Ad Valvas 1996-1997 - pagina 175

AD VALVAS 7 NOVEMBER 1996

PAGINA 9

Dienstweigeren in de 19de eeuw Dienstweigeren om pragmatische redenen is niet iets van de laatste jaren. Ook in de negentiende eeuw lieten dienstplichtigen massaal verstek gaan. En dan vooral in tijden van oorlog, zoals tijdens de Belgische opstand in 1830. Historici Alex Barten en Frans Kraan schreven er een boekje over.

N

u de opkomstplicht is afgeschaft, behoort ook bijna twee eeuwen dienstweigeren tot de geschiedenis. Dat het aantal weigeraars dat in problemen kwam met het geweten altijd al kleiner is geweest dan de weigeraars die gewoon geen zin hadden, ontdekten de historici Alex Barten en Frans Kraan. In hun zoektocht naar dienstweigeren in de negentiende eeuw, vonden zij alleen tussen 1830 en 1839 op grote schaal plichtsverzuim. Inderdaad, ten tijde van oorlog, in de periode dat de Belgen zich niet thuis bleken te voelen in de verbintenis met Nederland, zich achtergesteld voelden en besloten in opstand te komen. De titel van het boekje dat de twee ex-vu-studenten over die episode schreven, Stelligen Onwil, verwijst naar wat de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, baron Van Doorn Van Westcapelle, in 1830 schreef aan de gouverneurs van de provincies. Er moest volgens hem verschil gemaakt worden tussen gevallen van verschoonlijk verzuim of achterlijkheid" en gevallen van stelligen o n w i l , (welke zekerlijck bij de allerwegen aan den dag gelegd wordende geestdrift tot verdediging van het Vaderland niet dan zeer zeldzaam zullen voorkomen)". Wat Kraan en Barten vooral duidelijk maken, Is dat het met die geestdrift in vele delen van het

Onderstaande uitgaven zijn te bestellen door het genoemde bedrag over te maken op gironr. 732963 van de Wetenschapswinkel Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam, o.v.v. de titel en het rapportnummer en uw naam en adres. De prijzen zijn inclusief verzendkosten. Een volledig publicatie-overzicht is op aanvraag beschikbaar. De CPN en de anti-apartheidsstrijd in Nederland Rapportnr.: 961 3 Prijs f 1 5,00 Verdeling van betaalde en onbetaald arbeid binnen Turkse gezinnen in Amsterdam; een vooronderzoek Rapportnr.: 9612 Prijs f 19,50 Interculturele communicatie. Enkele theorieën nader belicht Rapportnr.: 961 1 Prijs f 14,00 , Duurzame visserij; kansen en belemmeringen Rapportnr.: 9610 Zoals het klokje thuis tikt ... Rapportnr.: 9609-a Prijs f23,50 NIVON lid in 1996 Rapportnr.: 9609 Prijs f l 9,00 Weer aan het werk !? Rapportnr.: 9608 Prijs f 18,50 Vervolg Matrix-rapporten-reeks Rapportnr.: 9607 Prijs f 1 2,50 Categorisering van werklozen: de 'onbemiddelbaren' in beeld Rapportnr.: 9606 Prijs f 1 2,50 IVIaatschappelijke activering van langdurig werklozen. Op weg naar een methodiek Rapportnr.: 9605 Preventie van eenzaamheid bij ouderen. Evaluatie van het pilotproject in Krommenie. Rapportnr.: 9604 Prijs f 1 7,50 IVIethoden om knelpunten en behoeften van zorgvragers te onderzoeken Fase 2 van het project 'Regiovisie, samen naar 2000' van de Noordhollandse Patiënten/Consumenten Platforms. Rapportnr.: 9603 Prijs f 1 5,50 De luis in de pels van de gemeentepolitiek Over de winst van lokale lijsten tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 1994

land nogal tegenviel. De meeste weigeraars hadden daarvoor vooral pragmatische redenen. Gewetensbezwaren waren een zeldzaamheid. "Het was een totale oorlog, waarin veel mensen sneuvelden", vertelt Barten. "Dat w o r d t nogal eens onderschat. Het was dus nogal verleidelijk o m pragmatisch te zijn. Daar komt bij dat velen zagen dat weigeraars om hen heen niet werden opgepakt. Het overheidsgezag was in die dagen nog niet zo groot en bovendien sympathiseerden veel veldwachters met de weigeraars. Dat werkte natuurlijk aanstekelijk." Gewetensbezwaren troffen de onderzoekers alleen aan bij een kleine sekte van Zwijndrechtse Nieuwlichters, die soms kok mochten worden in het leger, maar voor hun principes ook vaak tot langdurige dwangarbeid werden veroordeeld. De Doopsgezinden, die zich in de zeventiende en achttiende eeuw vanwege hun principes aan de dienst o n t t r o k k e n , streden in de negentiende eeuw wel volop mee. Barten en Kraan verbinden er de conclusie aan dat veel weigeraars, die vooral in Gelderland en Overijssel w o o n d e n , zich gewoon te weinig verbonden voelden met Nederland om hun leven ervoor in de waagschaal te leggen. "In Twente zat men bijvoorbeeld dichter bij Pruisen dan bij Den Haag", aldus Kraan. "Je merkt dat de regelgeving

vanuit Den Haag daar wat sceptisch werd bekeken. Nederland was nog geen land waar iedereen zich Nederlander voelde, zeker niet in de grensstreken." Daarnaast speelde ook het geloof een rol. In Twente, waar veel werd geweigerd, woonde een groot aantal katholieken. Zij zouden, zo was de gedachte, weinig zin hebben o m tegen hun geloofsgenoten ten strijde te trekken. Die gedachte was niet ongegrond, want in 1829 hadden de noordelijke katholieken nog met hun Belgische collega's over een katholieke opstand overlegd. Pas toen de Belgische opstand niet gericht bleek op het katholicisme, maar op de democratie, vielen de noordelijke katholieken hen af. Op dat moment waren veel Twentenaren al wel gevlucht naar Pruisen. Pas in 1840 konden ze veilig terugkeren, na een 'generaal pardon' van de regering. Het boekje van Kraan en Barten werd geschreven in opdracht van de Wetenschapswinkel van de vu, de anti-militaristische uitgeverij AMU en uitgeverij Ravijn, en werd gepresenteerd ten tijde van nog zo'n 'generaal pardon', de dag van de afschaffing van de opkomstplicht, 30 augustus 1996. Deze publicatie was de laatste activiteit van uitgeverij AMU, die nu is opgegaan in Ravijn. De twee ex-geschiedenisstudenten kijken tevreden terug op het project. "De reden dat we het deden was dat er misschien een publicatie aan vast zou zitten. Dat is uiteindelijk ook gelukt. Het boekje is gedrukt in een oplage van zevenhonderd exemplaren en ligt nu zelfs op een speciaal plekje bij Scheltema, Holkema Vermeulen, j a , daar zijn we best trots op."

in Nederland in het algemeen en in Purmerend in het bijzonder. Rapportnr.: 9602 Prijs f 1 7,50

Milieu-effectrapportage Ruigoord: natuurgebied of haven Rapportnummer: 9406

Homo-emancipatiebeleid in Amsterdam. Uitdagingen in de jaren negentig Rapportnr.: 9601 Prijs f 1 5,00

Wensen en kansen van Surinaamse en Antilliaanse vrouwen Rapportnummer: 9405 Prijs f 27,50

Handboek bestrijdingsmiddelen; gebruik en milieu-effecten ISBN 90-5383-1 77-0 Prijs f 99,50 Niet te bestellen vla de Wetenschapswinkel; wel vla boekhandel of VU-UltgeverIj Patiënt en participatie in de gezondheidszorg Rapportnummer: 9510 Prijs f 13,50 Primaire Ciliaire Dyskinesie Rapportnummer: 9509 Prijs f 1 3,00 "Keda mi'n te deda sin traha" Ik blijf zeker niet zonder werk Rapportnummer: 9507 Prijs f 1 5,00 Lezersonderzoek Personeelskatern Ad Valvas 1995 (beperkte verspreiding) Rapportnummer: 9505 Eindrapportage evaluatieonderzoek woon-zorg-complex 'de Hofstede' Rapportnummer: 9504 Prijs f 10,00 Ik heb behoefte aan praten Rapportnummer: 9503 Prijs f 10,00 Hoger opgeleid met zorg voor kwaliteit. Een verkennend onderzoek naar de positie van hoog opgeleide (allochtone) vrouwen op de Nederlandse arbeidsmarkt aan de hand van Interviews met cursisten van de omscholingscursus 'Beleidsmedewerker Integrale Kwaliteitszorg' van de Vrouwenvakschool Informatica Amsterdam Rapportnummer: 9502 Prijs f 1 5,00 Talent op de basisschool. Eerste stappen voor onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen Rapportnummer: 9501 Prijs f 10,75 Vrouwen tussen scholing en arbeid Vrouwenvakscholing in Flevoland Geen rapportnr. Prijs f 3,Condition and co-operation. Trade, aid and minimum labour standards Symposiumverslag Rapportnummer: 9408 Prijs f6,50

Ex-psychiatrische patiënten en arbeid Rapportnummer: 9403 Prijs f 11 ,Armoe troef 10 jaar bondgenootschap tussen Kerkvrouwen en Bijstandsvrouwen Rapportnummer: 9402 Prijs f7,50

Buitenveldert: tuinstad of toplocatie? Effecten van de voorgenomen vestiging van ABN/Amro in Buitenveldert en de verplaatsing van tenniscentrum 'Amstelpark' naar het Amsterdamse Bos Rapportnummer: 9310 Prijs f l 1,50 Het gemeenschappelijk zuivelbeleid Modelmatige benadering van drie beleidsscenario's voor de Gemeenschappelijke zuivelsector Rapportnummer: 9309 Prijs f 1 3,50

Olie in Zee: uit het oog, niet uit de wereld Rapportnummer: 9401 Prijs f 1 8,50

De Haagse broeikas-indicator Indicator voor de bijdrage van de gemeente Den Haag aan het Internationaal kllmaatverbond Rapportnummer: 9308 Prijs f9,50

Zwembad Zwanenburg haalt het uit het diepe Rapportnummer: 9316 Prijs f4,50

Emancipatie in Uithoorn Een beleidsevaluatie Rapportnummer: 9307 Prijs f 11,50

Agrarisch grondbeslag en internationale handel Rapportnummer: 931 5 Prijs f 12,-

Dikzak doorgelicht Analyse van een lespakket over afvalproblematiek Rapportnummer: 9301 Prijs f 11 ,-

Publicaties Chinese ouderen in Amsterdam Rapportnummer: 9314 Prijs f20,Maatschappelijke participatie van buitenlanders in Haarlem Een vooronderzoek Rapportnummer: 931 3 Prijs f 1 3,40 Lekker eten op leeftijd Haalbaarheidsstudie naar de mogelijkheden voor een eigen project maaltijdvoorziening voor ouderen in Amsterdam-Zuid Rapportnummer: 9312 Prijs f 10,Zet 'em op man! Aanzet tot een preventief beleid tegen seksueel geweld, met name gericht op jongens Prijs f 9,Klachtenregelingen in verpleeghuizen Onderzoek onder directies en bewoners- en familieraden Rapportnummer: 9311 Prijs f 10,-

Milieudaden Gedragsverandering In de praktijk ISBN: 90-6224-285-5 Prijs f 29,50 Verspreide collega's Flexibilisering en arbeid bij Unilever in India Rapportnummer:9220 Prijs f 10,(Engelse vertaling f 1 3,50, nr. 9306) Een diploma gehaald, en dan? Rapportnummer: 921 9 Prijs f 10,00 De WOV onverveerd? Een maatschappelijke kostenbatenanalyse van de Westerschelde oeververbindingsalternatieven Rapportnummer: 9218 Prijs f 1 5,Vrouwen 45+, een tweede kans in het onderwijs? Rapportnummer: 921 7 Prijs f 7,50 Bio-bintje of gifpieper? De financieel- en sociaal-economische gevolgen van genetisch gemodificeerd aardappelpootgoed Rapportnummer: 9216 Prijs f 10,00 Milieu-eisen en erfpacht Rapportnummer: 921 5 Prijs f8.00 Westpoort: industriële ontwikkeling met behoud van natuurwaarden Rapportnummer: 9214 Prijs f20,-

Woonvriendelijke zones voor ouderen verkend Rapportnummer: 921 3 Prijs f 25.00 Herintredende vrouwen: kind van de rekening? Het arbeidsvoorzleningsbeleid voor herintredende vrouwen in de provincie Flevoland Rapportnummer: 9212 Prijs f9,50 Werknemer en milieu Rapportnummer: 9211 Prijs f8,50 Geholpen met hulpverlening? Een inventariserend onderzoek naar de ervaringen van hulpverleners met migrantenvrouwen in stadsdeel Oud-

West

Rapportnummer: 9210 Prijs f 8 , -

Bankier of bankschroef? Het beleid van de ABN/AMRO tav kredietverlening aan en/of in ontwikkelingslanden Rapportnummer: 9209 Prijs f 6 , "Coeiedag, ... met de milieutelefoon, met wie spreek ik" Rapportnummer: 9208 Prijs f 1 2,50 Marrokkaanse vrouwenorganisaties in Nederland Rapportnummer: 9207 Prijs f 1 0,De rechtspositie van de coassistent Rapportnummer: 9206 Prijs f 10,Winkelwagen of automobiel? De economische gevolgen voor de detailhandel van een autoluw Amsterdam Rapportnummer 9205 Prijs f 6 , Basisarts: dokteren aan je toekomst Rapportnummer: 9204 Prijs f 10,Na narcose nooit meer de oude? Rapportnummer: 9203 Prijs f 5,Krokodilleleer of boetekleed De strafrechtelijke handhaving van de wetgeving betreffende de handel In bedreigc{e dieren en planten in Nederland Rapportnummer: 9202 Prijs f 10,Cliënt en klacht Rapportnummer: 9201 Prijs f 10,-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen