Ad Valvas 1996-1997 - pagina 273

Bericht uit Lesotho Veel docenten en studenten op de VU brengen een deel van hun werk- of studietijd door in het buitenland. Elke twee weken doet een van hen verslag in Ad Valvas. Deze week: drs. Mariette van der Heijden, hoofd van de computergroep van de Nationale Universiteit van Lesotho.

iDe jury van het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Links prof.dr. Th. Janssen.

Martijn Beekman

'Goed spellen is geen toeval' VU-hoogleraar Nederlands in jury Groot Dictee Het was weer buffelen bij Het Groot Dictee der Nederlandse Taal op dinsdag 17 december. Met als resultaat: het slechtste gemiddelde ooit, 27 fouten. Hoogleraar Nederlandse taalkunde Th. Janssen zat in de jury van de collectieve zelfkwelling. "Het lag niet zozeer aan de nieuwe spelling. Het was gewoon moeilijk."

Peter Boerman Het Groot Dictee der Nederlandse Taal trekt elk jaar meer bekijks. Steeds meer mensen blijken zich te w illen onderwerpen aan nijpende spellingkwesties, steeds meer mensen scheppen er vreugde in hun huisgenoten de loef af te steken in de m wezen lagere-schoolkennis van de spelling. "Er wordt blijkbaar veel waarde aan gehecht om goed te spellen", aldus prof. dr. T h . Janssen, die net als vorig jaar in de jury plaats mocht nemen. "Dat is ook typisch iets voor de jaren negentig, denk ik. Men is weer meer georiënteerd op vormaspecten. Er wordt meer gelet op de etiquette, ook op spellingsgebied. Het is niet zo dat voor 1990 de normen minder streng waren, ze worden nu alleen anders gehanteerd. Waren de normen eerst gencht op de inhoud, nu is dat weer meer op de vorm. Dat zie je in heel veel dingen terug, niet alleen in de spelling." Janssen is in de jury de opvolger van de Nijmeegse emeritus-hoogleraar Maarten van den T o o m . Hij is gewoon" gevraagd als hoogleraar Nederlandse taalkunde, niet omdat hl) zich in verhouding tot zijn collega's nu zoveel met spelling bezighoudt. "De hele spellingkwestie speelt zich in feite af in de periferie van ons taalkundig werk", vertelt hl)- "Maar je wordt daar als taalkundige wel altijd mee geïdentificeerd. Als je vertelt dat je neerlandicus bent, wordt er gelijk van je verwacht dat je foutloos kunt spellen." Janssen zat in de jury samen met Hella Haasse, de Belgische schrijfster Kristien Hemmerechts en de Leidse hoogleraar lexicologie P. van Sterkenburg. Het voorbereidende

werk van de jury bestaat uit de controle van de tekst, die wordt geschreven door Volkskrant-ioumalist H a n van Gessel. Vooral H e m merechts heeft daarbij een belangrijke taak, omdat zij goed kan aanvoelen hoe de Vlamingen uit de test zullen komen. Dat is overigens al jaren hetzelfde: beter dan de Nederlanders. Ook dit jaar weer. De winnaar van de dinsdag uitgezonden editie, Mare de Smit, was een oude bekende, een grensgeval, door Janssen treffend de "Bart Veldkamp van de spelling" genoemd. "Toen hij in 1990 won, woonde hij nog in Sas van Gent en deed hij via De Volkskrant mee, nu woont hij in Gent en heeft hij de voorronde van De Standaard ingevuld. Daaruit blijkt dat goed spellen geen toeval is. Interesse is ook belangrijk."

bleken bij veel deelnemers voor verwarring te zorgen. Woorden als dichtbegroeid en rijkgeschakeerd moesten aan elkaar worden geschreven, rijk geïllustreerd daarentegen niet. Helemaal moeilijk werd het bij wijdvertakt en wijdvallend. Het laatste woord staat los in de Van Dak, maar aan elkaar in het groene boekje, de officiële woordenlijst van de Nederlandse taal. Een rare kwestie, erkent ook Janssen. "Daarop bestaat geen perfect antwoord van de geleerden. Je moet die dingen gewoon weten." Op de vraag wat Janssen zelf vindt van de omstreden nieuwe spelling, antwoordt hij met een cryptisch: "Tel uw zegeningen". Hij

Veel deelnemers hadden hard geblokt op pannenkoeken en mee-eters, maar in de tekst was het aantal nieuwe spellinggevallen beperkt.

Pannenkoek Noviteit in het dictee van dit jaar was dat de regels van de nieuwe spelling werden gehanteerd. Veel deelnemers hadden hard geblokt op pannenkoeken en mee-eters, op leeuwendelen en koekeperen. In de tekst was het aantal nieuwe-spellinggevallen echter beperkt. Slechts twee maal werd een klemtoonteken gevraagd, Noord-Gronings en ZmdVlaams kwamen langs, net als de Middeleeuwen en de onvermijdelijke publicatie. Volgens Janssen waren die woorden er niet de oorzaak van dat er gemiddeld meer fouten werden gemaakt dan anders. "Aad Nuis zei de dag voor de opname nog dat hij niet vreesde veel fouten in de nieuwe spelling te maken, maar meer moeite met de oude te hebben. Daar heeft hij gelijk in gekregen." M e t name de aaneenschrijvingen

omschrijft de nieuwe regels als "een spelling voor goedgeschoolden". "De nieuwe spelling sluit goed aan bij de systematiek van het Frans en het Engels. Voor mensen die die talen beheersen, kan de spelling een vereenvoudiging zijn. Voor minder geschoolden is deze lastiger. Ik wil het geen elitair-normatieve spelling noemen, maar zij is wel vanuit een bepaald perspectief opgesteld. Een woord als insect bijvoorbeeld zag )e al vaak met een c geschreven worden, vanwege het Engels. D e wens om meer aan te sluiten bij andere talen is kennelijk gehonoreerd." Janssen erkent dat de commissie die zich over de spellingwijziging gebogen heeft, in haar drang misverstanden te voorkomen, de misverstanden niet heeft opgelost en zelfs vaak heeft verergerd. Het is voor het

eerst, zegt hij, dat een spellingwijziging het er voor kinderen niet makkelijker op heeft gemaakt. "Het is de eerste keer dat men bij een grote spellingwijziging conservatief heeft willen zijn. Vroeger was een spellingwijziging meestal een radicale ommekeer. Maar de huidige ingreep is uiteindelijk te ingewikkeld geworden."

Fonetisch D e spellingmakers hebben vaak te horen gekregen dat het allemaal veel makkelijker zou worden als de spelling wat meer fonetisch zou zijn, als je zou kunnen schrijven wat je hoort. Volgens Janssen is dat een onmogelijke opgave. Hij illustreert dat met een woord uit het Groot Dictee: de kaki broek. "Niet alleen de spelling biedt veel variatie, ook de uitspraak. D e Belgen hebben het over een kakki broek, Hella Haasse noemde het een ka-ki broek, en Philip Freriks sprak het uit als een ke-ki broek. De eerste variëteit gaat terug op het Frans, de tweede heel duidelijk op het Engels. De derde is meer 'vals Engels', die uitspraak is wel op het Engels geïnspireerd, maar vindt daar in feite niet zijn oorsprong." Hij haalt nog een voorbeeld uit het Groot Dictee: de sinjorenstad Antwerpen, een woord dat stamt uit de tijd van de Spaanse bezetting van Antwerpen. Veel mensen bleken het woord niet te kennen. "Opmerkelijk is dat ze dan een woord kiezen dat ze wel kennen, dat dichtbij het oorspronkelijke woord ligt", vertelt Janssen. Door veel dicteemakers werden de sinjoren dan ook tot senioren omgedoopt. "Dat is het begin van woordverbastering. Het is voor een taalkundige erg interessant om te zien hoe zo een bepaalde taalvorm kan ontstaan door cultuuren kennisverschillen. Als je een woord niet kent, kun je miscommunicatie krijgen, waardoor weer nieuwe vormen van communicatie ontstaan. Zoiets doet zich in bijna elk gesprek wel een keer voor."

Lesotho, zo groot als België, is aan aUe kanten o m g e v e n door Zuid-Afrika. H e t m e r e n d e e l van de bevolking woont in het laagland. In het berggeb i e d laten de herdersjongetjes het familiebezit, koeien e n geiten, graz e n . O p 1600 m e t e r h o o g t e ligt d e National University of Lesotho (NUL), waar z o ' n tweeduizend van de twee m i l j o e n Lesothanen studeren. Ik werk bij d e z e universiteit als hoofd van d e c o m p u t e r g r o e p . S a m e n m e t twee p r o g r a m m e u r s en twee datatypisten leid ik e e n project dat z i c h richt op d e invoering van informaties y s t e m e n v o o r administratieve d o e l e i n d e n , m e t veel aandacht v o o r train i n g en begeleiding van p r o g r a m m e u r s , gebruikers en universitair management. Augustus 1995. H e t is koud, zoals m e e s t a l in d e z e tijd van h e t jaar. D e docenten en studenten lopen m e t ijsm u t s e n o p en m e t woUen dekens o m en h o u d e n ook b i n n e n d e jas a a n . D e universiteit i s op m o o i w e e r g e b o u w d . Klappertandend l o p e n z e van gebouw n a a r gebouw, o m z i c h w e e r snel r o n d de elektrische kacheltjes te scharen in de tot tropische temperaturen opgestookte kantoren. N a anderhalf jaar voorbereiding en praten is het zover: het studenteninformatiesysteem m o e t v a n start gaan. H e t begint g o e d . T w e e weken later d a n gepland staan d e c o m p u ters op d e gang. P a s d a n k o m t de k a m e r I // / \ W > vrij die wij als I / / / \ \ \ I computer\ p-"]^ PA.V r u i m t e willen v\ \\ inrichten. \\\ T J /\ M a a r e r m o e t Iw \ / / / I nog van alles I vx\ / yy ' I .^ïii..^;fe^_ ( worden gedaan: er moet een nieuw e t o e g a n g w o r d e n gemaakt door e e n halve m e t e r z a n d s t e e n en er m o e t w o r d e n gestukadoord, geverfd en s c h o o n g e m a a k t . O n d e r t u s s e n wordt h e t netwerk aangelegd: kabels door h e t hele gebouw. Vijf dagen vertraging als drie v a n de kabels e e n metertje te kort afgeknipt bEjken te zijn e n de voorraad op is. D e dag tevoren h e b b e n de netwerkjongens d e harddisk uit h u n h a n d e n laten vallen, waar ze zojuist het hele netwerk op h a d d e n geïnstalleerd. E e n week later blazen ze onze UPS o p - foutje in de bekabeUng! - en zakt de installateur van de airconditioning bij de aanleg door h e t plafond. D a t alles precies i n de periode dat de telefoon twee w e k e n niet werkt. Voor d e p r o g r a m m e u r s , de datatypisten en d e administratie w a s dit h e t b e g i n v a n een hele o m s l a g . Van een r a m m e l e n d 1978-model m e t 11 inch-floppy's, ergens in een hoek v a n de k a m e r , schakelden ze o m naar e e n z o e m e n d e m i n i i n een n e t w e r k o m g e v i n g m e t tapes in een ware computerrootn. H e t w a s wel veel o m i n korte tijd a a n t e leren, m a a r m e t groot e n t h o u s i a s m e h e b b e n z e z i c h erop geworpen en stukje bij beetje groeide het vertrouwen. Het b e g o n m e t e e n week training e n oefenen op h e t s y s t e e m . D a a r n a m o e s t e n de gebruikers alle gegevens omtrent cursussen, p r o g r a m m a ' s en s t u d e n ten invoeren. Maar de confrontatie m e t de c o m p u t e r , d e druk van d e deadline e n h e t b e s e f dat alles n u i n h u n h a n d e n lag, w a s alles bij elkaar iets te veel van h e t goede. We h e b b e n h e t uiteindelijk gered, m a a r dat w a s dankzij e e n voor ons zeer w e l k o m e staking van de lecturers, waardoor de start v a n h e t n i e u w e jaar m e t twee weken werd uitgesteld. N a e e n dik jaar training e n begeleiding zijn w e bijna klaar v o o r d e volgende fase: automatisering v a n het p e r s o n e e l s s y s t e e m en h e t financiële s y s t e e m . E é n ding h e b b e n ik e n miijn p r o g r a m m e u r s n u wel geleerd: v o o r ons geen deadline m e e r . E e n streefdatum i s beter, e e n maandje of w a t later is z o e r g niet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen