Ad Valvas 1995-1996 - pagina 278

A D VALVAS 1 4 DECEMBER 1995

10

Zwart geld o Corruptie is niet alleen in Italië aan de orde v verschenen twee boelcen over het belang van e houden. Over het kerstgeschenk, de IR

Over Mozes, Fukuyama en de criminele jurist Een in Nederland uniek boek, zo bestempelen drie vu-docenten constitutioneel recht hun recent uitgebrachte co-produktle 'Grondrechten in evenwicht'. "Andere boeken over grondrechten bevatten alleen een beschrijving van artikelen en van de jurisprudentie. Wij geven toekomstige juristen tenminste flink wat geestelijke en intellectuele bagage mee." En dat is hard nodig, vinden de docenten.

Martine Zuidweg "Ik maak mij grote zorgen", zegt dr Jan Willem Sap, "over de hoeveelheid zwart geld in Nederland waarbij advocaten en notarissen van grote kantoren, deftige juristen dus, betrokken zijn. Je hoort het ook bij de iRT-discussie: er is een omvangrijke witte-boordencriminaliteit." De docent constitutioneel recht vervolgt: "Het ideaal van de Verlichting was: onderwijs voor iedereen, dan kunnen we de gevangenissen sluiten. N o u , we hebben inmiddels fantastisch onderwijs, met fantastische juristen, maar de omvang van de criminaliteit waarbij topjuristen betrokken zijn, is om van te huilen. Daarom denk ik dat het goed is dat er iemand opstaat die zegt dat het gaat om rechtvaardigheid; dat je niet alleen verantwoordelijk bent voor je cliënt, maar ook voor een gemeenschap." "We zijn te ver doorgeschoten in de richting van het individualisme", vult collega m r André Hofman aan. Dat de weg terug inmiddels is ingeslagen, vindt hij een goede ontwikkeling. "Steeds meer mensen realiseren zich dat een heleboel rechten, zoals het recht op vrijheid van meningsuiting of het recht op privacy, niet ten koste mogen gaan van het belang van de maatschappij als geheel. Het koppelen van persoonlijke gegevens, waardoor je als burger behoorlijk in je privacy wordt gekort, mag tegenwoordig weer. Men is tot het besef gekomen dat de maatschappij het zich gewoon niet kan veroorloven dat er miljoenen aan uitkerings- en belastingfraude verloren gaan." Omdat de rechten van het individu volgens hen in het recente verleden overmatig veel aandacht hebben gekregen, leggen de auteurs van het nieuwe

studieboek Grondrechten in evenwicht het accent op grotere verbanden, op rechten van burgers als leden van een gemeenschap. Sap: "Ik denk dat ons boek inderdaad wel iets meer nadruk legt op burgerschap, op burgerzin. Ikke, ikke en de rest kan stikken, dat kunnen we natuurlijk niet volhouden." De overheid zou zich vaker moeten opwerpen als beschermer van burgers, vinden de staatsrechtjuristen. D e drugsbaron bijvoorbeeld die het zich kan veroorloven de beste advocaten in te schakelen om zijn recht op privacy te verdedigen, moet daar volgens Sap niet zo makkelijk mee wegkomen. "Als je

denkt vanuit overheid en burgerschap, vanuit een gemeenschap waarin het van belang is de zwakkeren te beschermen, dan wordt het mogelijk dat recht te beperken."

Witte plekken Rode draad van het recent uitgebrachte studieboek is de spanning tussen mensenrechten, die veelal rechten van het individu zijn, en burgerrechten, rechten van de leden van een gemeenschap. Burgerschap heeft meestal te maken met een bevoorrechte positie. Alleen binnen de stadsmuren was men vroeger veilig voor struikrovers. "Je mag God op je blote knieën danken dat je een Nederlands paspoort hebt", zegt Sap om aan te geven dat het ook nu nog veiliger is binnen de 'stadsmuren' dan erbuiten. Mensenrechten gelden voor iedereen, maar niet iedereen kan zomaar burgerrechten verkrijgen. "Ieder mens heeft recht op vrijheid, werk en eten. En toch zeggen wij met regelmaat: 'Sorry, je mag er niet in', als er een vreemdeling op onze poorten klopt." Mogen we de Bosniërs terugsturen nu er een vredesakkoord is bereikt? Heeft een moslim het recht om ook zijn tweede vrouw naar Nederland te halen? Moet gecontroleerde doorlevering van drugs worden toegestaan als

daarmee boeven worden gepakt? E n hoe gaan we om met euthanasie? "Dat zijn natuurlijk gedeeltelijk politieke vraagstukken, maar wat de politiek vaak zegt, is: laat de rechter het maar oplossen', aldus Sap. D e rechter, die een afweging moet maken tussen het belang van het individu en dat van de gemeenschap, kan zulke vragen niet oplossen met zijn wetboeken. In de praktijk zijn er, volgens de staatsrechtjuristen, veel zaken waar de huidige wetgeving geen passend antwoord op heeft. Zo is de grondwet, die in '1983 gewijzigd is, inmiddels al weer verouderd. M r Irawan Sewandono, de derde auteur van het studieboek: "We hebben een grondwet voor de problemen die in de jaren zeventig en begin jaren tachtig aan de orde waren, zoals problemen met krakers. Je hebt nu heel andere dingen die de politieke agenda beheersen, zoals vreemdelingen, dienstplicht, vraagstukken rond de integratie van minderheden." Bovendien zijn veel grondrechten zo abstract geformuleerd, dat ze de jurist in de praktijk weinig houvast bieden. Sewandono: "In '83 hebben ze de korte bepaling 'iedereen is gelijk' gemaakt. Daarmee heb je echter nog niets bepaald over bijvoorbeeld de toelaatbaarheid van voorkeursbehandelin-

gen om die gelijkheid te kunnen bereiken." M e t de grondwet alleen, zo concluderen de juristen, kun je als rechter of advocaat de grote vraagstukken niet meer oplossen. "Er zijn te veel witte plekken."

Stoplap Toekomstige juristen hebben meer bagage nodig dan alleen kennis van rechtsregels om die witte plekken in te kunnen vullen, is de stelling van de drie docenten constitutioneel recht Met Grondrechten in evenwicht willen ze studenten daarom wijzen op de beginselen achter de grondrechten, die hun wortels h e b b e n in de christelijke, humanistische dan wel de joodse traditie. Hofman: "De grondwet en de mensenrechtenverdragen zijn ontstaan doordat er ethische keuzes zi)n gemaakt. Dat je niet mag martelen, is een ethische keuze. E n die kan berusten op humanistische of op andere beginselen. We willen juristen instrumenten aanreiken om die ethische keuzes te maken." En zo leerden studenten constitutioneel recht dit najaar over Mozes en zijn stenen tafelen, waarbij de auteurs de tien geboden als tien mensenrechten in een m o d e m jasje hebben gestoken Hugo de Groot en Calvijn, maar ook moderne denkers zoals de Amerikaanse politicoloog Fukuyama en zi|n Franse vakgenoot Guéhenno, vertelden studenten over goed en kwaad. Dat is hard nodig, zegt Sewandono "Neem de vreemdelingenwet. Die zegt dat je van alles mag als overheid jegens vreemdelingen, als je dat maar doet in het algemeen belang. Dat is een stoplap waar je van alles in kunt stoppen Als jurist moet je dat algemeen belang concreet in gaan vullen. D a n heb )e een brede intellectuele basis nodig: je moet weten hoe een samenleving werkt, welke waarden er van groot belang zijn. Wi) geven met dit boek een selectie uit de geestelijke bagage die de afgestudeerde jurist nodig heeft. Al die humanistische, christelijke en joodse beginselen die aan onze samenlevmg ten grondslag liggen, die brengen wi) weer terug." Overigens is er tijdens de studie van de auteurs zelf nauwelijks gerept over Mozes, Erasmus en Calvijn. "Pakweg vijftien jaar geleden was dat ook niet echt nodig, omdat je het meekreeg van huis en van de middelbare school", zegt Sewandono, die vindt dat studenten van nu een heleboel historische, levensbeschouwelijke en godsdienstige kennis missen. "Ze hebben het niet, zoals wij, al jong aangereikt gekregen." Of kermis van Mozes en Fukuyama meer advocaten en notarissen op het rechte pad zal houden? Sap: "Het joods, christelijk en humanistisch gedachtengoed heeft jarenlang gefunctioneerd als een leuning van een trap. Natuurlijk zijn er een hoop rotte spijlen, maar bepaalde spijlen waren goed en die moet je niet zomaar wegkappen. Ik verwacht dat mensen, en dus ook advocaten en notarissen, met die leuning minder gauw de trap afvallen."

lllustratie: Berend Vonk

Mr J A Hofman, dr J W Sap, mr I Sewandono, Grondrechten in evenwicht, uitgeverij Kluwer, Deventer 1995, ISBN 90-268-1625-7.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen