Ad Valvas 1995-1996 - pagina 347

AD VALVAS 1 FEBRUARI 1996

PAGINA 5

Het gevecht tussen Hippocrates en Vrouwe Justitïa Juridische kennis wordt steeds belangrijker voor artsen Euthanasie, kindermishandeling, seksuele misdrijven en het identificeren van verkoolde lijken; artsen hebben steeds meer te maken met justitie. Afgelopen vrijdag werd er een congres gehouden over het raakvlak tussen strafrecht en geneeskunde: de forensische geneeskunde. Caroline Buddingh' Er blijken veel Nederlandse equivalenten van medewerkers uit het politieteam van 'Derrick' en 'Der Alte' te zi)n. Afgelopen vrijdag waren zij op een congres over forensische geneeskunde aanwezig. Maar niet een van de aanwezige forensisch-geneeskundigen zou op een kwartier nauwkeurig kunnen vaststellen waimeer de dood is ingetreden bij een slachtoffer, zoals dat m de politieseries wel elke aflevering gebeurt. "En ik vraag me ook af hoe zij dat doen, met alleen de vinger op de pols", grapte de forensischgeneeskundige B. Cohen. Hij wordt gezien als de grondlegger van de forensische geneeskunde in Nederland, een vakgebied dat sterk in opkomst is. Cohen legde uit dat forensische geneeskimde het brede terrein is van alle medische handelingen op het raakvlak van de (straf)rechtspleging en de gezondheidszorg. Dus van euthanasie tot lijkschouwing, van het onderzoeken van dronken bestuurders tot het adviseren van politie over ingesloten personen. Een bekend misverstand over het nog relatief onbekende vakgebied hielp hij direct de wereld uit: "Forensische geneeskunde is geen reizende geneeskunde en het houdt ook met in dat artsen meer privileges krijgen als ze met de trein van punt A naar punt B reizen, zoals een collega van ons dacht tijdens de oprichting van het Genootschap voor Forensische Geneeskunde." De spreker kreeg hiermee de lachers op zi)n hand. Toch was een uideg van de precieze inhoud van forensische geneeskunde niet overbodig. Want ook voor de organisatie van het congres - studenten van de verschillende faculteiten geneeskunde in Nederland - bleek het nog niet mee te vallen hun medestudenten enthousiast te krijgen voor het congres. "De meeste studen-

Artsen hielpen politie bij het identificeren van verkoolde lijken bij de Bijlmerramp ten hadden geen idee wat forensische geneeskunde is. Maar toen wij het hun uidegden, raakten ze wel enthousiast", vertelt vu-studente Margriet de Wijs, secretaris van het landelijke bestuur van het Medisch Interfacultair Congres, dat dit jaar voor de zesde keer werd georganiseerd.

Misdrijven Uiteindelijk bezochten ruim honderd vu-studenten geneeskunde en rechten het congres in Apeldoorn. En dat was aanzienlijk, gezien het feit dat er vanuit de andere Nederlandse universiteiten in totaal vierhonderd deelnemers waren. "De interesse van de studenten werd niet alleen opgewekt doordat forensisch-geneeskundigen smakelijke verhalen vertellen en dito dia's vertonen, maar ook omdat toekomstige artsen vaker te maken krijgen met de wetgever. De ontwikkelingen rond euthanasie zijn daar een voorbeeld van, maar het komt ook steeds vaker en sneller naar buiten dat kindermishandeling of seksuele misdrijven hebben plaatsgevonden. Als arts treed je dan niet meer alleen op als geneesheer of vrouw, maar is het ook je taak om justitie in te schakelen. En dat terwijl binnen het curriculum van geneeskunde geen aandacht wordt besteed aan dit vakgebied", aldus De Wijs.

Hadewych Hazelzet studeerde vorig jaar af aan de vu als politicologe/bestuurskundige. Dit jaar volgt ze een masters-opleiding in International Political Economy aan de University of Chicago. Elke maand doet zij verslag van haar belevenissen. Hadewych Hazelzet 'The most important tooi for success is the belief that you can succeed', schreeuwt het schoolbord naar de kinderen in de klas. Onder hen is 99 procent van Afro-Amerikaanse afkomst, 95 procent heeft Chicago nog nooit verlaten. De huizen in deze buurt in het zuiden van de stad zijn veelal verpauperd, uitgebrand of dichtgetimmerd. Alleen op straat lopen, is vragen om narigheid. Geweld is veruit de belangrijkste doodsoorzaak onder de mannen hier. Van de populatie in deze buurt heeft het overgrote deel nooit de middelbare school afgemaakt. Het gemiddelde gezinsinkomen is er een kwart van dat in Hyde Park, waar de universiteit zich bevindt. In deze wijk leven

twintig keer meer kinderen onder de armoedegrens, meestal alleen met hun moeder. Eén straat verder, 51 st Street, begint het overheersend blanke Hyde Park. De wijk bezit één van de beste particuliere beveiligingsdiensten in de Verenigde Staten. Nieuwe studenten wordt niet veel tijd gegund dromerig omhoog te blijven kijken naar alle mooie en oud-ogende imiversiteitsgebouwen. Pas na een training in zelfverzekerd snelwandelen mag je weer de straat op, gebrainwashed met de belangrijkste nummers - onder meer voor de zogenaamde 'paraplu-service', die je 's avonds kan schaduwen op weg naar huis, maar geen lift kan geven. Mensen lopen rond met fluitjes, klaar om onheil te blazen, voor het geval de surveillances hun handen

In tegenstelling tot de buurlanden is de specialisatie in Nederland nog vrij jong. Pas aan het begin van de tachtiger jaren werd het belangrijk gevonden dat sommige artsen een speciale opleiding kregen om te kunnen optreden bij rampen en ernstige ongevallen. Ook het vaststellen van een onnatuurlijke dood werd een aandachtsptmt. Door de toename van het aantal gebeurtenissen waarbij een forensischgeneeskundige wordt ingeschakeld, kon het vak zich de laatste jaren goed ontwikkelen. Artsen worden bijvoorbeeld vaker ingeschakeld bij geweldmisdrijven. Bovendien moesten bij een aantal rampen lijken worden geïdentificeerd, zoals de Bijlmerramp, de ontsporing van een Intercity bij Hoofddorp en de vliegramp in Faro. Dat bracht de artsen de laatste jaren meer in contact met politie en justitie.

Opdringerig Ook het handelen van de arts zelf werd in sommige gevallen onderwerp van justitieel onderzoek, bijvoorbeeld in het geval van het plegen van euthanasie. Volgens advocaat mr E. Sutorius, gespecialiseerd in de medische rechtspraak, is het tijd dat binnen de medische wereld duidelijker wordt wat volgens de wet wel en niet mag. "Ik merk in mijn praktijk dat

vol hebben. Om de straat is een speciale alarmtelefoon en op de ramen kleven waarschuwingen: 'this is a neighborhood watch area'. Desalniettemin worden elke week in de universiteitskrant enkele tientallen overvallen met plaats en tijd opgesomd. Ik woon aan de 59th street. Aan de overkant van de straat ontvouwt the American dream zich verder. Een gaarkeuken heeft dagelijks handen te kort, zeker nu het buiten extreem koud begint te worden. Chicago telt meer dan vijftigduizend daklozen, iets wat erg makkelijk te vergeten is vanuit het veilige eiland van de campus. Maar, ook het leger vrijwilhgers is groeiende, niet in de laatste plaats dankzij studenten. Hoewel de universiteit al jaren betrokken is op allerlei wijzen in wat genoemd wordt community service, heeft ze onlangs een speciale taakgroep de opdracht gegeven de armoedeproblematiek in de omliggende buurten eens nader te onderzoeken en aan te geven in hoeverre, en zo ja hoe, er een taak ligt voor de universiteit. De betrokkenheid van een private universiteit bij de samenleving is niet

Arthur Bastiaanse/ANP

artsen hier over het algemeen niet positief over zijn. Ze vinden dat Vrouwe Justitia te opdringerig is naar Hippocrates. Ze zouden htm vak niet meer goed kunnen uitoefenen vanwege de juridisering."

Balpenmoord Toch stelde de advocaat dat vooral de medici gebaat zijn bij betere regelgeving. "Artsen werken nu in een schemergebied. Ze weten van bepaalde handelingen dat het strafbaar is, maar krijgen geen straf opgelegd als ze bijvoorbeeld euthanasie plegen bij een terminale patiënt. Artsen weten onderling van elkaar dat ze deze handelingen plegen, maar zwijgen daarover. Dat is geen gezonde situatie. Artsen moeten elkaar recht in de ogen kunnen kijken en weten welke handelingen binnen de grenzen van de wet vallen. De juridisering is vooral dus in het voordeel van de medici." Een ander negatief gevolg van de onduidelijkheid, is volgens Sutorius dat de vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt wordt verstoord. "Patiënten weten niet meer of ze artsen blindelings kunnen vertrouwen. En artsen reageren daar weer kriegehg op, want zij weten toch wat het beste is? Nee, het recht moet gebruikt worden, zodat artsen en patiënten weer houvast hebben."

vanzelfsprekend. Het werd mij snel afgeleerd mijn papers te beginnen met het aangeven van de 'maatschappelijke relevantie'. Betrokkenheid wordt hier desalniettemin directer geuit: inmiddels is er een centraal databestand waar studenten op kunnen mloggen en zich via het campus-

netwerk voor vrijwilligerswerk van hun gading kunnen opgeven. Van de undergraduates is één op de drie studenten actief in het vrijwilligerswerk. Dit werk varieert van het opknappen van huizen, het bezoeken van oude mensen, het maken en uitdelen van voedsel tot het begeleiden van activiteiten voor kinderen. Vooral het naschoolse lesgeven in van alles en nog wat en het bijspijkeren van huiswerk

Dr F. Buijze, directeur van de GGD West-VeluweA/'allei in Ede, stelde op het congres dat forensische geneeskunde in de toekomst een beschermd beroep moet worden. Nu kan elke arts zich forensisch-geneeskundige noemen. Volgens de directeur is de reguliere basisopleiding echter niet toereikend om forensisch-geneeskundige te zijn. "Het IS jammer dat dit vakgebied nog niet is geïnstitutionaliseerd. Ik heb me bij die balpenmoord ook weer over verbaasd hoeveel forensisch deskundigen Nederland rijk is. Artsen lijken te denken dat ze over deze zaken kunnen meepraten. Maar je bent geen forensisch-geneeskundige als je toevallig deskundig bent birmen het medisch vakgebied. Nee, dit is echt een apart vak." Dat bleek ook wel uit de presentaties die deskundigen tijdens parallelsessies hielden. Forensisch-gebitsdeskundige dr Van der Kuijl, lid van het Rampen Identificatie Team, vertoonde dia's van moeilijk te identificeren lijken en legde uit dat door middel van gebitsonderzoek in bijna alle gevallen nog kan worden getraceerd om wie het ging. In Nederland leggen tandartsen namehjk gegevens van patiënten vast en vrijwel elk gebit blijkt wel weer bijzonderheden te hebben. "Door oproepen te plaatsen in vakbladen van tandartsen en door computergegevens op te vragen, komen we er meestal wel uit", aldus Kuijl. Een gifmoord ontrafelen blijkt ook nog steeds voorbehouden aan de echte experts, zo bleek uit de anekdotes van dr D. Uges, forensisch-toxicolooog. Maar er blijken grenzen aan de kennis. Er zijn nog steeds veel dodelijke gifsoorten die zelfs de forensischtoxicologen niet in lijken kunnen achterhalen. Om dan het raadsel van de doodsoorzaak en de dader te ontrafelen, moeten Agatha Christies, Clouseaus, Derricks en Altes worden aangetrokken. Die kunnen het gif ook niet traceren, maar zorgen ervoor dat de moordenaar op een andere wijze tegen de lamp loopt. Moordenaars maken volgens Uges vaak dezelfde fouten. Ze praten erover met een vertrouweling, die hierover niet kan zwijgen en bovendien werkt moorden verslavend en dus doen ze het nog een keer. Door de handelmgen te herhalen, zijn ze voor de speurneuzen makkelijker te achterhalen. "Als je de perfecte moord wilt plegen, moet je het één keer doen en er altijd over zwijgen."

is erg populair, ook onder de met nog meer werk overladen graduates. Terwijl de University of Chicago studenten van over de hele wereld de hard core onder de economische principes blijft doceren, rollen in Washington de volksafgevaardigden vechtend over straat over de vraag op wie het begrotingstekon moet worden afgewenteld. Een vraag die in verschillende gedaanten in vele landen hersenen doet kraken en spanningen oproept. Het laten herverdelen van een relatief grote pot door de overheid biedt een tot op zekere hoogte gegarandeerd vangnet, maar lijkt tot een extreem individualisme te leiden. Het overlaten aan de liefdadigheid van de bevolking appelleert aan een zekere gemeenschapszin, maar maakt hulp onzeker en slachtoffers zichtbaar. Tijdens een bezoek van internationale studenten aan hun publieke school vragen kinderen in de South Side mij of er ook street gangs zijn in Amsterdam. Waar komen zij terecht als zelfs het geloof in de American Dream hen niet wordt meegegeven?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen