Ad Valvas 1996-1997 - pagina 73

AD VALVAS 19 SEPTEMBER 199

PAGINA 15

Te veel verdelende rechtvaardigheid' Ritzen wil vers bloed en nieuwe thema's in universitair onderzoek Frank Steenkamp

De zeventien thema's van Ritzen

Top-wetenschappers en onderzoek naar belangrijke thema's krijgen meer geld. Vergrijsde vakgebieden krijgen een shot jonge hoogleraren. En wie jonge onderzoekers in vaste dienst neemt, moet mensen van elders voorrang geven boven 'eigen kweek'. Op die manier wil minister Ritzen een eind maken aan een reeks automatismen in het universitaire onderzoek. In zijn Wetenschapsbudget meldt Ritzen dat het voorbij is met de verdelende rechtvaardigheid binnen de universiteiten, want die belemmert de ruimte voor 'topkwaliteit' en voor belangrijke nieuwe thema's in het onderzoek. Het betoog is niet nieuw, maar de plannen zijn concreter dan voorheen. De universiteit die alles bij het oude laat, gaat geld verliezen. Zo heeft Ritzen na jaren discussies en verkenningen zeventien thema's aangewezen die meer aandacht vereisen. Hij wil bijvoorbeeld dat de rechtenfaculteiten veel meer aandacht besteden aan de 'grondslagen' van het recht; dat wis-, natuur- en scheikundigen landelijk taken gaan verdelen; en dat er een nieuw centrum voor verouderingsonderzoek komt. Een deel van zulke wensen zet Ritzen kracht bij met wat stimuleringsgeld, maar hij wil ook daden zien van de faculteiten. Zo niet, dan merken ze dat op den duur aan hun budget. Ook het plan voor stimulering van toponderzoek dat eerder via het HOP uitlekte, is verre van vrijblijvend. De universiteiten (VSNU) en Nwo hadden een deal gesloten. De kern daarvan was dat de universiteiten honderd miljoen gulden vrijmaken en dat NWO twintig onderzoekscholen aanwijst die met dat geld toppers kunnen worden. De ene universiteit zou zo wat winnen en de andere wat verliezen, maar bij een aantal van twintig toppers zouden de verschuivingen elkaar wel uitmiddelen, was de gedachte. Ritzen heeft dit plan tot schrik van de vsNU verder aangescherpt. Hij wil een smallere en hogere top, met hoogstens tien scholen die samen zeventig miljoen krijgen; de overige dertig miljoen is voor individuele uitblinkers, ook te selecteren door NWO. Deze aanpak leidt tot forsere geldverschuivingen tussen faculteiten en instellingen. Om ontslagen te voorkomen, heeft Ritzen begin volgende eeuw 45 miljoen gereserveerd voor

Minister Ritzen wil een eind maken aan 'automatismen' in liet Peter Wolters - AVC/VU universitaire onderzoek.

opvang van overtollig geworden personeel. Nieuw in het wetenschapsbudget is de aandacht voor human resources management, of het fris en beweeglijk houden van het onderzoekpersoneel. Zoals eerder gemeld gebeurt dat vooral door tien miljoen per jaar te steken in extra plaatsen voor jonge hoogleraren; de chemie bijt de spits af. Daarnaast doet Ritzen een beroep op de universiteiten om bij vacatures vooral 'vers bloed' aan te trekken. Hij wil zelfs dat ze voortaan als regel alleen nog mensen aanstellen die

Studentenchipkaart nog niet populair ftmctie krijgen. Dat had echter twee nadelen: de kaart moest elk jaar worden vervangen en de productiekosten werden verdrievoudigd tot vijftien gulden. Dat ging de hogescholen en universiteiten veel te ver. Onder druk schrapten de makers van de kaart - de PTT, IBM en de Informatie Beheer Groep - de reisfunctie. Toch betalen de zeven instellingen dit Een kleine 80.000 studenten - inclujaar voor een chipkaart zonder ovsief het MBO - hebben sinds kort een ftinctie vijfden gulden. "Dat komt", collegekaart met een chip om te betazegt de Stichting Studentenchipkaart, len, boeken te lenen, te bellen, te zoals de producent sinds 1 september kopiëren en zich te identificeren. De heet, "omdat we de kaart hebben verkaart kost vijftien gulden; de instellinspreid via de PTT. De ov-fanctie is gen betalen dat bedrag. Alleen de Katholieke Universiteit Bra- weliswaar geschrapt, maar de randvoorwaarden eromheen niet. Studenbant heeft zich als nieuwkomer ten konden daardoor de kaart op het gevoegd bij de Rijksuniversiteit Gropostkantoor ophalen." ningen en de Universiteit Twente, die beide vorig jaar experimenteerden met • Instellingen kunnen, nu de ov-functie is geschrapt, de kaart ook halverwege de kaart. De Twentenaren waren het jaar invoeren. "En een flink aantal positief over het resultaat; op de campus werd het fenomeen 'slimme' kaart hogescholen en universiteiten zal dat ook zeker doen", zegt Ritsema optidan ook al enige tijd toegepast. Stumistisch. Hij wordt er liever niet aan denten van de RUG klaagden echter herinnerd dat hij eigenlijk dit jaar al over haperende apparatuur. Zij gaven 150.000 exemplaren zou hebben verin de universiteitsraad geen steun aan het voorstel om de kaart voor iedereen kocht. "Maar ten opzichte van vorig jaar is 80.000 verkochte kaarten nog aan te schaffen. Uiteindelijk werd het experiment op de letterenfaculteit ver- altijd een verviervoudiging." (MtW, HOP) lengd met nog een jaar. Aanvankelijk zou de chipkaart een ovSlechts drie universiteiten hebben in augustus h u n studenten een chipkaart uitgereikt. De rest kijkt de kat uit de boom. Ze willen eerst zien wat je nu eigenlijk allemaal met zo'n kaart kunt doen - en of alles in de praktijk ook werkt.

enkele jaren elders ervaring hebben opgedaan. Intussen blijken de totale onderzoeksuitgaven van ons land, gerekend in procenten van het bruto birmenlands produkt (BBP), opnieuw te dalen. Dat percentage is in tien jaar met een kwart gedaald, waardoor Nederland internationaal sterk achterop raakte. De universiteiten en onderzoeksorganisatie NWO constateren teleurgesteld dat dit kabinet nog steeds weinig doet om deze dalende trend te keren. (HOP)

Vier jaar lang heeft een onafhankelijke denktank, de ocv, debatten gehouden en rapporten laten schrijven over gewenste keuzes binnen het onderzoek. Daarna trok Ritzen in één maand langs zijn collega's in het kabinet: welke thema's ze konden steunen. Het leverde soms vreemde ombuigingen op, maar ook de bereidheid om mee te betalen aan sttmuleringspotjes. Zodat de inhoud ervan bijna verdubbelde tot voorlopig 124 miljoen gulden voor de komende zes jaar. Voor de wetenschapsniinister zijn die potjes de 'aardige' manier om onderzoekers in beweging te krijgen. Als het moet, wil Ritzen de komende jaren ook de 'lelijke' manier gebruiken: dat is het weghalen van geld bij universiteiten die zijn wensen negeren. Intussen denkt hij door overleg te voorkomen dat hij vaak lelijk zal moeten doen. Een voorbeeld is het juridisch onderzoek. De commissie-Franken constateerde vorig jaar dat politiek en justitie te vaak een fundament missen bij het stellen van normen en rechtsregels. En ook bij de rechtenfaculteiten zijn de 'grondslagen' van het recht een ondergeschoven kind. Ritzen wil nu "grootschalige vernieuwing". Over vier jaar nioet er in de helft van het juridisch onderzoek aandacht zijn voor thema's als rechtsvergelijking, internationale vergelijking

Meer fiscale prikkels voor onderzoekuitgaven bedrijven Het kabinet komt op Prinsjesdag met nieuwe lastenverlichtingen voor bedrijven die geld steken in

Studentenstatuut eerder uitzondering dan regel Universiteiten met een studentenstatuut nieuwe stijl moeten met een lampje worden gezocht. Slechts vier universiteiten zijn zo ver, de rest is er nog mee bezig. In het nieuwe studentenstatuut worden de rechten en plichten van studenten omschreven. Dat universiteiten zo'n statuut moeten opstellen, is vastgelegd in de Wet Studeerbaarheid en Kwaliteit. Bij de kamerbehandeling van die wet in juni zei Ritzen dat de instellingen er wel in zouden slagen vóór het begin van het nieuwe studiejaar een nieuw statuut op te stellen. Als zij deze deadline niet haalden, zou hij sancties opleggen. De universiteiten hebben moeite met de toezegging van Ritzen dat de datum 1 september geen probleem zou opleveren. Slechts vier van de dertien hebben een nieuw statuut: de Erasmus Universiteit Rotterdam, de Katholieke Universiteit Brabant, de Katholieke Universiteit Nijmegen en de Universiteit Maastricht. De overige universiteiten, met uitzondering van de

en samenwerking met de sociale wetenschappen. Er is zes miljoen gidden om dit te bevorderen. Maar Ritzen vril ook snel overleg met de rechtendecanen. Want de ombuiging moet vooral van de faculteiten zelf komen. Alleen als ze meedoen, kunnen ze hun volledige budget houden. Op andere terreinen grijpt Ritzen minder diep in, niaar eist hij wel aandacht voor bepaalde thema's - of bemoeit hij zich actief met instituutsvorming. Dat gebeurt bijvoorbeeld in het klimaat-onderzoek. Ritzen heeft Nobelprijswinnaar Paul Crutzen gevraagd om een samenwerkingsverband op te zetten tussen diens eigen Max-Planck-instituut en het Nederlandse Centrum voor KUmaatonderzoek in Utrecht. Ook daarvoor reserveert hij zes miljoen gulden. Enkele opvallende voorstellen van de denktank OCV neemt Ritzen overigens niet over. Zo bijvoorbeeld het Milieu-initiatief Factor 4, voor onderzoek naar een duurzame samenleving met verdubbelde welvaart en half zoveel milieuvervuiling (want twee maal twee is vier). Het kabinet vond een nieuw grootscheeps plan voorlopig niet nodig. Men doet het voorlopig met een al lopend programma, waarin honderdvijfllg mUjoen beschikbaar is om op korte termijn de industrie schoner te maken. (PS, HOP)

vu, zijn er nog mee bezig. De Vrije Universiteit heeft het oude statuut in de studiegidsen opgenomen. De studentenorganisatie iso is verbolgen over de moeizame invoering en heeft minister Ritzen inmiddels per brief aangesproken op zijn uitspraak orri instellingen zonder statuut te straffen. "Het zou logisch zijn als Ritzen de verhoging van het collegegeld nu afblaast", zegt iso-voorzitter Maarten Stienen. Minister Ritzen heeft het ISO nog niet officieel geantwoord, maar schrijft deze week in zijn onderwijsbegroting dat niets een dergelijke verhoging in de weg staat. (MtW, HOP)

onderzoek. Dat blijkt uit de begroting van minister Wijers van Economische Zaken. Ook de universiteiten kunnen hiervan indirect profiteren. De belastingkorting op personeelskosten voor (eigen of uitbesteed) onderzoek wordt verruimd. Zo kan ook software nu onder deze zogenaamde WBSO vallen en wordt het maximale kortingsbedrag per bedrijf verhoogd van tien naar vijftien miljoen gulden. Dat komt vooral goed uit voor grotere bedrijven; juist die groep heeft de laatste jaren haar onderzoeksuitgaven in Nederland verlaagd. Herstel daarvan is ook goed voor de contractinkomsten van universiteiten. Een tweede maatregel zal minder direct doorwerken naar de universiteiten. Dat is een stimulans voor (uitbreidings-)investeringen in researchlaboratoria. Het kabinet schept daarvoor een 'vrije afschrijvingsmogelijkheid'. In de praktijk leidt dat tot minder vennootschapsbelasting. Komend jaar staat daarvoor vijftig miljoen gulden geboekt en in volgende jaren 75 miljoen. Deze twee maatregelen drukken niet op de eigen begroting van minister Wijers. Zelf steekt hij, net als vorig jaar, in totaal negenhonderd miljoen gulden in steun aan onderzoek. Een fractie daarvan komt terecht bij de universiteiten - onder meer via de Stichting Technische Wetenschappen en innovatiegerichte onderzoekprogramma's (lop's). Zoals bekend loopt er een procedure voor de vorming van vijf technologische topinstituten. Begin 1997 wil Wijers de poorten van het eerste instituut kunnen openen. (PS, HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen