Ad Valvas 1996-1997 - pagina 68

A D VALVAS 1 9 SEPTEMBER 1996

PAGINA 1 0

Promovendus: 'Rekeningrijden is onvermijdelijlc' Wil de overheid ernst maken met de aanpak van de files, dan helpt het verbeteren van de informatievoorziening onvoldoende. Rekeningrijden is onvermijdelijk. In de spits in de file staan? Prima, maar betaal dan wel de lasten die dat veroorzaakt. Richard Emmerink heeft deze oplossing van het fileprobleem uitgebreid onderzocht. Maandag 23 september hoopt hij erop te promoveren.

Peter Boerman "Het is helemaal niet mijn bedoeling om de autogebruiker pijn te laten lijden", zegt vervoerseconoom Richard Emmerink (26) bijna verdedigend. "Integendeel. Het gaat mij erom een eerlijker kans te geven aan andere vormen van vervoer en aan niet-spitsrijders door enkele inefficiënties van de markt te corrigeren." Emmerink heeft zich de afgelopen vier jaar als aio met één van de meest besproken onderwerpen van Nederland beziggehouden: files. Zijn specifieke aandacht ging daarbij uit naar twee mogelijke oplossingen: enerzijds de weggebruiker beter mformeren, anderzijds de autorijder meer laten betalen. Het eerste aspect bleek het minst controversieel. "Ik voorspel dat binnen tien tot vijftien jaar bijna iedere auto in Nederland is uitgerust met een apparaatje dat informatie over de af te leggen route levert", aldus Emmerink. "Zo'n kastje meldt je niet alleen de kortste afstand, maar ook waar de files staan. In Japan zijn nu al zo'n half miljoen stuks verkocht van simpele versies van zo'n in car navigation system. Niet zo verwonderlijk dus dat ook in Nederland alle elektronicaproducenten staan te trappelen om hieraan mee te doen. In mijn proefschrift vraag ik me af of het ook interessant is voor de overheid, of het structureel iets oplost." Het antwoord op die vraag laat zich ook zonder uitgebreide simulatiemodellen raden: ja, mits het maar gebeurt m samenhang met andere beleidsinstrumenten. En daar zit 'm net de kneep. Want terwijl extra informatie heel gebruikersvriendelijk is, is het andere instrument - het in rekening brengen van de maatschappelijke kosten die iemand maakt door in de file te gaan staan - dat veel minder. "Bijna iedereen staat op zijn achterste

Files omzeilen: vroeg geleerd, oud gedaan. benen als het daarover gaat. Je moet dan betalen om in de file te staan, terwijl je over diezelfde weg wel gratis mag als er geen file staat." Dat klinkt mderdaad raar. Maar de promovendus m de vervoerseconomie constateert wel een omslag in het politieke denken. "Maij-Weggen heeft het idee ook al geopperd, maar toen werd het direct afgewezen. N u zegt Jorritsma in 2001 rekeningrijden in de Randstad te willen invoeren, en hoor je er bijna niemand over."

Oma Volgens Emmerink is rekeningrijden zelfs onvermijdehjk. Momenteel is het weggebruik immers economisch gezien inefficient geregeld. "Als ik nu in de file ga staan, dupeer ik daar anderen mee", legt hij uit. "Dat zijn externe kosten, die ik nu niet hoef te betalen." Als je een prijs zet op het rijden op bepaalde plekken (in de Rand-

stad) op bepaalde tijden (in de spits), kun je de zaak weer in evenwicht brengen. "We gebruiken nu maar zo'n 5 procent van de wegcapaciteit, omdat we allemaal zo stom zijn in de spits te willen rijden. Maar dat kan veranderen. Middels rekeningrijden kun je zelf beslissen: of je betaalt om in een, kortere, file te staan, of je njdt gratis, maar dan wel vroeger of later dan je gewend bent. Of de files ook daadwerkelijk zullen afnemen, hangt natuurlijk af van de hoogte van de heffing. In het begin zullen veel bedrijven de extra kosten wel willen betalen. Maar dat doen ze ook niet tot in de eeuwigheid. En zo ja, dan is het ook niet erg. Als de files ondanks het rekeningrijden blijven staan, is een economisch mefficient proces in ieder geval wel gecorrigeerd." Alle kritieken op het idee heeft Emmerink mmiddels wel gehoord. Hij pareert ze eenvoudig. "Je hoort vaak

Bram de Hollander

zeggen dat bij rekeningrijden bijvoorbeeld oma haar autootje niet meer kan betalen. Maar oma hoeft toch met in de ochtendspits naar haar kleindochter? Sterker nog, het wordt voor oma alleen aantrekkelijker als de overheid de opbrengst van het rekeningrijden via bijvoorbeeld de wegenbelasting teruggeeft aan alle weggebruikers. Het systeem als geheel is bij rekeningrijden beter af." Ook de bedrijven die dreigen naar het buitenland te gaan wanneer vervoer voor hen te duur wordt, neemt Emmerink met een korreltje zout. Veel meer activiteiten dan nu gedacht wordt, kunnen buiten de spits om worden verricht. Wel denkt hij dat er veel meer geïnvesteerd mag worden in het openbaar vervoer, bijvoorbeeld via middelen die uit het rekeningrijden zijn verkregen. "Mensen roepen nu snel dat er geen alternatief is voor de auto. D u s moet je daarin investeren.

Het openbaar vervoer is relatief veel sneller veel duurder geworden dan de auto. Autorijden is, de inflatie meegerekend, jarenlang ongeveer even duur gebleven, terwijl het openbaar vervoer reëel veel duurder is geworden." Mede daarom denkt Emmerink dat de tijd nu njp is voor z'n ideeën, ondanks de weerstand die het duurder maken van de auto altijd oproept. "Het is typisch zo'n actueel onderwerp waarmee je verkiezingen kunt winnen of verliezen. Het is ook niet echt toevallig dat alle partijen het er nu, zo ver voor de verkiezmgen, over eens zijn En als je als overheid de schijn weet te voorkomen dat je het doet om de eigen kas te spekken, is het volgens mij maatschappelijk ook best haalbaar."

Aardwetenschappen VU scoort 'excellent' tot 'voldoende' Werkdruk vormt bedreiging voor aardwetenschappen in Nederland Frank Steenkamp H e t onderzoek van de groep rond aardwetenschapper prof.dr. S. Cloetingh (plaattektoniek) is excellent. D a t blijkt u i t d e o n d e r zoekbeoordeling van de universitaire a a r d w e t e n s c h a p p e n . Het laagste ('voldoende') scoren de g r o e p e n v a n p r o f . d r . J. d e Vries (hydrologie) e n W . R o e l e v e l d / J. Vanderberghe (geo- en ecosystem e n ) . D e vijf a n d e r e g r o e p e n zijn alle ' g o e d ' . Het gros van de aardwetenschappers in Nederland kan trots zijn op kwaliteit en relevantie van zijn onderzoek. Bovendien werken ze steeds beter samen in onderzoekscholen. Maar intussen dreigen jarenlange bezuinigingen htm tol te eisen. De werkdruk van de vaste staf groeit en vier sterke onderzoekgroepen zijn bedreigd in hun voortbestaan.

De beoordelaars bezochten zowel vier grote onderzoekscentra (Utrecht, vu. Delft, Wageningen), als twee kleine groepen in Leiden en bij de uvA. Op de laatste na huisvesten ze allemaal een aantal goede of excellente onderzoekprogramma's. De internationale experts, voorgezeten door de astronoom prof.dr. H . van der Laan, constateren dat voor een zand- en Weiland dat vol olie en gas zit de aardwetenschappen onmisbaar zijn. En het universitaire onderzoek m dit vak sluit goed bij dat belang aan. M e n publiceert veel en het werk is vaak maatschappelijk relevant. Daardoor slaagt men er goed in om inkomsten van derden aan te trekken. In Wageningen is die derde geldstroom zelfs bijna even groot als het reguliere budget (elders een kwart tot de helft, in Delft). T o c h blijft er ruimte voor de 'fundamentele' universitaire missie. Over de recente vorming van onderzoekinstituten en daarna nog bredere onderzoekscholen is de commissie positief. De keus van Delft, Utrecht

en Wageningen om de wetenschappelijk directeur ook de baas te laten zijn over geld en personeel ('integraal management') wordt gewaardeerd. D e Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam zouden hetzelfde moeten doen. Bij alle lof heeft de commissie in feite maar één grote zorg. Door recente bezuinigingen heeft een groeiend aantal groepen nog maar een gevaarlijk kleine kern van vaste staf over. Deze stafleden raken overbelast en komen niet meer aan eigen onderzoek toe; éen vacature kan zo de hele groep in gevaar brengen. "It is necessary, for this country's future, to turn around the trend of squeezing its imiversities (...), even in the most vital areas of research", schrijft commissevoorzitter prof.dr. H . van der Laan in een vooraf bij het rapport. Waarmee hij de schuld voor het wankelen van uitstekende onderzoekgroepen vooral bij de overheid legt. T o c h ziet de commissie wel een manier om de problemen te verlich-

ten. Verklein het aantal aio's en stel meer gepromoveerde postdocs aan. Die kunnen dan een deel van de begeleidingstaken overnemen van de vaste staf. En tegelijk verbeteren zo de baankansen van aio's. Internationaal staan verschillende groepen zeer goed aangeschreven. D e visitatie bevestigt dat. Van de 31 onderzoekprogramma's zijn er zes excellent en twintig zonder meer goed. Slechts vijf zijn 'voldoende', onvoldoendes vallen er niet. De vier groten in de aardwetenschappen ontlopen weinig m kwaliteit. Elk heeft minstens één excellente onderzoekgroep; en zowel de vu als Wageningen knjgen twee gewone voldoendes. D e grootste topgroepen zijn die van de Utrechtse geodynamici (Vlaar CS.) en de Delftse recycling-mijnbouwers van professor Dalmijn. Daardoor scoren Utrecht en Delft alles samen net iets hoger. De aardwetenschappers van de v u zitten duidelijk in een overgangsperiode. Bij de twee kleinere kernen verschilt

het oordeel sterk. D e forse groep landschapsecologen van de UVA (Sevinck c.s.) haalt een matige score Het kleine Leidse onderzoekprogramma naar geo-biochemie (dr. P. Westbroek) blijkt juist een van de beste die de commissie aantrof. Men deed onder meer baanbrekend onderzoek naar de invloed van algen in de oceaan op het klimaat. Maar de toekomst van deze groep is door recente bezuinigingen m gevaar. Het Leidse geval - aan de wereldtop, met lege zakken - is schrijnend, maar niet uniek. Bij de v u worden twee 'goede' groepen bedreigd. Ook Utrecht telt zo'n geval. D e commissie roept om redding. (HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen