Ad Valvas 1995-1996 - pagina 479

Ontstaan infectieziekten vaalc een raadsel Bacterie en virus zijn taaier dan gedacht Hoewel nog absoluut niet duidelijk is of de gekkekoeienziekte in het vakgebied van de microbiologie thuishoort, wordt dat in de media wel gesuggereerd. Daarom werd de oratie van prof.dr C. VandenbrouckeGrauls over bacteriën en virussen ineens zeer actueel. Caroline Buddingh'

Met enige regelmaat steekt er weer een nieuwe bacterie of virus de kop op, die ziekte veroorzaakt bij de mens. Twee jaar geleden was de vleesetende bacterie voorpaginanieuws, nadat deze bi) een aantal Engelsen en een Nederlander binnen enkele dagen een deel van de huid had weggevreten. In Zaïre richtte het Ebola-virus vorig jaar een ware slachting aan. Op het ogenblik staan de kranten bol van de gekkekoeienziekte. Prof.dr Christina Vandenbroucke-Grauls ging afgelopen vrijdag in haar oratie niet in op de nieuwe ziekte. "De oorzaken en de aard van de ziekte zijn nog steeds niet helemaal duidelijk." De hoogleraar medische microbiologie gmg wel in op andere infectieziekten. Tuberculose bijvoorbeeld die in de westerse landen nog nauwelijks voorkomt, maar toch zo nu en dan weer om zich heen grijpt. En op het Hivvirus, dat de wetenschap vooral in de )aren tachtig voor veel vraagtekens

plaatste. Niet dat aids inmiddels kan worden genezen, maar in ieder geval weten medici nu beter wat het virus m het hchaam van de patiënt doet. Hoewel al m de vorige eeuw het onderzoek naar bacteriele en virusinfecties is gestart en verschillende medische antwoorden zijn gevonden op de ziekten, staan onderzoekers binnen de medische microbiologie nog regelmatig voor raadsels. "Zo'n dertig jaar geleden heerste de indruk dat infectieziekten geen probleem meer waren. Successen op het gebied van antibiotica, de mogelijkheid tot vaccinatie tegen verschillende kinderziekten en het feit dat pokken teruggedrongen werden, lagen hier aan ten grondslag. Het leek er op dat inmiddels voor alle bekende infectieziekten een verwekker gevonden was. Er werd gezegd dat het tijd werd de boeken over mfectieziekten te sluiten. Maar als we de afgelopen jaren iets hebben geleerd, is het wel dat het tegendeel waar is", aldus Vandenbroucke in haar oratie. "Bacteriën en virussen blijken nog steeds

Een Ebolavirusdeeltje ( 1 1 2 . 0 0 0 maal vergroot) Frederick Murphy

...ii

nieuwe vormen van ernstige infectieziekten te veroorzaken." Bacteriën en virussen zijn de kleinste zelfstandige micro-organismen die zich in het lichaam van de mens ophouden. Ze beschadigen specifieke onderdelen van het lichaam en veroorzaken daar ontstekingen. Het verschil tussen beide microben is dat bacteriën zich in een razend tempo zelfstandig kunnen vermenigvuldigen en virussen een 'gastheercel' nodig hebben. Griep, mazelen en verkoudheid worden veroorzaakt door virussen en tuberculose en difterie zijn bacteriele aandoeningen.

Antibiotica In de strijd tegen virussen is het grote probleem dat het virus zich in de 'gastheercel' heeft vermenigvuldigd, waardoor het moeilijk is een medicijn te bedenken dat het virus bestrijdt zonder de cel te beschadigen. Voor bacteriele aandoeningen is in de loop der jaren een groot aantal antibiotica ontwikkeld, waardoor veel ziektes konden worden bestreden. Het probleem met bacteriën is echter dat ze continu veranderen waardoor ze resistent worden voor antibiotica. "Een bacteriele cel kan binnen 24 uur een miljoen miljarden dochtercellen voortbrengen. Sommige van die dochtercellen hebben een afwijkende samenstelling. Als dat maar vaak genoeg voorkomt, kan een bacterie ontstaan die resistent wordt tegen het antibioticum. Het lijkt alsof bacteriën dat veranderen van vorm bewust doen, maar dat is niet zo. Het is echt toeval dat ze op een gegeven moment zo zijn veranderd dat het antibioticum niet meer werkt." Zowel virussen als bacteriën zijn besmettelijk. Hoesten kan bijvoorbeeld het griepvirus overdragen en bloedcontact geeft het Hiv-virus de kans zich te verspreiden. Als een microbe zich heeft genesteld, treedt het afweersysteem van het lichaam in werking en gaat het lichaam een gevecht aan met de microbe. "Het hangt af van de sterkte van de bacterie of het virus, de plek waar de microbe zich nestelt en de mate van weerstand van de persoon, wie het gevecht gaat winnen." Vandenbroucke is gefascmeerd door de plotselinge opkomst van infectieziekten. "Ineens worden mensen heel erg ziek, zonder dat wij dat kunnen verklaren en dan blijkt een onbekend virus of onbekende bacterie ongelooflijke schade aan te richten. Zo ging dat bijvoorbeeld bij het Hiv-virus, maar ook bij bacteriele aandoeningen als de veteranenziekte, waarbij mensen longontsteking krijgen." "Binnen de microbiologie kunnen we deze ontwikkelingen nog niet hele-

Deeltjes van het Ebola-virus ( 1 7 0 0 0 maal vergroot)

maal verklaren. Het zou kunnen dat bacteriën, die zich continu delen, van samenstelling veranderen en agressiever worden. Maar het kan ook zo zijn dat de westerse mensen zo weinig in contact komen met bacteriën, dat onze afweer tegen agressieve bacteriesoorten afneemt." "We zien ook dat bacteriën die al jaren geleden zijn bestreden, meens terugkomen. Soms brengt dat een nieuwe ziekte met zich mee. In de jaren veertig en vijftig veroorzaakten bijvoorbeeld bepaalde bacteriën keelontsteking en nierproblemen. Die bacteriën waren goed te behandelen met penicUline en infecties konden goed worden behandeld. Sinds kort zien we dat deze bacterie weer vaker infecties veroorzaken. Hoe dat kan, daarover tasten wij volledig in het duister." Een opmerkelijke vondst, enige jaren geleden, was dat bestaande ziekten, waarvan medici de oorzaak al dachten te weten, mede veroorzaakt worden door bacteriën. "Ik heb tijdens mijn studie nog geleerd dat je een maagzweer krijgt van stress. Niemand

Thomas W Geisbert

dacht er aan dat dit ook een infectieziekte zou kunnen zijn, maar dat is het dus wel. En inmiddels blijkt ook dat virussen een rol spelen bij het ontstaan van een aantal vormen van kanker." Hoe eng en bedreigend de nieuwsberichten over infectieziekten ook luiden, toch hoeven westerlmgen zich volgens Vandenbroucke niet al te grote zorgen te maken. De meeste infectieziekten zijn vooral een probleem in Derde-Wereldlanden. "Niet alleen is de weerstand van mensen uit deze landen laag, waardoor hun lichaam het gevecht met een bacterie of virus snel verliest, maar de mensen leven daar ook veel meer op elkaar, waardoor ziektes snel worden overgedragen. Bovendien is m die landen sprake van slechtere hygiënische omstandigheden. Om de omvang van irrfectieziekten te bedwingen, is het dan ook vooral belangrijk dat daar de situatie verbeterd."

Tentoonstelling over gereformeerde historicus Puchinger Historisch Documentatiecentrum toont brieven, foto's en werken van ex-hoofd "Een gereformeerd historicus die zich niet schaamt voor het adjectief 'gereformeerd'", zo karakteriseert dr G. Harinck van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme zijn voormalige baas, dr G. Puchinger. Harinck heeft een tentoonstelling samengesteld die geheel aan Puchinger is gewijd. Frieda Pruim

Het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden), een onderzoeksinstituut van de vu, heeft de 75ste verjaardag van zijn ex-hoofd, dr G. Puchinger, op 1 april aangegrepen om een tentoonstelling te organiseren rond zijn persoon en werk. Toen dat plan al bestond, werd bekend dat Puchinger op 15 april de hoogste academische onderscheiding wordt uitgereikt: de Akademiepenning van de Koninklijke Nederlandse Akademie der Wetenschappen. Reden te meer om de historicus in de maand april te eren. Het viel wetenschappelijk medewerker dr G. Harinck niet zwaar de tentoonstelling samen te stellen, aangezien hij sinds 1985 met Puchinger een kamer deelt. "Hij is iemand die graag con-

verseert", zo omschrijft hij zijn kamergenoot. "Ondanks zijn bijna 75 jaar is hij heel levendig, vaak de drukste in een gezelschap. Op verschillende terreinen is hij erudiet - hij beweegt zich in de theologie, de historie en de letterkunde." Puchinger was de eerste jaren van het in 1971 opgerichte documentatiecentrum de enige betaalde kracht. "In 1969 was hij aan de vu gepromoveerd op Colijn. Met de geschiedenis van het Nederlands protestantisme in de laatste twee eeuwen als specialisme was hij een heel geschikte kandidaat", vertelt Harinck. "In de jaren tachtig is het hem gelukt het centrum uit te bouwen." Het archief van de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) was een van de belangrijkste archieven die hij heeft binnengehaald. Dat trok weer andere archieven aan.

"Hij is een historicus die zich niet schaamt voor het adjectief gereformeerd; mtegendeel", aldus Harinck. "Hij is de gereformeerde overtuiging toegedaan en heeft grote belangstelling voor gereformeerde onderwerpen in de geschiedwetenschap. Veel mensen hebben inmiddels geen kaart meer van de gereformeerde wereld. Dan is het prettig dat iemand het landschap kent en begrijpt waarom het zo in elkaar zit en niet anders." Voor de tentoonstelling heeft Harinck een bibliografie samengesteld van Puchingers werk, die maar liefst twaalf- a dertienhonderd titels beslaat. De belangrijkste van deze publikaties zullen worden getoond, onder meer een trilogie over de kabinetsformaties tussen 1918 en 1939, een aantal interviewbundels en een serie monografieën over politici. De tentoonstelling wordt opgebouwd rondom een aantal personen over wie hij veel heeft geschreven, zoals Abraham Kuyper, Groen van Prinsterer, Klaas Schilder, Karel van de Woestijne en Gerrit Achterberg. Hij was en is volgens Harinck vooral ge'mteresseerd in de mens achter deze historici, theologen en literatoren. Daarnaast zullen er foto's te zien zijn van Puchinger samen met een aantal minister-presidenten en brieven van

staatsmannen als Drees en Colijn aan Puchinger. Verder is er ook een karikatuur van de historicus te zien, die journalist H.J.A. Hofland tijdens een etentje met Puchinger op de achterkant van een sigarendoos heeft gemaakt. "De tentoonstellmg was niet Puchin-

gers idee", benadrukt Harinck. "Hij hoeft niet zo nodig op deze manier in het middelpunt van de belangstelling te staan. De gedachte erachter, dat wij dit doen om hem te eren als vriend, waardeert hij echter zeer." Nog steeds vertoeft Puchinger twee dagen per week op de vu, onder meer om studenten te begeleiden bij promoties. De rest van week zit de historicus niet stil. "Hij werkt nog steeds zeven dagen per week", zegt Harinck. "Wat dat betreft is er sinds zijn emeritaat in 1986 niet veel veranderd. Werken is het beste medicijn tegen de ouderdom, maar hij ziet het ook wel als plicht. Wij zijn op aarde om anderen te stimuleren, is zijn motto." Op 3 april om 14.00 uur wordt de tentoonstelling geopend op de galerij tegenover het Auditorium. Sprekers zijn dr J. Zijlstra, oud-president van De Nederlandse Bank, uitgever en publicist Martin Ros en Puchingers opvolger als hoofd van het Documentatiecentrum, prof.dr J. de Bruijn. Voor deze bijeenkomst hebben zich al meer dan tweehonderd mensen uit het hele land aangemeld. ' De tentoonstelling is vanaf 3 apnl een maand lang te zien op de galerij tegenover het Auditonum

Puchinger getekend door H.Nauta

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen