Ad Valvas 1996-1997 - pagina 278

A D V ALV AS 1 9 DECEMBER 1996

PAGINA 8

De rijke oogst van Yacouba Sawadogo Dienst Ontwikkelingssamenwerking krijgt negen miljoen voor landbouwproject in Afrika

De kennis van Afriltaanse boeren is toe aan een herwaardering. Dit blijltt uit liet boek 'Sustaining tlie soil' van drs. Chris Reij van de Dienst Ontwikkelingssamen­ werking van de VU. Het succesverhaal van Yacouba Sawadogo uit Burkina Faso laat zien wat traditionele technieken Afrika kunnen bieden.

Frank van Ko fscliooten De Dienst Ontwikkelingssamenwer­ king (DOS) van de v u heeft van minis­ ter Pronk een subsidie van negen mil­ joen gekregen voor een project in zes Afrikaanse landen. Het geld is bestemd voor de verbetering van tra­ ditionele technieken voor bodembe­ scherming en waterconservering. Deze technieken hebben Afrikaanse boeren vaak meer te bieden dan veel moderne westerse landbouwmethoden, zo blijkt uit het boek Sustaining the soil, net verschenen onder redactie van geograaf drs. Chris Reij, stafmedewer­ ker van DOS, en twee collega's van het International Institute for Environ­ ment and Development. "Eén boer uit Burkina Faso heeft meer betekend voor de landbouw in de Sahel dan al het werk van westerse onderzoekers op het gebied van bodembescherming en waterconserve­ rmg in de afgelopen decennia bij elkaar", zegt Rei) stellig. Hij doelt op Yacouba Sawadogo, die begin jaren tachtig een verbetering bedacht voor tacntig een veroetenng oeaacnt voor

Boeren graven plantgaten op de akker van Yacouba Sawadogo (uit erst rechts op de fot o) in Burkina Faso. Chris Reij

een traditionele landbouwtechniek, tegen de muur. Het gebied is dichtbe­ het telen van gewassen in zai, plantga­ volkt, de beschikbare landbouwgrond ten met een diameter van 20 tot 30 is beperkt en er zijn veel zwaar gede­ centimeter en een diepte van 10 tot gradeerde gronden. N a 1982 heeft 15 centimeter. Hij haalde ineens Sawadogo's techniek zich razendsnel goede oogsten binnen door de plant­ verspreid in de Yatengo­regio in Bur­ gaten groter en dieper te maken en ze kina Faso. Er zijn sindsdien duizen­ al in het droge seizoen te bemesten. den hectares gedegradeerde grond op Zelfs in jaren met weinig neerslag in deze manier in gebruik genomen. de regentijd haalde hij goede resulta­ Sawadogo kreeg ook bezoek van een ten op de kale Sahel­grond, die zo groepje boeren uit Niger, een ander hard is dat water er zelfs in het regen­ Sahelland, waar de voedselsituatie zo seizoen maar 1 centimeter in door­ mogelijk nog nijpender is dan in Bur­ dringt. kina Faso. Zij hoopten dat Sawado­ go's aanpassingen ook geschikt zou­ Sawadogo's aangepaste techniek ver­ den zijn voor de traditionele technie­ groot de poreusheid van deze grond ken die zi) zelf gebruikten. In 1989 doordat de organische meststoffen die bemestten Nigerese boeren de eerste hij in het droge seizoen aanbrengt, vier hectare gedegradeerde grond met termieten aantrekken. Deze termieten plantgaten. Dat was zo'n geslaagd graven gaten in de harde korst, waar­ experiment dat in 1990 al 70 hectare door neerslag dieper doordringt in de werd bewerkt volgens de nieuwe grond en voedingsstoffen uit diepere methode. Deze grond bracht dat jaar lagen naar boven worden gehaald. als enige oogst op; gewassen op ande­ Sawadogo's buren stapten eveneens re akkers sneuvelden door extreme over op deze techniek toen ze zijn suc­ droogte. ces zagen. Ze moesten ook wel, want boeren m de Sahel staan door het Grondverkoop was tot dan toe een grote voedselgebrek met h u n rug onbekend maar grote voeaseigeoreK met n u n rug K onoe ena fenomeen lenomeen in in Niger, JNiger, maar

vanaf 1992 begonnen boeien geucgia­ deerde grond op te kopen. D e grond bleek zelfs zo gewUd dat de prijs in twee jaar tijd verdubbelde. In 1995 was al zo'n 6000 hectare gedegradeer­ de grond opnieuw in cultuur gebracht met verbeterde plantgaten.

Regentijd D e success story van Sawadogo bewijst volgens Reij dat ontwikkelingswerkers tot nu toe te weinig aansluiting heb­ ben gezocht bij de lokale praktijk. Amerikanen hebben bijvoorbeeld veel onderzoek gedaan naar een techniek die theoretisch gezien tot een grote oogst moet leiden. Er is echter geen boer die deze techniek toepast omdat dat in de regentijd moet gebeuren als de boeren het te druk hebben met wieden en planten. "Als je niet aan­ sluit bij de traditionele technieken doen ze er niks mee of ze houden er al snel mee op. Het voordeel van Sawa­ dogo's techniek is nu juist dat deze kan worden toegepast in de veel rusti­ ger droge tijd. Bovendien kunnen boeren er geleidelijk aan mee begin­ Doeren er geleiaelijk aan mee

Universiteiten overwegen studiebeurzen in eigen liand te nemen De vereniging van universiteiten V SNU studeert op een plan waarin de toekomstige minister van Onderwijs nog maar weinig te zeggen heeft over de studiefinanciering. Universiteiten gaan in dit model zelf, onder eigen voorwaarden, beurzen verlenen aan hun studenten. Hanne Obbink H e t plan wordt uitgebroed door een vsNU­werkgroep onder leiding van de Nijmeegse bestuursvoorzitter Stoelin­ ga. Die werkgroep moet voorstellen doen voor een heel nieuw stelsel van studiefinanciering. Zij is nu bezig enkele modellen uit te werken; in februari brengt zij een tussentijds ver­ slag uit aan het VSNU­bestuur. De werkgroep ziet veel in een model dat de universiteiten de beurzen in eigen hand geeft. D e bedoeling daar­ van is dat allerlei overheidsregels plaats maken voor de vrije markt. Universiteiten bieden op die markt onderwijs aan, tegen een door henzelf bepaalde prijs, het collegegeld. Stu­ denten kiezen welke universiteit hen de 'beste koop' biedt. De voorwaar­ den die elke afzonderlijke universiteit voor een beurs stelt, kunnen onder­

deel van die koop worden. Het geld dat de overheid aan studie­ financiering besteedt, gaat n u nog rechtstreeks naar de studenten, maar moet in dit model van de vsNU­werk­ groep aan de universiteiten gegeven worden. Die zetten met dat geld elk een eigen beurzenstelsel op en sluiten daarover contracten met hun studen­ ten. T o c h krijgen studenten ook in dit model nog steeds geld van de over­ heid. Niet langer om van te leven ­ dat geld krijgen ze voortaan immers van 'hun' universiteit ­, maar alleen om collegegeld van te betalen. Dat collegegeld moet omhoog, zodat het meer een 'prijs' wordt voor de werke­ lijke kosten van het onderwijs. D e universiteiten mogen zelf bepalen hoe hoog die prijs precies wordt. Doordat studenten een fors bedrag voor collegegeld krijgen, worden zij i*3b*<S >­'>A­*,­ 'kWS^

'koopkrachtig'. Dat wil zeggen dat zij met h u n geld invloed uitoefenen. Als zij bij een bepaalde universiteit weg­ blijven, loopt die immers veel geld mis. Universiteiten worden zo dus gedwongen zich iets van de wensen van studenten aan te trekken. Deze aanpak zet de minister van Onderwijs grotendeels buiten spel, en daar zien de universiteiten voordelen in. Zij ergeren zich er al langer aan dat mmister Ritzen door middel van veranderingen in de studiefinanciering ook steeds ingrijpt in het onderwijs zelf. Door alle veranderingen wordt ook de 'rechtszekerheid' van studen­ ten aangetast, vinden de universitei­ ten. Het plan van de vSNU­werkgroep heeft nog een lange weg te gaan. D e werkgroep is er zelf nog niet uit en bestudeert ook andere opties. In janu­ ari wil zij een aantal knopen doorhak­ ken en misschien legt zij het VSNU­ bestuur wel meerdere modellen voor. Pas als de verzamelde universiteiten het eens zijn, kan de politiek bestookt worden. Maar vsNU­voorzitter Meijerink ver­ wacht dat het sowieso nog jaren kan duren voor de politiek ruimte biedt voor een nieuw stelsel van studie­

financiering. Dat zei hij afgelopen zaterdag tijdens een congres van het Interstedelijk Studenten Overleg. Voor het regeerakkoord dat in 1998 voor het nieuwe kabinet geschreven moet worden, is het nu al vrijwel zeker te laat, aldus Meijerink. Of de politiek uit de voeten kan met een plan dat de studiefmanciering in handen van de universiteiten geeft, is trouwens nog maar de vraag. Twee­ de­Kamerlid P. Rehwinkel van de PvdA zei tijdens het iso­congres er in het algemeen weinig voor te voelen het beurzenbeleid aan de afzonderlijke universiteiten over te laten. Wel wil hij erover nadenken of de uitvoering van dat beleid niet aan hen kan wor­ den overgelaten. Voor dat laatste voelt ook directeur C. van Eykelenburg van het orgaan dat p u met die uitvoenng belast is, de Informatie Beheer Groep. Volgens de iBG­directeur is dat eenvoudiger voor studenten ­ die dan met al h u n vragen bij één loket terecht kunnen ­ en is er zo veel te besparen op administratieve rompslomp. (HO, HOP)

nen. Geheel afhankelijk van h u n eigen motivatie kunnen ze het aantal hecta­ res per jaar uitbreiden", zegt Reij. Volgens hem is te vaak over het hoofd gezien dat Afrikaanse boeren altijd al hebben geëxperimenteerd met hun land. "We moeten meer uit die bron gaan putten. D e kennis en vaardighe­ den van Afrikanen zijn toe aan een herwaardering. Wij westerlingen over­ schatten het belang van onze eigen kennis. Ons past meer bescheidenheid als je ziet wat Afrikaanse boeren nog presteren onder h u n moeilijke omstandigheden." M e t bovengenoemde herwaardering heeft Reij een begin gemaakt in Sustaining the soil, dat een beschrijving bevat van 27 case-studies van traditio­ nele technieken die worden toegepast in droge en nattere landen. Minister Pronk gaf voor dit project al een sub­ sidie van een miljoen gulden, en was zo enthousiast over het nu gepubli­ ceerde resultaat dat Internationale Samenwerking nu 9 miljoen steekt in het vervolgproject dat op 1 december van start is gegaan. Dat zal zich rich­ ten op Tunesië, Burkina Faso, K ame­ roen, Ethiopië, Tanzania en Zimbab­ we. M e t deze zes landen zijn alle Afri­ kaanse typen klimaat en vegetatie ongeveer bestreken. Reij coördineert het hele project vanuit de afdeling Natural Resource Management van DOS. D e komende maanden gaat hij alle landen bezoeken om te praten met de projectorganisaties. D e bedoeling is om Afrikaanse onder­ zoekers en boeren met elkaar in con­ tact te brengen om samen verbeterde technieken te ontwikkelen, zoveel mogelijk aansluitend bij experimenten die de boeren zelf al doen. De onder­ zoeksagenda wordt bepaald door de boeren en niet door de onderzoeker. Boeren uit de omgeving zullen in con­ tact worden gebracht met de experi­ menterende boer. "Het is veel e£B­ ciënter om boeren met boeren te laten praten dan met een deskundige", zegt Rei). Ook voor dit soort uitwisselingen kun­ nen de ervaringen van Sawadogo model staan. Hij organiseerde een oogstfeest in zijn dorp en vroeg de gasten of ze alle soorten die ze ver­ bouwd hadden mee konden nemen. Hij sloeg deze variëteiten op in een graanschuur, voorzien van de naam en karakteristieken zoals smaak en groei­ snelheid. Vlak voor het nieuwe regen­ seizoen hield hij een tweede feest, waar elke boer de variëteit kon uitzoe­ ken die hem leek te passen bij zijn omstandigheden. Inmiddels traint hij ook boeren in het maken van betere plantgaten. Chris Reij e a Sustaining the soil, Earthscan, Londen 1996, £ 12,50, ISBN 185383372X

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen