Ad Valvas 1995-1996 - pagina 187

ièvALVAS 9 NOVEMBER 1995

Verdienen aan film, benzine en oppassen

PAGINA 7

Kriterion helpt studenten al vijftig jaar aan baantje ^' Kriterion is niet alleen een Amsterdamse bioscoop, maar vooral ook een ideële stichting die studenten aan een baantje helpt. Vlak na de oorlog startte Kriterion met de h bioscoop, later volgden een oppascentrale en een benzinepomp. Vorige week vierde Kriterion de vijftigste » verjaardag. Veel is er veranderd, maar de commissie die ie studievoortgang controleert is gebleven. irk de Hoog ak na de oorlog opende bioscoop terion aan de Roeterstraat in sterdam zijn deuren. H e t was niet nl maar een theater dat een graantje :t[ ilde meepikken van de geweldige uo| lopulariteit van filmbezoek in die agen; de bioscoop moest studenten . an een baantje helpen om geld te [erdienen voor h u n studie. len aantal studenten die in het verzet jctief waren, richtte na de oorlog de Itichtmg Onderlinge Studenten Steun iterion om studenten aan de k*' Amsterdamse universiteiten in staat te stellen zelf de kosten van h u n studie te verdienen. In het stichtingsbestuur . ^ zaten destijds bekende personen uit de j[^Biniversitaire wereld, waaronder Annie ^BRomem-Verschoor die zich persoonlijk bemoeide met de werving van de student-werknemers voor de bioscoop. Het gebouw aan de Roeterstraat was gemakkelijk te krijgen, want het w a s ' een leegstaand en van binnen totaal gesloopt NSB-theater. Zeventien studenten konden er direct aan de slag. Vi)f jaar later waren dat er zelfs zestig. De werkstudenten kregen geen echt salaris, maar een toeslag die hoog genoeg was om mee te studeren. D e werktijden werden aangepast aan het studierooster en er werd zelfs een I ^boekenfonds opgericht, terwijl ook studiemateriaal, zoals een microscoop, kon worden geleend.

Illegaal

K

aar er golden stringente regels. Zo ochten de werknemers niet getrouwd 'zijn en moesten de heren een stropdas dragen. Een aparte commissie controleerde de studievoortgang. Bij onvoldoende prestatie volgde een waarschuwing of zelfs ontslag. In de jaren vijftig zat ook de huidige jstaatssecretaris van cultuur, Aad Nuis, Inog in die commissie. Hijzelf heeft in Iruil voor een toelage kaartjes geknipt in j d e bioscoop tijdens zijn studententijd. Iln de beginjaren was het theater een ^J b r u i s e n d middelpunt van het Istudentenleven van vooral de

Universiteit van Amsterdam. In de bioscoop vonden ook regelmatig toneel- en cabaretvoorstellingen plaats. D e studentenbond Asva had er bovendien een kantoor en in het café, dat illegaal tot diep in de nacht open bleef, vonden allerlei ontmoetingen en feesten plaats. In de begindagen waren met name de grammofoonplaatconcerten een geweldig succes. T o t d a t in ieder huishouden een pick-up op het dressoir stond. In 1958 vond het laatste gratnmofoonconcert plaats. In de jaren '50 werd het verschijnsel 'werkstudent' onderwerp van een maatschappelijke discussie. Studiefinanciering bestond nog nauwelijks en wie uit minder bedeelde kring kwam of in onmin met de ouders leefde, moest werken voor de kost. Volgens schattingen verdiende in 1949 een kwart van de Amsterdamse studenten, in totaal 1250 personen, zelf h u n inkomen. In 1951 leidde dat tot een rapport van de Amsterdamse Dienst Sociale Zaken met de titel De sociale nood onder de studenten. In de media ontspon zich een discussie over de vraag of er een studieloon moest komen. Maar het zou tot 1986 duren voor er een minimale basisbeurs werd ingevoerd. D e Stichting Onderlinge Studenten Steun heeft in de loop der jaren steeds naar nieuwe projecten gezocht om studenten aan een baantje te helpen. In 1949 kwam bijvoorbeeld de nog steeds bestaande oppascentrale van de grond. In de eerste tien jaar van het bestaan werd door 180 studenten samen dertienduizend keer opgepast. D e oppassers, zowel jongens als meisjes, kregen een grondige training, onder meer in het verschonen van luiers. Bij meer dan drie klachten van ouders verdween de oppas uit de kaartenbak. Halverwege de jaren zeventig nam het oppaswerk sterk af. Op dit moment staan nog zo'n zeventig studenten ingeschreven. Ze krijgen regelmatig werk aan geboden. Een ander succesvol project was de oprichting van een benzinestation bij de

inzette om tegen betaling toeristen rond te leiding, bleek geen succes. In 1952, twee jaar na de oprichting, sloten de deuren alweer vanwege de moordende concurrentie onder gidsen in de stad. Een ander project van de Stichting Kriterion is nooit van de grond gekomen. In 1961 ontstond het plan om een lokale studenten-radiozender met reclame op te richten. De zender zou dag en nacht vooral serieuze muziek moeten uitzenden. Verder dan de oprichting Stichting Academische Radio Omroep op 4 juni 1965 kwam het echter niet. D e overheid gaf geen vergunning voor uitzendingen.

Movendi

Aad Nuis, d e latere s t a a t s s e c r e t a r i s , k n i p t e a l s s t u d e n t d e k a a r t j e s in Kriterion

J-Th. Peters

oprit van de Schellingwouderbrug. Prinses Irene opende de Shell-pomp op 17 februari 1960. Al snel werkten er zestien studenten en konden de oliewinsten de verliezen van de bioscoop opvangen. Maar door verkeersmaatregelen van de gemeente liep de klandizie in 1971 drastisch terug. In 1973 vond een volledige verbouwing van het station plaats waarna de opbrengsten weer stegen. Totdat in de nacht van 15 op 16 juni 1986 bleek dat het verkopen van benzine van het merk Shell niet altijd voordelig was. Actievoerders tegen de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika

gooiden een b o m het station binnen, dat nagenoeg volledig afbrandde. Schade één miljoen gulden. D e p o m p is inmiddels herbouwd en onder scherpe veiligheidsvoorzieningen stroomt de olie weer. Omzet zo'n tien miljoen gulden per jaar. Hoelang nog is echter de vraag. D e gemeente wil woningen op het terrein bouwen. Minder succesvol was de geschiedenis van de huiswerkcentrale ' C u m laude'. N a de oprichting in 1960 bleek maar een handjevol scholieren geïnteresseerd in betaalde bijles van een student. H e t project stierfin 1975 een zachte dood. Ook de gidsencentrale die studenten

Kriterion heeft ook jarenlang bemoeienis gehad met uitzendbureaus. D e Universiteit van Amsterdam nam in 1952 het initiatief tot de oprichting van het Studenten Arbeidsbemiddelings Bureau dat jarenlang boven de bioscoop kantoor heeft gehouden. Het kon de concurrentie met commerciëler werkende bureaus als De werkstudent uiteindelijk niet aan en in 1987 stopte de universiteit met arbeidsbemiddeling voor studenten. Nog één keer probeerde de Stichting Onderlinge Studenten Steun een nieuw project van de grond te tillen. In 1991 startte het uitzendbureau voor net afgesmdeerden onder de naam 'Movendi'. N a twee jaar met verlies gedraaid te hebben trok Kriterion zich uit het bureau terug. H e t bureau ging zelfstandig door en blijkbaar met succes, want Movendi bestaat nog steeds. Vorige week donderdag (3 november) vierde Kriterion het vijftigjarig bestaan met een congres. Natuurlijk ging dat over de combinatie van werk en studeren. Uit een onderzoek dat ter gelegenheid van het lustrum werd gehouden blijkt dat er voor Kriterion nog genoeg werk aan de winkel is. Zeventig procent van de hedendaagse studenten heeft namelijk een baantje, ook al vindt de minister dat de smdenten h u n tijd beter kunnen besteden aan leren. Gegevens en foto's voor dit artikel zijn ontleend aan het recent verschenen boek Kriterion. Vijftig jaar Onderlinge Studenten Steun Redactie Fjodor Molenaar, D a n a Linssen en Fleur Jurgens. Uitgeverij Het Spinhuis ISBN 9055890219. f27,50.

Een bewogen bioscoop

Werkstudenten van Kriterion kregen e e n grondige training, onder m e e r in het verschonen van luiers

J.Th. Peters

Wie aan Kriterion denkt, denkt a a n de bioscoop in de Roeterstraat. Minder b e k e n d i s d a t h e t filmtheater i n 1945 werd opgericht door de Stichting Onderlinge Studenten Steun om werkstudenten a a n een i n k o m e n te helpen. D e beginjaren verliepen voorspoedig, m a a r toen ging de gemiddelde Nederlander nog acht keer p e r j a a r n a a r d e film. N u is d a t é é n keer. K r i t e r i o n h a d ook e e n g o e d e h a n d i n h e t p r o g r a m m e r e n v a n films. N a a s t v e r n i e u w e n d e films k w a m e n e r regelmatig grote kassuccessen in r o u l a t i e . Zo d r a a i d e i n 1955 Gone with the luind d e r t i g w e k e n e n k w a m e n 150.000 b e z o e k e r s kijken. I n h e t t h e a t e r v o n d ook d e N e d e r l a n d s e p r e m i è r e p l a a t s v a n d e volgens k e n n e r s b e s t e film aller tijden: Citizen Kane v a n O r s o n Welles. In de jaren zeventig verkozen steeds m e e r m e n s e n de buis thuis boven het filmdoek. B o v e n d i e n b e g o n n e n ook andere theaters in A m s t e r d a m avantgardefilms te draaien. D e p r e m i è r e s van de Fellini's en B e r g m a n s waren n i e t m e e r exclusief v o o r d e studentenbioscoop Kriterion, m a a r w a r e n o o k t e z i e n i n t h e a t e r s als D e Uitkijk of T h e M o v i e s . D e m a n die van het begin af a a n de programmering van Kriterion

verzorgde, Piet Meerbug, vertrok dan ook i n 1975 o m d a t hij g e e n t o e k o m s t m e e r voor het theater zag. M a a r m e t steun van de moederstichting bleef Kriterion overeind. E e n nieuw toekomstbeeld doemde op toen H u u b Bals, directeur van het g r o t e festival F i l m I n t e r n a t i o n a l i n R o t t e r d a m m e t het plan k w a m de festivalfilms v o o r t a a n i n K r i t e r i o n t e draaien voor het grote publiek. M a a r d e s t u d e n t e n k o n d e n n i e t altijd e v e n g o e d o v e r w e g m e t de e i g e n z i n n i g e Bals. D e medewerkers verdachten Bals ervan de bioscoop voor een prikkie te willen o v e r n e m e n e n a l l e e n n o g m e t vrijwilligers t e willen w e r k e n . T o e n ook nog plannen van het Stichtingsbestuur uitlekten o m het gebouw te verkopen, bezetten de werknemers h u n bioscoop. Na lang onderhandelen ontstond overeenstemming. D e bioscoop kreeg e e n onafliankelijke s t a t u s en d e w e r k n e m e r s m o e s t e n d e t e n t zelf z i e n te r u n n e n . E n wonder boven wonder lukte het. N u draait de bioscoop een omzet van zo'n miljoen p e r jaar en werken er veertig studenten. Ze m o e t e n nog s t e e d s elk j a a r h u n s t u d i e v o o r t g a n g rapporteren aan een commissie. Geen p u n t e n , geen geld. D a t is de echte w e r e l d . (DdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen