Ad Valvas 1995-1996 - pagina 333

AD VALVAS 25 JANUARI 1996

PAGINA 7

'De dood is bij jongeren altijd prijs' Studiedag over dood en verderf in literatuur, beeldende kunst en film Gedichten in overlijdensadvertenties, beelden en teksten op grafzerken of de talloze verfilmingen van Dracula; de dood is een veelvoorkomend thema in de kunst en nog populair onder zestien- tot achttienjarigen ook. Een zeer geschikt onderwerp dus om aan de orde te stellen in de bovenbouw van de middelbare school. Dat bleek op een studiedag aan de VU.

schappijleer behandelen", vindt hij. "Bij Nederlands hebben we het over de literaire kwaliteiten van bijvoor­ beeld Het gouden ei. Meneer Schram pakt alleen de krenten eruit, maar over de rest van het boek heeft hij het niet. Dan blijkt dat je via een shitver­ haal wel op een interessant thema uit kunt komen. Dat brengt het gevaar met zich mee dat het lijkt alsof het een goed boek is. Maar leerlingen lezen het alleen omdat het gemakke­ lijk is. Uit zichzelf halen ze die hele doodsproblematiek er nauwelijks uit." Een andere manier om de dood aan de orde te stellen in de klas is via de bestudering van grafzerken door de eeuwen heen. Dat onderwerp is mis­ schien lastig onder te brengen bij een van de talen of geschiedenis, maar zou een plaats kunnen krijgen binnen het nieuwe vak cultureel­kunstzinnige vorming, dat binnenkort verplicht wordt op elke middelbare school. Dr P. van Dael, docent beeldende kunst van de vroegchristelijke tijd en de Middeleeuwen, wist in zijn lezing de interesse van de aanwezige docenten voor dit onderwerp wel te wekken, maar tegelijkertijd zagen deze wel m dat het niet zo eenvoudig zal zijn om hun leerlingen hiervoor warm te krij­ gen.

Frieda Pruim

i

"Flauwekul", reageert een leraar Nederlands uit Zevenaar als hem wordt gevraagd of zijn leerlingen warm zijn te krijgen voor het thema 'Dood en verderf m de literatuur'. "Alleen iemand die ver van de dage­ lijkse praktijk van onderwijs staat, kan zoiets bedenken." Hij heeft zich inge­ schreven voor een workshop over de hjkgedichten van Vondel, Huygens en Hooft. "Ik vmd dat intrigerend, maar het is nou niet direct een onderwerp wat de meeste leerlingen erg boeit", formuleert hij met gevoel voor under­ statement. "Dus hoe je dat naar het onderwijs moet vertalen, zie ik nog met direct." Toch spreken ook de organisatoren van de studiedag over dood en ver­ derf, afgelopen vrijdag aan de vu, uit eigen ervaring. Zo ontdekte drs C. Geljon, een van de organisatoren en behalve docent aan de vu ook leraar Nederlands op een middelbare school, dat zodra het thema dood aan de orde komt, de interesse van de leerlingen toeneemt. "Ze zijn ontzettend bezig met dood en zelfrnoord", zegt hij. "Ik merk het aan de boekenlijsten. Bijvoorbeeld Hersenschimmen van Bemlef wordt ontzettend veel gelezen. Vroeger werd het altijd verzwegen als er een familielid overleed; nu komt dat m de klas aan de orde. Literatuur is de beste manier om dat bespreek­ baar te maken." Een goed voorbeeld daarvan is een leerlinge, die het gedicht 'De tuinman en de dood' van Pieter Nicolaas Van Eyck uitkoos als haar meest geliefde gedicht, omdat haar moeder het voor haar dood her­ haaldelijk las. Ze legde uit: "Wij von­ den het eigenlijk best wel vertederend dat zij, terwijl zij zo ziek was op zo'n soort literaire manier iets verwoordde; een beetje verzoening met de dood, want je kunt er toch niet aan ontko­ men. En dat is de boodschap die Van Eyck in dat gedicht heeft weergege­ ven." "Altijd prijs", beaamt een lerares Frans uit Zutphen als haar de vraag wordt voorgelegd of haar leerlingen in de dood zijn geïnteresseerd. "Zestien­ tot achttienjarigen denken veel over dat thema na, want ze worden ermee

Bloedzuiger

Graaf Dra cula , hier gespeeld door Christopher Lee, erotiseert vrouwen

geconfronteerd. Zo is twee maanden geleden een van onze leerlingen ver­ ongelukt. Dat heeft voor iedereen op school gevolgen. Ik doe al jaren wat aan de dood aan de hand van chan­ sons en boeken. Ik wil niet zeggen dat ik het er elke week over heb, maar wel heel vaak. En niet omdat ik dat zo nodig vind, maar omdat zij ermee komen."

Verdriet en rouw Dr E. Vester, onderwijscoördinator bij Letteren, ziet de belangstelling van jongeren voor de dood bevestigd door een aantal recente publikaties, zoals een onderzoek van het Katholiek Pedagogisch Studiecentrum naar de omgang met de dood in het basis­ en voortgezet onderwijs en een boek over verdriet en rouw bij leerlingen.

Aan materiaal over de dood ontbreekt het in de kunst in elk geval niet. Toen dr D.H. Schram, docent literatuurwe­ tenschap, bezig was met het voorbe­ reiden van zijn lezing over de dood in de literatuur, keek hij in z'n boeken­ kast en ontdekte hij dat hij elk boek wel ter sprake kon brengen. "De dood is alomtegenwoordig in de literatuur en kunst", stelt Schram. Dat blijkt bij­ voorbeeld uit de talloze poëtische tek­ sten die in overlijdensadvertenties worden geciteerd. Het verzamelen daarvan ziet hij als een mogelijke invalshoek om binnen de literatuurles­ sen bezig te zijn met de dood. O ok het zoeken van de meest aangrijpende sterfscène in een roman of toneelstuk zou een lesopdracht kurmen zijn. Een roman die geschikt is als aanlei­ ding voor een gesprek over de dood in

de literatuur is bijvoorbeeld de onder scholieren populaire roman Het gou­ den ei van Tim Krabbé. In dat boek verdooft een scheikundeleraar eerste de vriendin van de hoofdpersoon en vervolgens de hoofdpersoon zelf, waarna hij beiden levend begraaft. "Angst, hysterisch lachen en het besef van verbondenheid met zijn vriendin zijn de laatste gevoelens van de hoofd­ persoon warmeer hij in zijn doodskist uit de hem toegediende verdoving ontwaakt", aldus Schram. Hij sugge­ reert docenten om dit boek als aan­ knopingspunt te gebruiken voor de behandeling van een aantal minder bekende boeken waarin het thema 'levend begraven' een rol speelt. Deze aanpak spreekt een leraar Nederlands uit Zetten niet zo aan. "De dood moeten ze maar bij maat­

Prof.dr E. Tan, hoogleraar woord en beeld, voerde een pleidooi voor het betrekken van film bij de lessen cultu­ reel­kunstzinnige vorming op de mid­ delbare school. "De rijkdom aan rela­ ties tussen film en literatuur is op zichzelf al een reden de cmema te integreren in het literatuuronderwijs", meent Tan. Bovendien zijn jongeren gek op films. Dood en verderf spelen daarin een belangrijke rol. Ter illus­ tratie wees hij op de meer dan hon­ derdvijftig verfilmingen van Bram Stokers Dracula, een roman uit 1897, die een produkt is van de Victoriaanse tijd. Angst voor besmettmg, voor het indringen van primitieve elementen uit het Oosten en voor de moderne vrouw zijn belangrijke thema's in het boek. Dracula is volgens Tan het ultieme kwaad: als bloedzuiger is hij de oor­ sprong van besmetting, afkomstig uit het O osten symboliseert hij het bin­ nendringen van het duistere en vreemde en door vrouwen te erotise­ ren speelt hij in op de angst voor de moderne vrouw. De verschillende interpretaties van Dracula bieden vol­ gens Tan stof te over voor een leer­ zaam gesprek over de betekenis van de negentiende eeuw. En wat is een spannender uitgangspunt voor zo'n gesprek dan filmfragmenten waarin het bloed weelderig rondspuit en druipt?

Als ik het voor het zeggen had... 'Your office is where you are' Wat zou er gebeuren als Heleen Hegge, office ma na ger bij de Dienst Ontwikkelingssamen-werking (DOS), het voor het zeggen inacl. Negende aflevering van de estafettecolumn, waarbij de pen van hand tot hand gaat. Dit keer een blik op de onvermijdelijke toekomst: het flexibele kantoor.

ontmoetingsruimte. "Er is vandaag geen plaats resse en de desk coordinator keken elkaar bij deze voor jou, dat wéét je. De afspraak is dat iedere woorden veelbetekenend aan, terwijl de man stafmedewerker minstens twee dagen per week met notebook zich dankjewel mompelend uit de thuis werkt en jij bent hier echt bijna iedere voeten maakte. "Typisch iemand die de ontwik­ dag!" Het bleek de medewerker Externe kelingen niet bij kan benen", merkte de beheer­ Betrekkingen te zijn. "Maar gisterenmiddag heb der op toen hij uit het gezicht was verdwenen. ik al gethuiswerkt en bovendien heb ik bijna "Kan ik je even spreken", zei hij vervolgens niets kunnen doen omdat mijn kinderen hun tegen de desk coordinator. "Kan niet", antwoord­ huiswerk op de personal de die, "alle communication computer af moesten ^ ^^«w^«w*w*!^'>i» rooms zijn bezet." "O , zit maken", zei de man onze directeur daar dan hulpeloos. Hij had een misschien ook?", vroeg de ouderwets documenten­ secretaresse. "Ik heb de koffertje in zijn linker­ heer Brinkman uit Rusland Heleen Hegge hand en maakte met zijn andere hand de deur voor hem aan de telefoon." De desk coordinator "Als ik het voor het zeggen had," zei de secreta­ van zijn personal locker open. "En dit kon ik niet drukte op die vraag enkele knoppen van haar resse van het diensthoofd, "dan blééf die man meenemen", zei hij terwijl hij zijn notebook eruit toetsenbord in. "Je weet dat er nog geen proce­ eindelijk eens op zijn flexiplek zitten!" haalde", omdat ik uit het werk naar een concert dure­afspraken zijn gemaakt voor het gebruik Vanzelfsprekend kon haar baas altijd direct moest. Geef me dan op zijn minst een uurtje op van dez e facility," zei ze, "maar dit lijkt me bereikt worden op zijn mobiele zaktelefoon, een touchdown desk in de gang om de laatste belangrijk genoeg om het internal O T'ez<;­systeem maar hulpmiddelen om hem te vinden als hij die gegevens uit de rel'atiedatabase down te loaden." aan te zetten." Voor haar sprongen de monito­ niet meenam, waren er helaas niet in het nieuw Terwijl hij zich stond te excuseren, was ook de ren aan en het diensthoofd werd inderdaad op kantoor. Zuchtend stond ze op vanachter haar beheerder binnen komen lopen. "Als je niet lan­ een van de schermen zichtbaar. Hij zat helemaal bureau en liep de gang in. ger dan een uur nodig hebt, mag je wel even aan alleen m de blauwe sfeerkamer, met zijn benen "Néé, niet wéér...", hoorde ze de stem van de mijn hotdesk zitten. Ik heb geen last van territori­ op de tafel, lezend in een document met een desk coordinator klinken vanachter de balie in de umdrift, zoals jullie allemaal weten." De secreta­ potlood in de hand. Af en toe maakte hij een

De Estafette

aantekening in de kantlijn en staarde een tijdje nadenkend voor zich uit. Geschokt sloegen de secretaresse en de desk coor­ dinator hem gade. "Die communiceert helemaal niet", zei de secretaresse tenslotte en hep de gang in. De telefoon op de balie ging over en de desk coordinator nam op. "Zullen wij het dan maar even in de gang doen?", klonk de stem van de beheerder. "Dat lijkt me geen goed idee als iedereen nog bezig is zijn personal trolley naar de wisselwerkplekken te rijden", snibde de desk coordinator. "Ik kom wel naar jou toe. Waar van­ daan bel je trouwens?" Even was het stil en daarna hoorde ze het geluid van scheurend papier. "Dat doet er niet toe. Your office is where you are", sprak de beheerder vanaf de wc. Naschrift: Als ik het vijftien jaar geleden voor het zeggen had gehad, typten wij nu allemaal nog op een IBM­ schrijfmachine met correctie­ toets in plaats van een pc, dus de flexibele werk­ plek zal er ook wel komen. Heleen Hegge geeft de pen door aan Inocente Vasco uit Mozambique Hij verblijft tijdelijk a a n de VtJ voor een vervolgstudie {Ph D ) in de natuurkunde

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen