Ad Valvas 1995-1996 - pagina 115

» VALVAS 5 OKTOBER 1995

PAGINA 7

^apperen met een extra diploma 'ost-doctoraal onderwijs is duur, maar verhoogt de 'employability' m topbaan met dito salaris en auto van de zaait, in de rai(tijit blijitt dit maar voor weinigen weggelegd. De rbeidsmarltt is overvol. Een op de drie van de gestudeerde academici is langere tijd werldoos. Post(octoraie opleidingen en -cursussen zijn alternatieven de liansen op werl<, de zogenaamde 'employability', vergroten. Een trend. IVIaar zijn deze, vaak dure )leidingen ooit zinvol? Caroline Buddingh' Veel academici komen na het behalen van de doctoraalbul bedrogen uit. De oorkonde blijkt niet meer de sleutel tot de topbaan. Want de werkgevers staan niet in de rij om de 24.000 academici die per jaar afstuderen, een baan aan te bieden. Slechts het kleine neusje van de zalm van afgestudeerd Nederland rond de vijftienhonderd mensen - krijgt een topaanbieding. En een iets grotere groep vindt binnen een aantal maanden een droombaan. "De rest zal de employability - de mate van aantrekkelijkheid voor potentiële werkgevers moeten verhogen", vertelt Greetje de Jong, werkzaam bij het Vormingscentrum vu. "Deze groep academici zal dus na het behalen van de bul nog veel werk moeten verzetten om kans te maken op de ideale baan. Ik vind overigens dat studenten al tijdens hun "studie meer moeten nadenken over hun mogelijkheden op de arbeidsmarkt, maar het valt me op dat de meesten veronderstellen dat ze met alleen een doctoraalbul al in aanmerking komen voor de betere banen." Na een tijdje tegen een uitzichdoze situatie te hebben aangekeken, neigen steeds meer afgestudeerden ertoe hun arbeidskansen te vergroten door een post-doctorale opleiding te volgen. Hoewel het geen voor de hand liggende oplossing is, aangezien er vaak hoge deelnamekosten mee zijn gemoeid. "Met alleen mijn studie biologie ben ik het afgelopen jaar niet aan de bak gekomen. Ik ga nu een post-doctorale opleiding in Brussel volgen om meer kans te maken op een baan als onderzoeker in een laboratorium", vertelt Maiza Ponce (25). Ze is vorig jaar afgestudeerd en gaat na een jaar

vruchteloos solliciteren maar weer meer kennis opdoen. Ze is sceptisch over de meerwaarde van de opleiding: "Ik vraag me af of ik er wijzer vandaan kom. Het is mij er vooral om te doen met dat diplomaatje te kunnen wapperen."

Raar "Ik wist dat het moeilijk zou zijn om als biologe een baan te vinden," vertelt Ponce, "maar zelfs op de vacatures die op mij toegesneden waren, kreeg ik «en afwijzing. Na de zoveelste negatieve uitslag heb ik een keer gevraagd wat de reden van de afwijzing was. Toen werd gezegd dat ik te weinig onderzoekservaring en toch ook te wemig kennis heb. Als ik een post-doctorale opleiding had gevolgd, zou ik meer kans maken. Hoewel ik nu dus naar Brussel ga, vind ik dit wel raar. Een doctoraalfase moet toch voldoende zijn? Ik heb niet eens nieuwe onderdelen kimnen ontdekken in het programma-aanbod." Ook Jeanette Simon (27), afgestudeerd psychologe, heeft het afgelopen jaar weer in de collegebanken gezeten. Ze heeft de post-doctorale opleiding epidemiologie aan de vu gevolgd, om haar kansen op de arbeidsmarkt te verhogen. Met succes. Vanaf volgende maand gaat ze promotie-onderzoek doen aan de Erasmusuniversiteit. "Als pas afgestudeerde in de klinische psychologie is de kans op een baan bijzonder klein. Niet omdat de opleiding niet goed is, vooral omdat de functie-eisen absurd zijn. Ik begrijp dat wel. Met zo'n overvolle markt kunnen werkgevers extreme eisen stellen en dat doen ze dus ook. In de vacatures waar ik voor in aanmerking wilde komen als epidemiologisch onderzoeker, werd vaak het diploma van deze postdoctorale opleiding als eis gesteld.

Terwijl voor het uitoefenen van de functie mijn studie psychologie voldoende zou moeten zijn." Daar komt nog bij dat de psychologe niet over alle programma-onderdelen tevreden was. "Ik heb er 12.500 gulden voor betaald en daar wil ik dan ook een kwalitatief goede opleiding voor terughebben. Te vaak schoten echter bij mij de doUar-tekens door mijn hoofd als we weer college hadden over een voor mij al heel bekend onderwerp. Ja, geldverspilling is me wel eens door het hoofd geschoten. De reden waarom ik toch de opleiding ben gaan volgen, is omdat ik wist dat mijn arbeidskansen erdoor werden vergroot; puur en alleen door dit diploma op zak te hebben. Ik kan nu zeggen dat ik epidemioloog ben en dat is kennelijk belangrijk." De aankomende epidemiologe denkt dat de post-doctorale opleiding overbodig wordt, als binnen de faculteit psychologie meer rekening wordt gehouden met de arbeidsmogelijkheden van de studenten. "Het is natuurlijk de primaire taak van de faculteit om wetenschappers op te leiden, maar de praktijk is dat de meeste afgestudeerden op de arbeidsmarkt terechtkomen. Als meer rekening wordt gehouden met de aanbodkant, dan hoeven academici niet meer dit soort post-doctorale opleidingen te volgen."

Paddestoelen Chris Lorenz, docent geschiedenis aan de vu en auteur van de publikatie Van het universitaire front geen nieuws, is van mening dat juist door de huidige structuur van de universitaire studies, post-doctorale opleidingen als paddestoelen uit de grond zijn gekomen. "Wat voorheen in de doctoraalfase thuishoorde, is door de verkorting van de studieduur over de grenzen naar de post-doctorale opleidingen getrokken. Doordat de officiële studieduur steeds verder wordt teruggebracht, wordt de inhoud van de studie steeds magerder en wordt de noodzaak gecreëerd van een post-doctorale opleiding. Datgene wat voorheen binnen de doctorale fase werd gedoceerd, vind je dan ook nu terug bitmen de tweede-faseopleidingen. Maar dat is een feitelijke verarming van het academische curriculum. Universiteiten moeten him studenten een fatsoenlijk studie-

programma kimnen aanbieden, waar ze op de arbeidsmarkt ook daadwerkelijk iets mee kunnen. Bovendien worden de cursisten voor de post-doctorale opleidingen veelal geselecteerd, omdat niet iedereen de opleiding mag volgen. Wat voorheen dus toegankelijk was voor alle doctoraalstudenten wordt nu dus voorbehouden voor een select gezelschap. Dat vind ik een slechte zaak." Aan de vu wordt een groot aantal postdoctorale opleidingen gegeven; meer dan twintig. De meeste zijn op het gebied van de geneeskunde, economie en psychologie. Binnen deze studierichtingen is een post-doctorale opleiding nodig om je te specialiseren. Als basisarts ben je namelijk nog geen gynaecoloog, als econoom ben je nog

'Universiteiten moeten hun studenten een fatsoenlijk studieprogramma kunnen aanbieden, waar ze op de arbeidsmarkt daadwerkelijk iets mee kunnen'

geen accountant en als psycholoog ben je nog geen psycho-therapeut. Voor de registratie bij de beroepsgroepen is het zelfs vereist dat deze opleidingen worden gevolgd. Dit geldt niet voor een aantal postdoctorale opleidingen waarbij de afgestudeerde alleen maar hoopt de kansen op werk te kunnen vergroten. Het bekendste voorbeeld hiervan zijn de verschillende soorten MBAopleidingen die economen, juristen, sociale wetenschappers en bedrijfskundigen in Nederland en in het buitenland kunnen volgen. Maar ook milieumanagement is een voorbeeld van een post-doctorale opleiding waarvan de meerwaarde vooral ligt in de vergroting van de kans op werk.

Oorspronkelijk was het de bedoeling dat post-doctorale opleidingen zich zouden toespitsen op vragen vanuit de arbeidsmarkt. Vanwege bezuinigingen moesten de werkgevers de opleiding betalen waarmee de academici hun beroepsgerichte vorming zouden krijgen. Dit idee werd echter niet opgepikt. In weinig beroepsvelden was men bereid de post-doctorale opleidingen te financieren. Door middel van startsubsidies van het ministerie van onderwijs is eind jaren tachtig toch nog een groot aantal postdoctorale opleidingen van de grond gekomen.

Alilieuhoek Inmiddels is de subsidiepot leeg en moeten de opleidingen zichzelf bedruipen. Dit heeft met name gevolgen gehad voor de hoogte van de deelnamekosten. Die zijn fors gestegen. Geen probleem voor cursisten van wie de opleiding wordt betaald door hun werkgever. Voor veel post-doctorale opleidingen is het zelfs een vereiste dat de deelnemers al een aantal jaren binnen een bedrijf werkt. Groter zijn de problemen voor degenen die een minder goed in de markt liggende beroepsopleiding willen volgen. Een goed voorbeeld zijn de opleidingen op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg. De opleidingen die de Rino (Stichting Regionale Instelling Nascholing en Opleiding) verzorgt voor de faculteiten psychologie en pedagogiek van de vu en UVA, kosten cursisten tamelijk veel geld. Een voorwaarde om tot de opleiding te worden toegelaten, is dat de cursist werk heeft. Maar dat is meestal onbetaald werk. De deelnemers hopen dat de post-doctorale opleiding de kans op een baan vergroot. Aangezien in de praktijk bleek dat dit vaak niet het geval was, hebben de faculteiten inmiddels besloten dat vanaf volgend jaar alleen academici worden toegelaten die een betaalde baan hebben. De kans op werk is na het volgen van de eenjarige beroepsopleiding Milieumanagement zeker groot. De eerste zes jaar vond negentig procent binnen een paar maanden na afronding van dé opleiding een baan. De afgelopen twee jaar werd dat percentage niet meer gehaald. Nu vindt zo'n zestig procent een baan in de milieu-sector. "In de mUieuhoek liggen de banen ook niet meer voor het oprapen," verklaart Koen de Kruif de terugval. Hij is coördinator van de postdoctorale opleiding milieumanagement. Een aantal jaren geleden volgden afgestudeerden van uiteenlopende studierichtingen nog een jaar milieimianagement om binnen de milieusector een baan te kunnen bemachtigen. Nu daalt het aantal aanmeldingen, mede omdat inmiddels binnen de doctoraalfase genoeg mogelijkheden zijn voor verdieping in de milieuproblematiek. Met name de studierichtingen milieukunde en milieuwetenschappen voorzien in de behoefte. Toch benadrukt De Kruif het belang van de post-doc-opleiding. "Juist het feit dat in onze opleiding academici van verschillende afstudeerrichtingen in één groep milieuproblemen bespreken, is belangrijk. Milieuproblemen kunnen namelijk vanuit veel disciplines worden benaderd. Onze cursisten zullen dat in hun toekomstige banen merken. Tijdens onze opleiding worden ze daarmee vertrouwd gemaakt." Een andere rechtvaardiging voor de post-doctorale opleiding is volgens De Kruif dat de academici bovendien allerlei vaardigheden, zoals vergader- en onderhandeltechnieken aanleren die birmen het doctoraalprograrrmia niet thuishoren. Maar al die voordelen zijn voor veel studenten klaarblijkelijk niet aantrekkelijk genoeg, want het aantal mensen dat voldoet aan de selectiecriteria en de vijfduizend gulden voor de cursus wil neertellen, blijft dalen.

Ilustratie' Aad Meijer

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen