Ad Valvas 1996-1997 - pagina 33

AD VALVAS 5 SEPTEMBER 1996

PAGINA 9

'Ritzen stelt driehonderd pausen aan' Hanne Obbink H e t gaat niet o m de structuur, maar o m de mensen. E n evenmin o m slagvaardig g e n o m e n b e s l u i t e n ­ waarvan tachtig procent niet e e n s w o r d t u i t g e v o e r d ­, m a a r o m beleid dat gedragen wordt d o o r d e g e n e n die h e t betreft. M i n i s t e r R i t z e n heeft d a t n i e t b e g r e p e n ; in zijn n i e u w e w e t o p d e b e s t u u r s ­ s t r u c t u u r wil hij veel t e veel r e g e ­ len. Dat was de teneur tijdens een forum over de wet op de nieuwe universitaire bestuursstructuur (de M UB), dat stu­ dentenbond Lsvb vorige week vrijdag 30 augustus organiseerde. Veel invloed op de behandeling, deze week, van die wet in de Tweede Kamer zal het forum niet gehad hebben. M aar wie weet werd hier het startsein gege­ ven voor de volgende ­ zoveelste ­ ronde in het debat over de bestuurs­ structuur. Die nieuwe ronde lijkt vooral te gaan over de rol van de overheid: die moet zich veel minder met de universiteiten bemoeien. Ritzen zelf aarzelt, maar gaat dit najaar toch onderzoek doen naar een verder terugtreden van de overheid. De vereniging van universi­ teiten vsNtJ heeft in voorzitter Meijerink een krachtig pleitbezorger van die trend. En ook onder de forumleden, vnjdag, was de wenselijk­ heid van minder overheidsregels de grootste gemene deler. "In sommige landen bevat de wet over universiteiten maar één zinnetje: er is hoger onderwijs, en dat wordt gegeven door instellingen, genaamd universi­ teiten", zei PvdA­Kamerlid Van Gelder bijvoorbeeld. "M isschien moeten we in Nederland ook die kant op." Vol­ gens de PvdA'er ­ die niet in het forum, maar in de zaal zat ­ is de M UB een goede stap in die richting. Dat laatste waren de forumleden niet met hem eens. M aar dat de overheid uit­

eindelijk veel minder regels zou moe­ ten stellen, daarover was nauwelijks discussie nodig. Ritzen ziet een organisatie als een mechaniekje dat ordelijk en geregeld moet draaien", zei bijvoorbeeld prof. dr. ir. W. van Dinten, hoogleraar bedrijfskunde in Rotterdam en Rabo­ bank­directeur. "Zodra er ook maar iets van chaos dreigt, deugt het niet. Dat past niet bij een universiteit, waar het draait om creativiteit aan de basis." De andere forumleden vielen hem bij: de M UB regelt te veel en regelt veel zaken ook niet goed. De M UB verbiedt bijvoorbeeld de afschaffing van facul­ teiten, voerde ex­staatssecretaris en ex­topambtenaar prof.dr. R.J. in 't Veld aan; zo verhindert de wet een experiment aan de Universiteit van Amsterdam. Ook verplicht Ritzen de universiteiten bestuur en beheer in één hand te leggen. "De universiteiten hebben dus zo'n driehonderd managers nodig die dat kunnen en willen", aldus In 't Veld. "Die zijn niet te vinden, en ook niet te betalen." Die managers krijgen bovendien bevoegdheden als die van Onze Lieve Heer, voegde de Delftse bedrijfskundi­ ge prof.dr.ir. J. Koolhaas daaraan toe. "En ik ben bang dat ze zich niet als Onze Lieve Heer, maar als de paus zullen gedragen." (HO, HOP)

Handjevol studenten voert actie tegen MUB V e r r e w e g d e k e u r i g s t e actie t e g e n d e nieuwe universitaire b e s t u u r s ­ s t r u c t u u r , d e z e week, w a s die v a n enige t i e n t a l l e n L e i d s e s t u d e n t ­ b e s t u u r d e r s . O o k elders w e r d actie g e v o e r d , m a a r n e r g e n s w a r e n de protesten massaal. D e Leidse studenten hadden van tevoren aangekondigd niet te willen luisteren naar de rede die minister Ritzen bij de opening van het acade­ misch jaar zou houden. "Wij nemen het de minister bijzonder kwalijk dat hij in deze plechtigheid binnendringt", aldus een pamflet dat de bezoekers van de Leidse Pieterskerk op h u n stoel aantroffen. En dus verlieten de student­bestuur­ ders de kerk, heel keurig en ordelijk, precies op het ogenblik dat daarvoor door de Leidse collegevoorzitter Vre­ devoogd de gelegenheid werd gege­ ven. "Dringend verzoek", stond er onderaan het pamflet. "Wilt u tenein­ de de plechtigheid zo min mogelijk te verstoren u N I E T aansluiten bij dit protest?" Wie steun wilde betuigen, mocht wel het lo vivat zingen. Elders grepen de protesten iets meer in in de gewone gang van zaken. In Amsterdam en Groningen werden estafette­speeches gehouden: een stu­ dent in het publiek stond op om een toespraak te houden, werd verwijderd door de ordedienst, waarna een twee­ de student opstond enzovoorts. Dins­ dag bezetten studenten het bestuurs­ gebouw van de Twentse universiteit. Vrijdagochtend al hadden ongeveer dertig studenten het kantoor van de vereniging van universiteiten VSNU in Utrecht bezet, 's M iddags werden de studenten met zachte hand door de politie uit het pand gezet. D e vsNU was niet ingegaan op de eisen van de studenten ­ de vereniging zou zich moeten inzetten voor het behoud van medebestuur door studenten. (HO, HOP)

'Ritzen wil te veel regelen met de nieuwe wet over de universitaire bestuursstructuur' Nout Steenkamp

Elf vragen over de nieuwe universitaire bestuursstructuur Gekozen raden verliezen invloed, benoemde bestuurders krijgen meer te zeggen. Dat is, héél kort samenge­ vat, de nieuwe wet op de universitaire bestuursstructuur. Die wet, de M UB, wordt deze week door de Kamer behandeld. W a t staat er in en wat verandert er? 1. Wie wordt er in de MUB de baas aan de universiteit? Het college van bestuur, een clubje van drie professionele managers. N u nog hebben dat college en de univer­ siteitsraad het samen voor het zeggen. Maar de universiteitsraad mag in de MUB niet meer meebesturen. 2. Wat kan de universiteitsraad nog doen? De universiteitsraad­nieuwe­stijl wordt medezeggenschapsraad. Dat betekent dat de raad wel voorstellen mag doen en adviezen geven, maar het college van bestuur niet kan dwingen daarnaar te handelen.

3.' Welke plaats heeft de onderne­ mingsraad in de voet? Een universiteit (of eigenlijk: college van bestuur) kan ervoor kiezen de universiteitsraad te vervangen door een ondernemingsraad voor het per­ soneel. In dat geval moet er een afzonderlijke raad voor studenten komen. 4. Wat gaat de raad van toezicht precies doen? Die kijkt namens de minister mee van Onderwijs over de schouder van het college van bestuur. Dat kost hen, schat Ritzen, een dag in de week. 5. Wat verandert er op faculteits­ niveau? Hetzelfde als aan de top van de uni­ versiteit: de faculteitsraad mag niet meer meebesturen en kan vervangen worden door een facultaire onderne­ mingsraad. Alle macht komt in han­ den van de decaan (of het faculteits­ bestuur).

6. Gaat de 'gewone' student of docent iets m erken van die ver­ anderingen? Voorstanders zeggen dat de universi­ teit nu 'slagvaardig' kan worden bestuurd, omdat de managers niet voor de voeten gelopen worden door universiteits­ en faculteitsraad. Tegenstanders zijn bang dat de managers zich te weinig zullen aan­ trekken van wat betrokkenen (studen­ ten en personeel) ervan vinden; dat zal tot slecht beleid leiden. 7. Verandert er iets aan de rol van opleidingsco m m issies? Nee. Er wordt wel gezegd dat de M UB studenten invloed geeft op het niveau dat er voor hen het meest toe doet, de opleiding, maar dat is niets nieuws. Ook nu al geven opleidings­ commissies de decaan advies, en ook nu al bestaat die commissie voor de helft uit studenten. Dat blijft zo.

8. Wat houdt de afschaffing van de vakgroepen in? Dat zal per faculteit verschillen. D e vakgroep kan niet langer bevoegdhe­ den ontlenen aan de wet, maar dat betekent niet per se dat ze verdwijnt. D a t hangt af van wat de decaan daar­ over vastlegt in het faculteitsregle­ ment. 9. Gaan studenten in hun onder­ wijs iets m erken van deze veran­ deringen? Dat is moeilijk te zeggen. N u zijn het vaak de verschillende vakgroepen die bepalen hoe ze h u n eigen onderwijs invullen. In de M UB is één instantie verantwoordelijk voor het onderwijs: het opleidingsbestuur. Studenten weten dan in ieder geval waar ze moeten zijn met hun wensen en klachten. M aar ze hebben niet meer de macht om ­ via de faculteitsraad ­ h u n wensen te verwezenlijken.

10. Wat verandert er op het gebied van het onderzoek? Officieel krijgt de decaan het voor het zeggen als het om onderzoek gaat. Die kan onderzoekscholen een zelf­ standige positie geven, met een eigen bestuur en budget. M aar die situatie bestaat op veel plaatsen al. En het schrappen van de vakgroep uit de wet hoeft ook voor het onderzoek weinig te betekenen. 11. Geldt de MUB ook voor de Vrije Universiteit? Ja en nee. Bijzondere universiteiten hebben de vrijheid om op onderdelen af te wijken van de M UB, maar ze mogen niet ingaan tegen de geest van de wet. Dat betekent dat er geen organen meer mogen meebesturen met het college van bestuur. De uni­ versiteitsraad van de v u verliest dus hoe dan ook zijn macht. (FvK/HO, HOP)

NWO krijgt stem bij selectie topscholen Het plan o m een groot bedrag van de u n i v e r s i t e i t e n t e v e r p l a a t s e n n a a r o n d e r z o e k o r g a n i s a t i e N W O is van d e b a a n . W e l m o e t e n ze zelf 2 0 0 miljoen g u l d e n v r i j m a k e n voor s t i m u l e r i n g v a n o n d e r z o e k ­ scholen, e n krijgt N W O e e n z w a r e stem bij d e selectie v a n o n g e v e e r 10 t o p s c h o l e n . M e t d a t laatste is 100 miljoen g u l d e n g e m o e i d ; daarbij k u n n e n n o g forse b e d r a ­ gen v a n d e e n e universiteit n a a r de a n d e r e s c h u i v e n . Dit is het resultaat van vertrouwelijk overleg dat de vsNU deze zomer heeft gevoerd met landelijk onderzoekfinan­ cier NWO. Minister Ritzen heeft dit akkoord goeddeels overgenomen, zo is inmiddels uitgelekt. Het plan van

VSNU en NWO komt met enkele aan­ passingen in het op Prinsjesdag ver­ schijnende Wetenschapsbudget. In mei adviseerde een internationale adviescommissie de bewindsman nog om minstens 150 miljoen gulden over te hevelen naar NWO. Deze organisatie zou als enige in staat zijn om ­ in lan­ delijke competitie ­ de wetenschappe­ lijke top van ons land te versterken. Maar de universiteiten riepen direct dat zo'n overheveling tot hoge reorga­ nisatiekosten zou leiden; en NWO­ directeur Van Duinen toonde wel begrip voor dat bezwaar. Voor de VSNU was dat reden om met NWO te gaan praten. En met succes. In het door Ritzen gesteunde "ambiti­ euze arrangement" tussen beide par­ tijen mogen de universiteiten h u n onderzoekgeld voorlopig houden.

Maar ze moeten er wel iets voor terugdoen. Ze gaan geleidelijk 200 miljoen gulden per jaar reserveren voor stimulering van onderzoekscho­ len. D e helft dient voor bescherming van erkende onderzoekscholen tegen bezuinigingen. D e andere 100 miljoen wordt bestemd voor de absolute top van die scholen. En de selectie van die top wordt in handen gelegd van NWO. Die selectie van topinstituten ­ waarbij de ene universiteit straks toch miljoe­ nen kan winnen ten koste van een ander ­ is uiteraard het gevoeligste deel van de afspraak. Enkele universi­ teitsbesturen hebben er grote moeite mee. Voor de Delftse collegevoorzitter De Voogd was dat deze week zelfs reden om het stilzwijgen over de plan­ nen te doorbreken. Zijn bestuur is "zorgelijk" gestemd over de dreigende

herverdeling van geld, en de bestuur­ lijke inmenging van NWO. Ondanks deze bezwaren heeft de VSNU de onderhandelingen deze zomer voortgezet. Enige her\'erdeling tussen de universiteiten werd als een kleiner kwaad gezien dan het werkelijk moeten "weggeven" van een groot budget aan NWO. Wel is er nog met Ritzen touwgetrokken over het aantal topinstituten. De minister wil er slechts tien, de universiteiten streef­ den naar het dubbele. Dat zou immers meer mogelijkheden bieden voor eerlijke verdeling over universi­ teiten en vakgebieden. De universiteiten krijgen vijf jaar om de 200 miljoen gulden vrij te maken. Onduidelijk is nog of ze daar al in 1997 mee beginnen. Vorige maand was er nog sprake van dat dat niet zo

was; minister Ritzen zou dan eenmalig 30 miljoen bijdragen om toch al met de stimulering te kunnen beginnen. Overigens moet NWO wel iets terug­ doen voor de verkregen invloed bij de universiteiten. Ze gaat ook zelf 100 miljoen gulden in de eigen begroting vrijmaken voor het stimuleren van onderzoekscholen. En NWO gaat reor­ ganiseren. D e versnippering in vele stichtingen met kleine budgetjes moet wijken voor een structuur die past bij subsidies in 'grote brokken'. Bovendien worden de eigen Nwo­ instituten (en die van de KNAW) wor­ den op afstand gezet, om ze te onder­ werpen aan eenzelfde regime van competitie en stimulering als de uni­ versitaire onderzoekscholen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen