. Terwijl de rechtswetenschap juist een voortrekkersrol zou moeten vervullen. Tjittes: "De allerbelang­ rijkste taak van de wetenschap is het verzinnen van nieuwe dingen. Dat is in alle wetenschappen zo: men gaat op jacht naar nieuwe technische snufjes of

naar het medicijn dat aids geneest, op zoek dus naar het nieuwe om daardoor de bestaande situatie te verbeteren. In de rechtswetenschap is dat een beetje ingezakt. Het is de laatste twintig jaar wat gezapig. Zelden komen auteurs met nieuwe dingen waar de rechtspraktijk ­ of dat nu een advocaat of een rechter is ­ van kan profiteren." De wetenschap moet zich meer toeleggen op het signaleren en het oplossen van juridische problemen, meent Tjittes. Lacunes waar de jurist zich op kan storten, zijn er genoeg. Zoals op het gebied van de aansprake­ lijkheid van banken, 'dat in Nederland echt nog onontgonnen is'. "Stel het gaat slecht met je bedrijf De bank

'De --^ rechtstvetenschap is de laatste twintig jaar wat gezapig' draait de kraan dicht en je gaat vervol­ gens failliet. Als de bank nou nog een week langer de geldkraan open had gehouden, misschien zou het dan wel weer beter zijn gegaan met het bedrijf. Kan je de bank dan aansprakelijk stellen? Dat soort vragen, die spelen wel in de praktijk, maar de wetenschap doet daar niets mee."

Pilsje In zijn huidige functie als gerechts­ auditeur bij de Hoge Raad is het de taak van Tjittes om argumenten te vinden die nodig zijn voor het oplossen van een rechtszaak. Op zoek naar die argumenten worstelt hij zich door stapels wetenschappelijke lectuur. Zelden komt hij iets tegen dat hij kan gebruiken. "Meestal zijn het auteurs die elkaar een beetje napraten en nog eens uitieggen wat er in een arrest staat, wat een uitspraak betekent. Dat is leuk voor een leek die er niet zo goed in thuis is. Maar wil je de rechter een stapje verder helpen, dan heb je er niks aan. Het is maar zelden dat een cassatiemiddel rechtstreeks is geënt op een weten­ schappelijk artikel of een proefschrift." Tjittes verwacht dat de rechtspraktijk wetenschappers serieuzer zal nemen als die vaker een voortrekkersrol vervullen. "Nu denkt een rechter vaak: 'Daar heb je die wetenschapper weer die mijn uitspraken gaat uitieggen.' Al die uitieggende stukjes, in het zoveelste tijdschrift, dat voegt niets toe. Als je iets nieuws verzint, waardoor je een rechter precies die nuttige argumenten in handen geeft waarmee hij de zaak kan oplossen, dan word je als weten­ schapper natuurlijk veel serieuzer genomen. Dan kijken mensen verlan­ gend uit naar wat die wetenschapper nu weer heeft verzoimen." Voor zijn studenten wil de aanstaande hoogleraar, die nu als invaller al hoor­ colleges geeft aan eerstejaars, 'een toegankelijk persoon zijn, waar je ook een pilsje mee kunt pakken'. Zoals hij dat als student zelf deed in de kroeg tegenover de juridische faculteit in Groningen. "Daar zaten dan wat • docenten en hoogleraren. Je schoof gewoon aan. De ene keer ging het over de kwaliteit van zuurkool in de Elzas, de volgende keer over een bepaling in het Nieuw Burgerlijk Wetboek. Pilsje erbij en een beetje ouwehoeren over de wereld en het recht." Met anderen praten over recht, daar leert een student volgens Tjittes het meest van. Dat kan in de kroeg gebeuren, maar evengoed achter een bureau met een broodje kaas in de hand. Als de sfeer maar ontspannen is. Tjittes: "Zo'n hoogleraar wil ik graag zijn: deur open, voeten op tafel, handen in de nek, en kom maar birmen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen