Ad Valvas 1996-1997 - pagina 157

AD VALVAS 3 1 OKTOBER 1996

PAGINA 7

En nu nog een baan Als de afstudeerfestiviteiten achter^ de rug zijn, slaat de paniek bij veel | doctorandi toe. Wat kunnen ze ^ eigenlijk, en hoe vinden ze een 3 baan? Hadewych Hazelzet, ex^ studente politicologie, doet verslagi van haar t)evindingen op de ^ arbeidsmarkt. Deze week deel 2: 3 Hadewych loopt stage in P a r i j s . ^ « J Hadewych Hazelzet

0^ .*^

Peter Wolters AVC/VU

Lammertsma: "Heeft iemand moeite met een bepaalde reactie, dan zou ik daarmee aan de gang kunnen gaan."

Chemie zonder reageerbuis Nieuwe scheikundehoogleraar L ammertsma bedrijft chemie op de computer In het kielzog van de nieuwe hoogleraar organische chemie prof.dr. K. Lammertsma komt een handvol computers ter waarde van een half miljoen gulden de scheikundefaculteit binnen. Daarmee is Lammertsma in staat chemische verbindingen 'uit te rekenen'. Over een chemicus die chemie bedrijft zonder een reageerbuis aan te raken. IVIartine Zuidweg

Hl) draagt comboylaarzen onder een driedelig pak, zijn accent is onvervalst Amerikaans en hij 'denkt groot', want behalve zijn collega's op de vu hoopt hi) ook zijn vakgenoten in de rest van Nederland én de chemische industrie voor zijn computerchemie te wmnen. Het IS evident dat de nieuwe hoogle­ raar organische chemie. Koop L am­ mertsma (47), opgegroeid in Fries­ land, de afgelopen vijftien jaar in de Verenigde Staten heeft doorgebracht. De eerste )aren in de VS stond hij onder de hoede van de latere Nobel­ prijswinnaar voor de chemie George Olah, aan een universiteit in het zui­ den van Califomie. Zijn beste tijd bracht hij door aan de universiteit van Alabama. Hij kreeg er een smak geld van de Amerikaanse luchtmacht voor onderzoek naar zogenaamde hoge­ energiematenalen. L ammertsma: "De luchtmacht is vooral geïnteresseerd in het verbeteren van brandstoffen, bij­ voorbeeld om de spaceshuttle makke­ lijker van de grond te krijgen. We hebben voor dat onderzoek een flinke groep computers kunnen opbouwen. Toen is dit soort onderzoek voor mij echt gaan groeien." Lammertsma beoefent chemie met computers. Computational chemistry, noemt hi) dat. Hij voegt chemicaliën niet samen in een reageerbuis om te zien welk product dat oplevert, maar brengt ze samen in zijn computer, die vervolgens aan het rekenen slaat. Het

computerprogramma is in staat che­ mische verbindingen 'uit te rekenen'. Op die manier is het mogelijk om, zonder ook maar één experiment uit te voeren, een beeld te krijgen van de reactie die optreedt. Het vakgebied van L ammertsma bestaat bij de gratie van de huidige stand van de techniek. De komst van sterke computers heeft het mogelijk gemaakt geavanceerde rekenprogram­ ma's te gebruiken voor de berekening van verschillende aspecten van de scheikunde, zoals de structuur en eigenschappen van moleculen. Lammertsma kwam begin jaren tach­ tig voor het eerst met die computers in aanraking toen hij als post­doc ver­ bonden was aan een universiteit in zuid­Duitsland. "Ik zat daar in een tijd dat computers betaalbaar en snel­ ler werden. Daar kwam bij dat dege­ nen die in het laboratorium stonden, interesse begonnen te tonen voor theoretische berekeningen." In de Verenigde Staten was L ammertsma erbij toen computational chemistry binnen de muren van de universiteit van zuid­Califomië werd gebracht.

Explosieven Op sommige terreinen is deze jonge tak van de chemie een uitkomst. Zo lag het voor de hand dat de Ameri­ kaanse luchtmacht voor onderzoek naar explosieven bij een wetenschap­ per als Lammertsma aanklopte. De luchtmacht wilde van L ammertsma weten waarom de ene soort explosie­ ven veel gevoeliger is, en dus sneller ontploft, dan de andere soort. Maar het is niet mogelijk om in een experi­ ment stap voor stap na te gaan hoe een explosief werkt, omdat de reactie zich veel te snel voltrekt. "Erg gevoeli­ ge verbindingen kun je niet experi­ menteel meten. Je kunt er alleen over speculeren", legt Lammertsma uit. "Maar met computational chemistry kun je de reactie wel stapsgewijs vol­ gen. Je kunt precies berekenen wat er tijdens de reactie gebeurt en er dan ook een verklaring voor vinden." En als de scheikundige eenmaal weet hoe een chemische reactie verloopt, kan hij die ook beïnvloeden. Dat komt bijvoorbeeld van pas bij de productie van medicijnen. "De farmaceutische industrie is druk bezig om computa­ tional chemistry in haar arsenaal op te nemen. Het is zeer geschikt voor onderzoek naar betere medicijnen", zegt Lammertsma. Hij verklaart: "Als je chemicaliën bij elkaar doet, krijg je

afhankelijk van onder meer de tempe­ ratuur en het oplosmiddel dat je gebruikt, een bepaald product. Wil je het product verbeteren, dan moet je weten wat er aan een molecuul veran­ derd moet worden om een betere reactie te krijgen. Dat vereist langduri­ ge experimenten. Je kunt het echter ook theoretisch gaan berekenen. Met behulp van de informatie die compu­ tational chemistry geeft, kun je de reactie sturen zonder dat je elke variant steeds opnieuw hoeft uit te proberen. Zonder expenmenten uit te voeren, kun je ervoor zorgen dat het eindproduct meer gaat lijken op het gewenste product."

Nauwkeuri: Chemici in de farmaceutische indus­ trie bestuderen grote moleculaire sys­ temen. L ammertsma gaat het om heel kleine moleculen, zoals koolwaterstof­ fen. Op het scherm van zijn computer draaien ze rond. Met computational chemistry kan een beeld worden ver­ kregen van de structuur en de eigen­ schappen van zulke moleculen. "De nauwkeurigheid van die gegevens is hoog. Van vrij eenvoudige moleculen zijn de gegevens zelfs vaak nauwkeuri­ ger dan de gegevens die experimenten opleveren." De universiteit heeft hoge verwachtin­ gen van de gegevens die L ammertsma boven tafel kan krijgen. In een brief aan de universiteitsraad, waarin wordt gevraagd zijn onderzoek met een financiële bijdrage te ondersteunen, stelt het college van bestuur: "Het is van belang dat 'onderzoek op de com­ puter' nieuwe wegen en gebieden yan scheikunde zichtbaar kan maken, dat wil zeggen mogelijke moleculen en reacties kan aanwijzen waarvan eerst geen notie bestond." En: "In Neder­ land zal de computational unit die met de komst van de nieuwe hoogle­ raar aan de Vrije Universiteit zal wor­ den opgericht, uniek zijn." Er zijn niet veel scheikundigen die doen wat hij doet, beaamt L ammerts­ ma. "Er zijn veel goede theoretische chemici m Nederland, ook aan de vu, maar er zijn weinig mensen die com­ putational chemistry gebruiken om een directe koppelmg te maken tussen de theoretische en de praktische che­ mie." De investering van een half miljoen die daarvoor nodig is, is in feite niet eens zo hoog, stelt hij. "Vergelijk het eens met de manuren en chemicaliën die experimenten kosten; dan is het

verhoudingsgewijs goedkoper om met zo'n apparaat te werken. Als we een aantal chemische verbindingen op een computer uit kunnen rekenen, dan kunnen we het aantal experimenten terugbrengen en hoeven we minder chemicaliën te gebruiken. Dat is nog milieuvriendelijker ook." Afgelopen zomer wist L ammertsma nog niet beter dan dat hij zijn geboor­ teland bezocht om het contact tussen zijn kinderen en hun grootouders warm te houden. Tijdens het verblijf in Nederland besloot hij een paar col­ lega's te bezoeken. Van het een kwam het ander, en nu zit hij al weer een , paar weken op de vu. Tegenover een grote stapel kartonnen dozen. "Twee­ derde van mijn materiaal staat nog in Engeland ergens in de haven." Aan de vu wil Lammertsma zijn com­ puters ook inzetten om problemen van collega's op te lossen. "Heeft iemand bijvoorbeeld moeite met een bepaalde reactie, wil hij weten waar­ om die reactie zo verloopt en wat daaraan gedaan kan worden, dan zou ik daarmee aan de gang kunnen gaan." Studenten wil hij instrueren hoe ze om moeten gaan met deze jonge tak van de chemie. Dat het nu mogelijk wordt om aan de vu op grote schaal met chemie bezig te zijn zonder daadwerkelijk chemie te beoefenen, betekent volgens L am­ mertsma nog niet dat sommige colle­ ga's overbodig worden. "Nee, nee", haast hij zich te zeggen. "Het wordt alleen efficiënter. In plaats van dat je tien chemici op tien verschillende manieren een reactie laat uitproberen omdat je een bepaald product wilt krijgen, kun je hen nu inzetten voor het maken van andere producten." " Hij peinst even voor hij eraan toe­ voegt: "Chemie is uiteindelijk toch een expenmentele zaak. Computa­ tional chemistry is daarbij behulp­ zaam: we kunnen de chemie die we willen doen, sturen met de kennis die we met hulp van computational che­ mistry opdoen. Zodat we korter door de bocht kunnen gaan, sneller op ons doel af. Computational chemistry helpt de chemie beter te begrijpen en dat is toch het doel van elke chemi­

Daar stond ik dan. Een extra titel en< ^en bmtenlandervaring rijker. ; ­Genoeg om aan de slag te komen ^ dacht ik zo. O ja? Al maanden was t ~ik vanuit de Verenigde Staten brie­ ^ ~ven aan het versturen naar alle uit­ | Roeken van de wereld, vaak getipt ~j "door de superactieve career service *ï ~van de universiteit. Voorlopig zag J _faet er echter naar uit dat ik gewoon ^ ­weer alphahulp zou worden m een J "Amsterdamse buitenwijk. Diploma­ j "inflatie heet dat. Ik zag er tegen op, 1 die lange zomer, terug m ons kikker­c" ­landje terwijl er niemand zou zitten < wachten op mijn sollicitatiebrieven ^ vol ideeën en gedrevenheid. Umver- ? jtty of what? Nooit van gehoord. ^ Opeens gmg de telefoon. "Bonjour! ~J C'est l'Unesco de Pans..." Wanneer^ ik kon beginnen aan een stage­op­ a dracht? Ongelooflijk! Wat een kans ­* om mijn idealen in daden in plaats 5 van in theorieën te vertalen. Ik pakte j mi)n koffers, nam afscheid en gmg ^ terug naar Europa. Ik had een week~^ «m uit en weer m te pakken alvo­ s yens m de Thalys te sprmgen. 3 :^ndanks het symbolische salaris vanl één dollar per maand was de con­ ^ currentie voor een stageplek bij de "| jUnesco moordend geweest. Ook ^ *Iater in Amsterdam zou ik overal j ïwaar ik zou willen werken te woord i ïWorden gestaan door andere net­ i ^afgestudeerde sociale wetenschap­ 3 spers die ook voor niets werkervanng ~ zaten op te doen. Het is niet gek om ~ ­met een uitkering van de maat­ * schappij een voet tussen de deur ~ kunnen krijgen. Maar wie gratis hooggeschoolde arbeidskrachten kan knjgen, gaat met op zoek naar finan­ ; ciering, dus wordt de markt verpest. 3 Daarentegen zou een uitzendbaantje de kwaliteit van mijn sollicitatiebrie­ ­ ven en het netwerken wel eens niet ten goede kunnen komen. Soit. Voorlopig was ik graag bereid me verder in de schulden te steken om mijn cv. op te sieren in Parijs. Vanaf nu zwoegde ik elke dag in , ^mantelpak boven Franse documen­ f ten onder de hete augusmszon. Tus­S sendoor lunchte ik met dames in ï Jndiase gewaden, uitkijkend op de ^ jEiffeltoren, bediend door een koffie­ 5 ^ufrouw die een aanzoek had afgesla­ï gen om toe te treden tot de harem ^ van een Afrikaanse koning. Ik mocht­ met niemand inhoudelijk praten = over mijn opdracht, ook niet met de ~J naar informatie vissende Nederland­ ; se delegatie die mij mee uit eten J nam. 's Avonds waren er feestjes ; met andere wereldbestormers bij de J kinderen van de consuls die op ­; dienstreis waren. De illegale Filipij­ ï nen op mijn gang thuis, met wie ik ^het Franse toilet en het personeels­ ~. wiftje deelde, plaatsten mijn tijdelijke ­ leventje als internationaal ambtenaar­; in breder perspectief. Maar hoewel ik mijn vrije zaterda­ gen gebruikte om sollicitatiebrieven te schrijven in plaats van het Louvre uit te kammen, wilde die telefoon maar niet nog eens rinkelen. Het einde van mijn onderzoeksverslag naderde, de herfst was in aantocht, de toensten hadden de stad verlaten en opnieuw zag het er naar uit dat ik al die nieuwe inzichten gewoon boven een emmer sop in stadsdeel de Pijp zou uitwringen. Of hoorde ik daar de telefoon? Brussel aan de lijn, of ik morgen kon beginnen. Natuurlijk werd ik betaald, mijn cv. sloot mooi aan bij hun doelstellingen. Halsoverkop ver­ liet ik mijn prachtplek, blij met mijn eerste echte betaalde baan. In de tussentijd bleek de organisatie opeens aan de rand van de afgrond geraakt. Tot haar grote spijt zat er plotseling niet meer in dan onkos­ tenvergoeding. Maar de werkerva­ ring zou toch fantastisch meegeno­ men zijn? Mevrouw, zijn uw idealen wel oprecht als u er nog voor betaald wilt worden ook? Ik keerde terug naar mijn geboorte­ dorp. Zelfs mijn vrienden wisten tegen die tijd niet meer waar ze me telefonisch konden bereiken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen